Đây là gợi ý của ông Trần Trọng Kim, Tham tán thương mại Việt Nam tại Saudi Arabia tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ I, với chủ đề: "Doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị toàn cầu: Ứng phó thế nào?" do Báo Người Lao động tổ chức ngày 26/3.
Theo ông Trần Trọng Kim, các doanh nghiệp nhập khẩu tại thị trường này đang có xu hướng thận trọng hơn trong việc ký kết hợp đồng mới. Nhiều đơn vị điều chỉnh kế hoạch kinh doanh, ưu tiên các mặt hàng thiết yếu, khiến nhu cầu đối với hàng hóa từ Việt Nam có thể chững lại hoặc gián đoạn trong ngắn hạn.
Trước bối cảnh đó, Thương vụ Việt Nam tại Ả Rập Saudi khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh phương án vận chuyển, sẵn sàng cho khả năng kéo dài thời gian giao hàng.
Trong điều kiện chi phí nhiên liệu gia tăng và một số tuyến hàng hải bị gián đoạn, việc chuyển hướng qua Biển Đỏ được xem là phương án khả thi, dù vẫn tiềm ẩn rủi ro. Đáng chú ý, một số cảng biển lớn như Dammam và Jeddah đã tạm ngừng nhận đặt chỗ đến hết tháng 4/2026.
Cùng với đó, doanh nghiệp cần tăng cường các biện pháp bảo vệ hợp đồng, đặc biệt là bổ sung điều khoản bất khả kháng, quy định rõ trách nhiệm pháp lý trong trường hợp chậm hoặc không giao hàng, cũng như các chi phí phát sinh. Việc nâng mức bảo hiểm nhằm hạn chế rủi ro và bù đắp tổn thất trong bối cảnh bất ổn cũng được xem là yêu cầu cần thiết.
Ông Trần Trọng Kim cũng lưu ý các doanh nghiệp cần duy trì liên lạc chặt chẽ với đối tác, cập nhật thường xuyên thông tin từ các cơ quan chức năng như Bộ Công Thương và hệ thống Thương vụ Việt Nam tại Trung Đông để kịp thời ứng phó. Trong bối cảnh xung đột kéo dài, giá nhiên liệu và hàng hóa tiêu dùng có thể tiếp tục tăng, đòi hỏi doanh nghiệp phải có phương án thích ứng phù hợp.
Ngoài ra, việc tuân thủ đầy đủ các quy định về hồ sơ, chứng từ, đặc biệt với các mặt hàng thực phẩm và đồ uống, là yếu tố then chốt nhằm tránh ách tắc tại cửa khẩu, nhất là khi các tiêu chuẩn kiểm soát ngày càng được siết chặt.
Không chỉ tại Trung Đông, thị trường Mỹ cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, chính sách thương mại của Mỹ đang thay đổi nhanh với xu hướng gia tăng các rào cản kỹ thuật và phi thuế quan.
Trước thực tế này, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược xúc tiến thương mại dài hạn, theo sát các thay đổi về chính sách thuế quan, môi trường và lao động tại Mỹ. Đồng thời, việc tăng cường nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, công nghệ từ Mỹ cũng được xem là giải pháp góp phần cân bằng cán cân thương mại, qua đó giảm thiểu rủi ro bị điều tra.
Về phía cơ quan quản lý, cần tiếp tục nâng cao chất lượng cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo sớm các vụ việc phòng vệ thương mại, đồng thời thúc đẩy đối thoại và đàm phán với Mỹ nhằm xây dựng môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo cao cho doanh nghiệp.
Trong bối cảnh các thị trường lớn đều gia tăng rủi ro và yêu cầu thích ứng linh hoạt từ doanh nghiệp, nhiều chuyên gia cho rằng cần có cách tiếp cận tổng thể và dài hạn hơn.
Ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Mỹ cho rằng, trong bối cảnh “bình thường mới” với nhiều bất ổn và đứt gãy, cả quốc gia và doanh nghiệp đều phải chủ động thích ứng. Điều này đòi hỏi việc nâng cao năng lực bảo đảm nguồn cung, đồng thời xây dựng các kịch bản dự phòng để ứng phó với rủi ro. Trong đó, việc tăng cường dự trữ chiến lược, đặc biệt là đối với năng lượng như dầu mỏ, đóng vai trò quan trọng.
“Nguyên tắc xuyên suốt là vừa duy trì ổn định quan hệ đối tác, vừa kiểm soát hiệu quả rủi ro, qua đó giảm thiểu thiệt hại trong những tình huống bất định của môi trường kinh tế toàn cầu”, ông Phạm Quang Vinh chia sẻ.
