Theo truyền thông Anh, diễn biến này khiến nhiều nước châu Âu phải tính đến các phương án tăng cường năng lực tự trang bị để bảo đảm an ninh.
Khi các nhà lãnh đạo NATO, trong đó có Tổng thống Mỹ Donald Trump, nhóm họp tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ), Washington dự kiến sẽ thúc đẩy các đồng minh châu Âu tăng chi tiêu quốc phòng, đồng thời tìm cách trấn an những nghi ngại về mức độ cam kết lâu dài của chính quyền Mỹ đối với liên minh quân sự này.
Từ đầu năm đến nay, Mỹ đã trì hoãn hoặc hủy bỏ việc chuyển giao một loạt khí tài quan trọng cho các nước châu Âu, gồm tên lửa hành trình Tomahawk, hệ thống pháo phản lực cơ động cao HIMARS và đặc biệt là tên lửa đánh chặn Patriot Advanced Capability-3 (PAC-3). Theo ước tính, đến tháng 4 năm nay, Mỹ đã sử dụng khoảng một nửa kho dự trữ PAC-3 trong cuộc xung đột với Iran.
Đây đều là những loại vũ khí có vai trò then chốt trong việc đối phó các cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào Ukraine, đồng thời cũng là năng lực phòng thủ thiết yếu của châu Âu nếu xảy ra xung đột vũ trang với Nga.
Sau đợt tập kích của Nga hôm 6/7 khiến ít nhất 21 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương tại Ukraine, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết lực lượng phòng không nước này đã không thể đánh chặn khoảng 23 tên lửa đạn đạo nằm trong đợt tấn công quy mô lớn, kết hợp cùng nhiều tên lửa và máy bay không người lái. “Theo đúng nghĩa đen, nguyên nhân là chúng tôi không có đủ tên lửa đánh chặn”, ông Zelensky viết.
Ông nhấn mạnh điều quan trọng là sau hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Mỹ và các đối tác châu Âu cần đưa ra những quyết định mạnh mẽ nhằm tăng cường năng lực phòng không cho Ukraine, qua đó bảo vệ tính mạng người dân.
Lo ngại gia tăng tại các nước châu Âu
Tình trạng thiếu hụt nguồn cung vũ khí cũng làm gia tăng sự bất mãn tại nhiều nước châu Âu. Tuy nhiên, các nước vẫn tránh đối đầu trực diện với chính quyền Mỹ nhằm không đẩy quan hệ xuyên Đại Tây Dương vào nguy cơ rạn nứt sâu sắc hơn.
“Một lúc có tới năm hoặc sáu yếu tố cùng tác động”, một nhà ngoại giao châu Âu nhận định. Theo người này, nguyên nhân xuất phát từ việc kho dự trữ của Mỹ suy giảm sau các cuộc xung đột ở Iran và Ukraine, chiến lược chuyển trọng tâm quốc phòng từ châu Âu sang châu Á, cũng như số tên lửa đánh chặn mới sản xuất được ưu tiên chuyển cho các đồng minh như Israel. “Chúng tôi hiểu rằng mình không phải khách hàng được ưu tiên số một”, nhà ngoại giao này nói.
Năm thứ hai liên tiếp dưới thời Tổng thống Trump, Mỹ yêu cầu các nước NATO nâng chi tiêu quốc phòng lên mức tương đương 5% GDP, đồng thời kỳ vọng phần lớn nguồn ngân sách bổ sung sẽ được dành để mua vũ khí do Mỹ sản xuất.
Tuy nhiên, nhiều nước châu Âu bắt đầu đặt câu hỏi liệu Washington có còn bảo đảm thực hiện các cam kết cung cấp vũ khí trong tương lai, kể cả các hệ thống thế hệ mới, hay không.
Một quan chức chính quyền Mỹ phát biểu trước thềm hội nghị NATO rằng bên lề hội nghị sẽ có những thông báo về các thỏa thuận trị giá hàng tỷ USD, trong đó đáng chú ý là các dự án hợp tác sản xuất, xây dựng nhà máy và mở rộng dây chuyền sản xuất tại cả châu Âu lẫn Mỹ.
Khoảng trống kéo dài nhiều năm
Theo các nhà ngoại giao, châu Âu sẽ mất khoảng 5 - 10 năm để xây dựng các dây chuyền sản xuất quốc phòng mới. Điều đó đồng nghĩa khu vực này sẽ phải trải qua một giai đoạn chuyển tiếp đầy rủi ro, khi năng lực tự sản xuất chưa kịp mở rộng trong lúc Mỹ lại muốn sớm thu hẹp hiện diện quân sự và các năng lực hỗ trợ tại châu Âu.
Hiện khoảng 20 quốc gia đang chờ được bàn giao tên lửa Patriot. Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Mỹ sẽ cần khoảng 42 tháng chỉ để khôi phục kho dự trữ Patriot. Trước cuộc xung đột với Iran, Washington sở hữu khoảng 2.330 tên lửa loại này và đã sử dụng khoảng một nửa trong chiến dịch quân sự.
Ông Phil Gordon, cựu Cố vấn An ninh quốc gia của cựu Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris, cho rằng khi nguồn cung có hạn thì cạnh tranh là điều khó tránh khỏi.
“Khi một loại vũ khí chỉ có số lượng hữu hạn, sẽ có nước nhận được và cũng sẽ có nước phải chờ”, ông nói và đồng thời lưu ý rằng ngay cả chính quyền của cựu Tổng thống Joe Biden cũng từng phải trì hoãn chuyển giao vũ khí cho các đồng minh do nhu cầu phục vụ cuộc xung đột ở Ukraine.
Theo ông Gordon, tại hội nghị NATO, các nhà lãnh đạo đều muốn chứng minh vì sao nước mình cần được ưu tiên, song cũng hiểu rằng họ không có nhiều lựa chọn để thay đổi thực tế.
Đề cập việc Mỹ hủy kế hoạch chuyển giao tên lửa Tomahawk cho Đức, ông cho rằng nguyên nhân không nằm ở mức độ ưu tiên dành cho Berlin. “Mỹ đã sử dụng khoảng 1.000 quả Tomahawk trong chiến dịch tại Iran. Không phải họ không ưu tiên Đức, mà là số tên lửa đó đơn giản không còn”, ông nói.
Theo ông, thực tế này cho thấy châu Âu sẽ phải đẩy nhanh quá trình tự chủ về quốc phòng, đồng thời mở rộng hợp tác với các đối tác khác thay vì tiếp tục phụ thuộc quá nhiều vào nguồn cung vũ khí của Mỹ.
