LTS: Chiến thắng vang dội của 12 ngày đêm khói lửa (từ 18 - 30/12/1972) trên bầu trời Hà Nội đã làm nên một “Điện Biên Phủ trên không” lẫy lừng, ghi thêm chiến tích vào bản anh hùng ca của dân tộc trong cuộc đấu tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược. Trong trang sử hào hùng ấy của dân tộc, một trong những dòng đầu tiên phải kể đến chiến công của bộ đội phòng không, không quân và cả lực lượng tự vệ Hà Nội.
 Đại tá Nghiêm Đình Tích, cựu bộ đội ra đa trong chiến dịch 12 ngày đêm chống B52 trả lời phỏng vấn báo chí bên lề hội thảo. |
Nhân dịp kỷ niệm 40 năm “Điện Biên Phủ trên không” (12/1972 - 12/2012), Báo Tin tức trân trọng giới thiệu loạt bài “Những người làm nên lịch sử” về những con người thông minh, gan dạ và anh dũng, quả cảm ấy.
Từ căn cứ không quân Andersen tại đảo Guam ở Thái Bình Dương, những tốp B52 của không lực Hoa Kỳ bay theo một đường bay định sẵn dài trên 4.000 km hướng đến "mục tiêu" đã được đánh dấu trên bản đồ. Những ngọn đèn trên thân tốp máy bay ném bom hạng nặng lần lượt bật sáng, báo cho kíp bay biết cuộc hành trình đang được thực hiện tốt đẹp.
Thành viên các tổ bay "ung dung" nhai kẹo cao su, đọc tiểu thuyết, thỉnh thoảng lơ đãng nhìn qua cửa kính ngắm mây trời. Nhiệm vụ của chúng - theo lời bọn chỉ huy - là: Bay vào Hà Nội, ấn nút thả bom rồi bay ra. Đây chỉ là cuộc dạo mát bởi “hệ thống cảnh giới của Bắc Việt đã bị vô hiệu hóa”, không một vũ khí nào, kể cả tên lửa, có thể bắn rơi được"siêu pháo đài bay". Nhưng, "giặc trời" không hay biết, ra đa của bộ đội Việt Nam đã sớm phát hiện ra chúng...
Đối đầu với “siêu pháo đài bay”
Sáng đầu tháng 12/2012, cái lạnh se sắt đặc trưng của gió mùa đông bắc kèm theo cơn mua phùn lất phất giăng khắp Hà Nội. Phố Đội Cấn - cách không xa hồ Hữu Tiệp, nơi có "pháo đài bay" phơi xác - tấp nập người qua lại. Ngôi nhà cuối con ngõ số 216 là nơi ở của Đại tá Nghiêm Đình Tích, nguyên Đài trưởng Đài Ra đa P35, Đại đội 45, Trung đoàn 291, Binh chủng Ra đa, Quân chủng Phòng không Không quân (PKKQ). Đại tá Tích là người đã góp công lớn trong việc chống nhiễu điện tử, phát hiện và cảnh báo sớm "pháo đài bay" B52 đến các đơn vị.
Dẫn chúng tôi lên căn phòng nhỏ, nơi có chiếc áo sỹ quan ngực đỏ huân, huy chương được treo cẩn thận cạnh chiếc tủ đựng tài liệu và các cuốn sổ ghi chép về chiến công lẫy lừng của Quân chủng PKKQ xuyên suốt gần 5 thập kỷ, từ năm 1963 đến nay, nhất là những ngày mùa đông năm 1972, ông Nghiêm Đình Tích bồi hồi nhớ lại: “Đối đầu trước tiên với B52 Mỹ trong chiến dịch 12 ngày đêm năm 1972 chính là bộ đội ra đa. Và công đầu cũng là của ra đa, còn công lớn nhất thuộc về tên lửa”.
Giọng ông Tích trở nên linh hoạt, sôi nổi hẳn khi nhắc lại những khoảnh khắc ác liệt của 40 năm trước, nhất là ngày mở màn của trận "Điện Biên Phủ trên không": Ngày 18/12/1972, cường độ hoạt động của máy bay địch tại Khu 4 giảm đột ngột. Các đài ra đa của Trung đoàn 290 không hề phát hiện được nhiễu điện tử tích cực và B52 hoạt động. Gần trưa, ra đa phát hiện một chiếc máy bay không người lái vào trinh sát Hải Phòng. Đến chiều, các trắc thủ của Đại đội trinh sát nhiễu 3, Trung đoàn 290 phát hiện tín hiệu thông tin giữa các trung tâm chỉ huy của địch tăng đột ngột, rất đáng ngờ. Tin từ Bộ Tổng tham mưu nối liền đó: Sẽ có đợt hoạt động lớn của B52 ra miền Bắc. Các đơn vị khẩn trương chuẩn bị chiến đấu.
Trong tình thế khẩn cấp đó, Trung đoàn Ra đa 290 điện về Tổng trạm ra đa trong Sở chỉ huy Quân chủng: Cường độ nhiễu điện tử tăng nhanh. Tất cả các đài ra đa cảnh giới đang phát sóng đều bị nhiễu. Các dạng nhiễu cứ quét đi quét lại, đan chéo vào nhau, lồng vào nhau, rối tinh rối mù lên. Nhiễu trắng xóa cả màn hiện sóng, che lấp mọi tín hiệu phản xạ khiến cho mọi dải tần của ra đa hoàn toàn mất mục tiêu.
