Theo khảo sát mới do AXA và IPSOS thực hiện, hơn 6/10 người tìm kiếm lời khuyên về sức khỏe tinh thần thông qua AI, dù 45% trong số họ không hài lòng với những tư vấn nhận được.
Ấn bản mới nhất của báo cáo thường niên Mind Health Report cho thấy 68% số người được khảo sát có nguy cơ chịu ảnh hưởng bởi tình trạng lo âu, căng thẳng hoặc trầm cảm, kể cả ở mức độ nhẹ. Tỷ lệ này tăng lên tới 85% ở nhóm tuổi từ 18 đến 24.
Nghiên cứu này được thực hiện bởi công ty bảo hiểm y tế AXA và công ty nghiên cứu thị trường đa quốc gia IPSOS. Nghiên cứu đã phân tích các cuộc phỏng vấn với 19.000 người trưởng thành từ 18 đến 75 tuổi trên 18 quốc gia, từ ngày 12/1 đến ngày 16/2/2026. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng 46% số người được hỏi cho biết họ đang gặp khó khăn hoặc mệt mỏi. Cảm giác được liệt kê phổ biến nhất là “buồn bã và chán nản”, câu trả lời được 65% người tham gia khảo sát nêu ra.
Xét theo nhóm tuổi, những người từ 18 đến 24 tuổi cho biết họ gặp nhiều khó khăn nhất. Khoảng 43% có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi trầm cảm, lo âu, căng thẳng ở mức độ nghiêm trọng hoặc cực đoan hơn, gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu là 26%.
Khoảng 63% người tham gia khảo sát cho biết họ từng sử dụng các công cụ AI như ChatGPT và các chatbot AI khác để tìm kiếm câu trả lời cho những vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần.
Khoảng 38% cho biết họ tin tưởng các nền tảng AI hơn chuyên gia sức khỏe tâm thần, mặc dù phần lớn người dùng AI thừa nhận họ không thực sự hài lòng với những câu trả lời mà các chatbot đưa ra.
Ông Khaled El Shaarany tại AXA lưu ý: "Chúng ta thực sự cần hết sức thận trọng để không mô tả AI như một điều gì đó hoàn toàn tiêu cực đối với sức khỏe tâm thần. Điều này rất quan trọng, bởi AI luôn sẵn sàng phục vụ 24/7, miễn phí và hiện diện ngay trên điện thoại của bạn khi bạn chỉ có một mình lúc 11 giờ đêm hay 1 giờ sáng trong phòng riêng và cảm thấy không ổn".
Ông cho biết, trong những thời điểm như vậy, việc có một người hoặc một công cụ nào đó để trò chuyện, tương tác có thể mang ý nghĩa "cực kỳ quan trọng".
Tuy nhiên, ông El Shaarany nhấn mạnh rằng việc sử dụng chatbot AI để hỗ trợ sức khỏe tâm thần không đồng nghĩa với việc sử dụng các nền tảng AI đa năng. "Nếu bạn sử dụng ChatGPT hay Gemini, đó là những mô hình AI đa mục đích và không được thiết kế riêng cho nhiệm vụ này. Điều đó giống như bạn đang trò chuyện với một người bạn có hiểu biết nhất định về vấn đề này, chứ không phải với một bác sĩ", ông El Shaarany nói.
Ông El Shaarany nhấn mạnh: "Hãy tưởng tượng bạn là một thiếu niên đang lo âu, cảm thấy tim đập nhanh hoặc lo lắng về nhịp tim của mình và hỏi AI nguyên nhân có thể là gì. AI có thể trả về danh sách 20 khả năng khác nhau, trong đó có những nguyên nhân rất nghiêm trọng. Điều đó sẽ không giúp ích cho tình trạng lo âu của bạn, dù những thông tin được đưa ra có thể hoàn toàn chính xác về mặt khoa học".
Theo ông El Shaarany, các nền tảng AI cần được trang bị cơ chế kiểm soát phù hợp để nhận diện dấu hiệu cảnh báo đòi hỏi phải can thiệp điều trị chuyên biệt, hoặc có khả năng chuyển tiếp thông tin và cảnh báo tới các chuyên gia y tế phù hợp.
Tham chiếu kinh nghiệm này, Việt Nam có thể nghiên cứu xây dựng “Trợ lý AI sức khỏe tinh thần” quốc gia, hoạt động trên web và ứng dụng di động, cung cấp hỗ trợ tâm lý ban đầu 24/7.
Người dân có thể trò chuyện với AI về: căng thẳng trong công việc; mất ngủ; áp lực học tập; lo âu; cô đơn; khó khăn trong quan hệ gia đình…
AI không đưa ra chẩn đoán y khoa cuối cùng mà thực hiện 4 chức năng: Lắng nghe, sàng lọc, hướng dẫn, kết nối.
AI có thể sử dụng bộ câu hỏi sàng lọc đã được chuyên gia xây dựng, đánh giá mức độ nguy cơ và khuyến nghị người dùng tìm đến cơ sở chuyên môn phù hợp.
Điều này phù hợp với mục tiêu “nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, dịch vụ số cho người dân và doanh nghiệp, hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cá nhân hoá và dựa trên dữ liệu” nêu ra trong Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
