Thưa đại biểu, chiều nay Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Ông đánh giá như thế nào về tinh thần chung của việc sửa đổi luật lần này?
Muốn đất nước phát triển, xã hội có kỷ cương, pháp luật phải được thượng tôn, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Tuy nhiên, tôi cho rằng xử phạt không chỉ nhằm răn đe mà còn phải góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, ngăn ngừa tái phạm.
Mấu chốt của vấn đề là làm sao để người vi phạm nhận ra lỗi lầm, tự giác chấp hành và không tái phạm; xử phạt thế nào cho thấu tình, đạt lý để người làm sai phải chịu trách nhiệm nhưng vẫn có cơ hội khắc phục, sửa sai. Qua đó, vừa giữ nghiêm kỷ cương phép nước, vừa giúp người dân yên tâm làm ăn, sinh sống.
Dự thảo Luật đề xuất nâng mức trần phạt tiền cao nhất tăng 50% so với hiện định hiện hành (từ 1 tỷ lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, và từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức). Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?
Với những hành vi cố tình vi phạm, thu lợi bất chính, gây hậu quả nghiêm trọng thì rõ ràng phải xử lý thật nghiêm, không để tiền phạt chỉ như “muỗi đốt voi”.
Tuy nhiên, chúng ta cần nhìn nhận một thực tế, cùng một số tiền phạt, với các tập đoàn lớn thì chẳng thấm vào đâu, nhưng với người lao động, hộ kinh doanh nhỏ lại là cả một gánh nặng lớn. Họ phải chắt chiu từng đồng để mưu sinh, duy trì sản xuất, trả lương và trang trải cuộc sống. Nếu mức phạt quá sức chịu đựng, đẩy họ vào cảnh nợ nần không có đường thoát thay vì cho họ cơ hội sửa sai thì rất bất cập.
Vì vậy, tôi đề nghị cần tiếp tục đánh giá kỹ tác động của việc nâng mức phạt tiền tối đa, nhất là đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, bảo đảm mức phạt tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm và có tính khả thi khi thi hành.
Bên cạnh đó, cần rà soát kỹ các quy định tại Điều 65, Điều 66 và Điều 68 về hoãn, giảm, miễn và nộp tiền phạt nhiều lần. Đặc biệt, cần cân nhắc điều kiện phải nộp ít nhất 40% số tiền phạt trong lần đầu và thời hạn nộp tối đa 6 tháng. Làm sao để người thực sự gặp khó khăn vẫn có khả năng chấp hành, nhưng mặt khác không tạo ra kẽ hở cho những đối tượng cố tình vi phạm lợi dụng trục lợi.
Phát biểu tại nghị trường chiều nay, ngoài mức xử phạt, ông cũng nhấn mạnh đến việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ và hoàn tiền cho người dân nếu quyết định xử phạt không chính xác. Ông nói rõ hơn về vấn đề này?
Xử phạt mới chỉ giải quyết phần ngọn, còn giải pháp từ gốc rễ là nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân, hoàn thiện hạ tầng và khắc phục những bất cập từ chính sách đến khâu tổ chức thực thi. Người dân có trách nhiệm tuân thủ pháp luật, nhưng cơ quan quản lý cũng phải bảo đảm các quy định đặt ra gắn với thực tiễn, có tính khả thi.
Thực tế thời gian qua, báo chí và cử tri đã phản ánh nhiều bất cập khách quan dẫn đến việc người dân vi phạm ngoài ý muốn. Ví dụ như biển báo giao thông đặt ở vị trí đánh đố người đi đường, phân luồng bất hợp lý, đèn tín hiệu đột ngột chuyển màu, hay đường sá xuống cấp chi chít “ổ gà, ổ voi” buộc người lái xe phải tránh né dẫn đến lệch làn, chệch hướng.
Vấn đề đặt ra là khi người dân bị xử phạt không đúng do những yếu tố khách quan, bất khả kháng đó, thì ai có trách nhiệm xác minh, giải quyết và trong thời hạn bao lâu?
Vậy theo đại biểu, dự thảo Luật lần này đã đáp ứng được yêu cầu đặt ra hay cần phải bổ sung những gì?
Tôi ghi nhận điểm đ khoản 1 Điều 3 và khoản 3 Điều 44 của dự thảo Luật đã quy định trách nhiệm chứng minh vi phạm thuộc về người có thẩm quyền xử phạt, đồng thời có quy định về các trường hợp không xử phạt, quyền yêu cầu cung cấp chứng cứ, hủy bỏ quyết định và bồi thường thiệt hại.
Tuy nhiên, tôi đề nghị Luật cần quy định cụ thể hơn về trách nhiệm kiểm tra, xác minh các yếu tố khách quan có liên quan; bảo đảm người dân được tiếp cận đầy đủ chứng cứ làm căn cứ xử phạt và có thời hạn rõ ràng để giải quyết các phản ánh về sai sót.
Trường hợp xác định quyết định xử phạt trái pháp luật, cơ quan chức năng phải kịp thời hủy bỏ, hoàn trả tiền phạt đã nộp; nếu gây thiệt hại thì phải giải quyết bồi thường theo quy định. Không thể để người dân phải mất quá nhiều thời gian, công sức và tiền bạc chỉ để chứng minh mình không có lỗi, trong khi sai sót đó không phải do họ gây ra.
Hơn thế nữa, những sai sót được phát hiện cần phải trở thành cơ sở dữ liệu để các cơ quan chức năng rà soát, điều chỉnh kịp thời những bất cập trong quy định, hạ tầng và công tác quản lý, kiên quyết tránh để những người dân khác tiếp tục bị phạt oan vì những nguyên nhân tương tự.
Trân trọng cảm ơn đại biểu!