Các trung đoàn ra đa khác, từ đoàn Sông Mã, đoàn Phù Đổng, đoàn Tô Hiệu đến đoàn Ba Bể đều báo cáo những dải nhiễu điện tử xuất hiện trên các màn hiện sóng. Các đài ra đa của các tiểu đoàn tên lửa cũng thu được các dải nhiễu đậm đặc, có lúc làm trắng xóa cả màn hình. Lúc này, Đài Ra đa 35 với cánh sóng tạt sườn của Đại đội 45 - đơn vị chốt của Trung đoàn Ra đa 291 - gồm Đài trưởng Nghiêm Đình Tích, các trắc thủ Phạm Hoàng Cầu, Nguyễn Văn Xích nhận lệnh từ cấp trên liền mở máy tăng cường.
“Vạch” nhiễu “săn” thù
"Thời điểm lúc ấy vô cùng nguy hiểm, “ngàn cân treo sợi tóc”. Địch sử dụng các máy gây nhiễu điện tử từ Hạm đội 7 ngoài biển dội vào, rồi nhiễu từ hàng trăm máy bay tiêm kích, cường kích và nhiễu từ chính những “pháo đài bay” tấn công, hòng gây mù hệ thống định vị của ta. Vì vậy, hầu như toàn bộ hệ thống ra đa cảnh giới của ta bị tê liệt. Duy chỉ còn đài ra đa của chúng tôi, với 6 máy thu, 6 máy phát. Nhưng cả 6 máy thu cũng bị nhiễu. May là khi kiểm tra lại thì có một máy thu bị nhiễu tương đối nhẹ. Chỉ một thoáng suy nghĩ, tôi đi đến quyết định chống nhiễu bằng cách tắt 5 máy thu, chỉ để lại 1 máy thu và 6 máy phát. Đây là thao tác xử trí quy trình chống nhiễu B52 bằng kinh nghiệm, sở trường và sự sáng tạo độc đáo của kíp chiến đấu" - ông Tích kể lại.
Sau thao tác thông minh này, trên màn hình máy thu của Đài Ra đa 35 lập tức hiện lên ba chấm sáng nhỏ in hằn trên vạch độ cao 12 km, lúc ẩn, lúc hiện trên dải nhiễu đang từ màu cam sẫm, chuyển sang vàng nhạt. Với cặp mắt tinh tường nhìn "xuyên" màn nhiễu của mình cùng kíp trắc thủ, Đài trưởng Nghiêm Đình Tích đã xác định ngay những giải nhiễu này là của B52. Chúng ở trong khu vực phương vị 2750, hướng tây nam Đô Lương (Nghệ An). Ngay lập tức, đơn vị báo lên cấp trên: "Nhiễu của B52. Có khả năng B52 đánh vào Hà Nội!".
Thông tin quan trọng từ Đài Ra đa 35 của Đại đội 45 phát hiện B52 đã vượt vĩ tuyến 20 lập tức được báo cáo về Bộ Tổng tham mưu. Phó Tư lệnh Quân chủng Nguyễn Quang Bích trực tiếp hỏi lại Bộ Tư lệnh Ra đa: “Có chắc chắn là B52 không?”. Nhìn tín hiệu B52 của Mỹ trên màn hiện sóng, từng tốp 3 chiếc bay trên vùng trời của nước CHDCND Lào hướng bay về Tây Bắc Việt Nam, lại phát hiện các tốp máy bay chiến thuật đang gây nhiễu tích cực trên vùng trời Hà Nội, Đài trưởng Đài Ra đa 35 Nghiêm Đình Tích khẳng định chắc nịch: "Đúng là B52. Có khả năng chúng đang bay vào Hà Nội".
Lập tức, Phó Tư lệnh Quân chủng Nguyễn Quang Bích ra lệnh cho toàn quân chủng sẵn sàng chiến đấu. Lúc đó là 18 giờ 50 phút. Đó cũng là thời điểm bắt đầu của chiến dịch phòng không đánh trả chiến dịch tập kích đường không chiến lược chủ yếu bằng máy bay B52 của Mỹ vào Hà Nội. Cùng lúc đó, tiếng còi báo động phòng không nhân dân khẩn cấp rú từng hồi ở Hà Nội, Hải Phòng, Yên Bái và một số tỉnh trên miền Bắc. Những hồi còi báo động vừa dứt đã xuất hiện tiếng gầm rú của các loại máy bay tiêm kích, cường kích và âm thanh ì ầm nặng nề của B52 trên bầu trời Hà Nội.
"Thực sự là chúng ta đã không để Tổ quốc bị bất ngờ. Ra đa đã báo động phòng không trước khi máy bay địch xâm nhập 45 phút, sớm hơn thường lệ 35 phút để nhân dân có điều kiện trú ẩn, các đơn vị chiến đấu có thời gian chuẩn bị tốt hơn, giành thế chủ động ngay từ trận đầu. Nhưng lại là sự bất ngờ đối với không lực Hoa Kỳ. Chúng không thể nghĩ rằng ra đa của Việt Nam có thể vạch nhiễu phát hiện ra B52. Cái giá phải trả cho sự kiêu căng, ngạo mạn này là 3 chiếc B52 bị bắn rơi ngay đêm đó” - người Đài trưởng năm nào bồi hồi kể lại.
Bài và ảnh: Anh Tùng - Viết Tôn
