Sáng 10/2, tại Chợ phiên Nga My (nằm dọc Quốc lộ 48, thuộc địa phận bản Bay), UBND xã Nga My (tỉnh Nghệ An) đã tổ chức phiên chợ Tết mang chủ đề “Sắc xuân vùng cao Nga My”.
Phiên chợ được tổ chức trở lại sau hơn 4 tháng dừng hoạt động bởi ảnh hưởng của mưa bão, lũ lụt cực đoan gây thiệt hại lớn trên địa bàn, trong đó cơ sở hạ tầng của Chợ phiên Nga My bị hư hại nặng nề. Đến Chợ phiên Nga My, ngoài việc mua sắm hàng hóa, thăm thân, du khách được vui chơi, trải nghiệm, hòa vào không gian văn hóa độc đáo, đa sắc, đặc trưng, hấp dẫn của chợ phiên vùng cao.
Sắc màu chợ phiên giữa thung lũng
Trong tâm thức của đồng bào các dân tộc, đi chợ không chỉ là để mua sắm mà còn là dịp để chơi, gặp gỡ bạn bè, người thân, họ hàng nên ai cũng lựa chọn cho mình những bộ trang phục truyền thống đẹp nhất, mới nhất, với những họa tiết hoa văn, màu sắc độc đáo, bắt mắt.
Các gian hàng bày bán đồ gia dụng thu hút đông người dân đến mua để phục vụ nhu cầu sử dụng trong dịp Tết đến, Xuân về.
Gần 6 giờ sáng, sương đêm và hơi lạnh của núi rừng vẫn còn phủ kín những đỉnh đồi, lưng núi bao bọc quanh thung thũng Nga My. Từng dòng người, xe cộ đã ngược xuôi Quốc lộ 48 đổ về Chợ phiên Nga My nằm bên hạ nguồn suối Nậm Ngân. Tiếng động cơ xe máy của người dân ở các bản nằm sâu trong đại ngàn như Na Ngân, Na Kho, Xốp Kho đang vượt dốc trên dãy Pù Hiêng vang xa khắp núi rừng. Khi những tia nắng ấm áp vừa mọc lên, hé lộ từ đại ngàn Pu Pá, thắp sáng và dần sưởi ấm không gian bản làng, người dân đồng bào Thái, Kinh, Mông, Khơ Mú, Ơ Đu đã đổ về đông kín cổng chợ.
Anh Lo Văn Hùng, dân tộc Ơ Đu, bản Văng Môn, xã Nga My cho biết, người dân rất vui mừng, háo hức khi chợ phiên được khôi phục, hoạt động trở lại. Hôm nay đi chợ phiên, ngoài việc mua một số lương thực, thực phẩm thiết yếu để gia đình chế biến các món ăn truyền thống của dân tộc Ơ Đu, sử dụng và tiếp khách trong dịp Tết, anh sẽ dành nhiều thời gian để tham quan các gian hàng, tìm gặp bạn bè, người thân thăm hỏi, trò chuyện, thắt chặt tình thân, tính cố kết cộng đồng bản làng.
Các vật dụng gắn bó với cuộc sống, sinh hoạt thường ngày của người dân miền sơn cước như dao nhọn, dao quắm, dao cắt lúa, liềm cắt cỏ được bày bán nhiều ở khu vực cổng chợ.
Bước qua cổng vòm được thiết kế mang biểu tượng nhà sàn cách điệu, du khách sẽ “lạc" vào không gian trưng bày đa dạng các loại sản phẩm, mặt hàng từ gần 20 gian hàng của người dân, tiểu thương đến từ xã Nga My, các xã lân cận, các gian hàng lưu động của tiểu thương miền xuôi lên.
Điều dễ dàng nhận ra là các sản phẩm, mặt hàng trưng bày, giới thiệu, trao đổi, bán buôn tại chợ phiên mang đậm dấu ấn, nét văn hóa, sinh hoạt của người dân vùng cao gồm: sản phẩm dệt thổ cẩm của các dân tộc Ơ Đu, Thái, Mông như túi, trang phục, khăn quàng, khăn piêu, chân váy…; các vật dụng gắn bó với cuộc sống, sinh hoạt thường ngày của người dân miền sơn cước như vật dụng bắt cá suối, dao nhọn, dao quắm, dao cắt lúa, liềm cắt cỏ, ghế mây, mâm mây, ép xôi, gùi... được bày bán khá nhiều.
Các sản phẩm, dụng cụ truyền thống, được đan lát, chế tác bằng vật liệu từ rừng (mây, tre) gắn liền với đời sống, sinh hoạt hằng ngày của đồng bào dân tộc Thái, Khơ Mú, Ơ Đu bày bán rất nhiều trong chợ phiên.
Phiên chợ còn gồm những sản vật, hàng hóa do đồng bào dân tộc tự tay sản xuất, gieo trồng trên núi cao hoặc thu hái trong rừng như: các loại gia vị, rau, củ, quả như hạt dổi, mắc khén, lá dong, măng, nấm... Đặc biệt, các sản phẩm ẩm thực truyền thống như thịt chua, thịt giàng, cá giàng, cá nướng, moọc, nhoọc, rượu cần, rượu siêu, rượu cẩm, lạp xưởng, thịt trâu gác bếp, thịt lợn sấy khô…, cũng được các tiểu thương chú trọng trưng bày, giới thiệu và được người đi chợ mua nhiều.
Các khu vực, gian hàng bày bán sản phẩm hàng hóa từ hoạt động chăn nuôi của người dân địa phương như cá trắm, cá vược, vịt bầu, lợn đen, gà đen... cũng tạo nên sự đa dạng sản phẩm đặc trưng của phiên chợ vùng cao Nga My.
Một điểm nhấn độc đáo, thu hút du khách đến với Chợ phiên Nga My là mọi người đi chợ đều có thể hòa mình vào các hoạt động văn hóa, văn nghệ, chơi các trò chơi dân gian, thưởng thức những làn điệu dân ca truyền thống của các dân tộc do các Câu lạc bộ dân ca, dân vũ và các nghệ nhân trong và ngoài xã thể hiện.
Khôi phục sinh kế, tạo đà phát triển ổn định
Món thịt chua được ủ ướp trong ống nứa mang nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của đồng bào dân tộc Thái, Khơ Mú được bày bán ở chợ phiên Nga My.
Ông Lương Tuấn Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Nga My cho biết, dân số địa phương có hơn 8.460 người, thuộc các dân tộc Kinh, Thái, Mông, Khơ Mú, Ơ Đu... sinh sống ở 16 bản trên diện tích hơn 302 km2. Trong đó có nhiều bản nằm xa trung tâm xã, đường giao thông đi lại rất khó khăn, nhất là vào mùa mưa. Đặc biệt, có nhiều bản làng - nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Thái - nằm sâu trong đại ngàn Pù Huống như Na Ngân, Na Kho, Xốp Kho... Tại những bản làng này, đời sống kinh tế của người dân còn khó khăn, việc tiêu thụ sản phẩm nông sản gặp khó do không có địa điểm bán buôn, tiêu thụ. Khi Chợ phiên Nga My hình thành, đi vào hoạt động từ tháng 9/2022, đã “hóa giải” được khó khăn cho người dân ở các bản biệt lập, xa trung tâm xã trong việc tìm thị trường tiêu thụ sản phẩm, nâng cao giá trị hàng hóa.
Ông Lữ Văn Uôn, Trưởng bản Na Kho, xã Nga My cho biết, nhiều năm qua, từ khi có Chợ phiên Nga My, việc tiêu thụ các sản phẩm truyền thống, thế mạnh của người dân trong bản như nấm, mộc nhĩ, măng khô, lợn, gà thả đồi, đặc biệt là sản phẩm vịt bầu nổi tiếng do người dân trong bản nuôi đã tiêu thụ dễ dàng hơn, giá trị hàng hóa cũng nâng cao rõ rệt.
Với vị trí nằm cạnh quốc lộ 48 khá thuận lợi, Chợ phiên Nga My không chỉ đáp ứng nhu cầu mua sắm, tiêu thụ, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, tiểu thương, các cơ sở kinh doanh, hợp tác xã tại các xã lân cận như Yên Hòa, Bình Chuẩn... tìm đến mua sắm, mở rộng thị trường.
Nga My là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai cực đoan xảy ra từ cuối tháng 9/2025. Thời gian qua, mặc dù gặp nhiều khó khăn về điều kiện tổ chức, cơ sở vật chất còn hạn chế, nhưng với sự quan tâm chỉ đạo của cấp ủy, sự nỗ lực của chính quyền địa phương và tinh thần đồng hành, chung tay của người dân các dân tộc trên địa bàn, Chợ phiên Nga My được sửa chữa, khôi phục trở lại. Đây là niềm vui, sự mong mỏi của người dân ở các bản làng.
Chợ phiên Nga My (xã Nga My, tỉnh Nghệ An) có gần 20 gian hàng của người dân đến từ 16 bản trong xã và các tiểu thương các xã lân cận trưng bày, giới thiệu, bán sản phẩm.
Ông Lương Tuấn Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Nga My cho biết, chợ phiên được hoạt động trở lại đã thể hiện quyết tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc khôi phục hoạt động thương mại - dịch vụ sau thiên tai, từng bước ổn định đời sống nhân dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn và phát huy nét đẹp truyền thống của chợ quê. Việc tổ chức phiên chợ ngày 10/2 còn nhằm quy định thống nhất ngày họp chợ hàng tháng trong thời gian tới.
Để phiên chợ được duy trì bền vững và ngày càng phát huy hiệu quả, trở thành điểm đến quen thuộc, chính quyền địa phương đề nghị các hộ kinh doanh, các đơn vị tham gia phiên chợ tích cực, chủ động đưa các sản phẩm bảo đảm chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, có nguồn gốc rõ ràng đến chợ phiên, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng; thực hiện nghiêm các quy định về giá cả trong việc giao thương, tiêu thụ hàng hóa, nông sản và giữ gìn nếp sinh hoạt chợ văn minh./.