Những năm gần đây, nguồn tài nguyên rừng quí giá của Tây Nguyên nói chung, tỉnh Gia Lai nói riêng đang ngày một cạn kiệt do bị xâm hại nghiêm trọng bởi nạn phá rừng tràn lan. Ngày ngày những cánh rừng tự nhiên luôn phải hứng chịu sự “tàn sát” không thương tiếc, đặc biệt những loại gỗ quí luôn là “mồi ngon” của bọn lâm tặc. Trong khi nhiều loại gỗ quí đang dần “vắng bóng” thì làng Grôn, xã Ia Kriêng, huyện biên giới Đức Cơ lại sở hữu một cánh rừng đặc hữu với một quần thể hơn 1.000 cây Giáng hương (gỗ Hương) qui tụ trên diện tích gần 3 ha. Với người dân nơi đây, khu rừng này như là “kho báu” của làng.
Trong chuyến công tác mới đây về huyện biên giới Đức Cơ, chúng tôi may mắn được gặp ông Rơ Mah Lel, Chủ tịch xã Ia Kriêng và càng may mắn hơn khi qua một vài câu chuyện xã giao, chúng tôi được Chủ tịch Lel khoe sẽ dẫn chúng tôi đi chiêm ngưỡng một “kho báu” của rừng. Thoạt nghe chưa kịp hiểu chuyện gì? Chủ tịch Lel liền cười và giải thích: “là rừng Hương ở làng Grôn của mình đó! Cả một cánh rừng toàn cây Hương đấy nhé!”. Tò mò nhưng cũng không mấy tin lắm bởi loại gỗ quý này rất khó có cơ hội được sống sót chứ nói gì đến cả một cánh rừng.
T heo chân một cán bộ xã và tìm đến được khu vực rừng Hương nằm ở xã Grôn, thật ngạc nhiên! xen giữa những vườn cao su, vườn điều là cả một cánh rừng toàn là những cây gỗ Hương thẳng tắp, phủ kín những tán lá xanh rộng. Hơn 1.000 cây Hương quần tụ với nhau thành rừng và điều đặc biệt là chỉ có mỗi một loài Hương mọc lên ở nơi này. Những cây Hương chỉ mọc cách nhau có vài bước chân, chúng sinh trưởng tốt, dáng thẳng, tán lá rộng. Nhiều cây đã lớn có đường kính 40cm-50cm, cao từ 20m-30m, cây nhỏ cũng có đường kính 10cm-15cm. Theo lời kể của dân làng Grôn, đầu những năm 1987 cánh rừng Hương này mới được biết đến. Cả xã Ia Kriêng xôn xao bởi đây là lần đầu tiên người dân chứng kiến cả một rừng Hương phân bố với mật độ dày như vậy.
Ông Rơ Mah Uyn, người dân ở làng HRang kể: “Hồi nhỏ, mình đi lấy củi đã thấy những cây Hương này rồi, lúc đó chỉ ít thôi và còn nhỏ lắm. Ở đây chim chóc, gà rừng theo mùa kéo nhau về làm tổ, đến cả những cây Hương cũng nở hoa vàng ươm cả góc rừng. Vào mỗi buổi sáng hoặc buổi chiều mà ở đây thì có thể thưởng thức đủ loại tiếng hót của các loài chim”. Có lẽ, người đàn ông này sẵn có trong mình niềm rung cảm với thiên nhiên và vẻ đẹp quý giá của rừng Hương nên ông đã tình nguyện đứng ra bảo vệ rừng cây từ những ngày đầu cánh rừng này được chính quyền xã phát hiện.
Hương là loại cây thuộc nhóm gỗ quý hiếm với đặc tính gỗ đẹp, ít nứt nẻ, có mùi thơm đặc trưng, mịn và hoa vân đẹp rất được ưa chuộng để làm đồ gỗ mỹ nghệ. Cùng với các loại gỗ quí hiếm khác, gỗ Hương cũng đang đứng trước nguy cơ tận diệt vì bị khai thác vô tội vạ. Và rừng Hương này cũng đã không ít lần phải đối mặt với lâm tặc. Để rừng Hương được đảm bảo an toàn, dân làng Grôn đã cùng nhau góp sức chăm lo và bảo vệ. Hàng năm, chính quyền xã và dân làng đều đầu tư phát dọn thực bì để phòng chống cháy. Trao đổi về bí quyết giữ rừng Hương này, ông Lel vừa vỗ vỗ vào cây Hương vừa cười nói: “Nếu cán bộ có trách nhiệm, người dân có ý thức thì mới giữ được “kho báu” này”.
Năm 1997, một lần nữa rừng Hương này đứng trước nguy cơ bị xoá sổ do nhiều diện tích đất của xã Grôn được chuyển sang dự án trồng cao su và rừng Hương này không nằm ngoài vùng dự án. Trước tình hình đó, dân làng Grôn và chính quyền xã Ia Kriêng đã mang “nỗi niềm” tâm sự lên cấp trên và chủ dự án. Sức quyến rũ của rừng Hương đã làm lay động lòng người và rồi rừng Hương được cứu!
Xác định đây là loại cây rừng đặc biệt quí hiếm, có giá trị kinh tế cao cần phải có phương án ngăn chặn và bảo vệ nghiêm ngặt nên đến năm 2007, huyện Đức Cơ đã chỉ đạo cho lực lượng kiểm lâm địa bàn và chính quyền xã lập kế hoạch bảo vệ nguyên trạng rừng cây quý này. Theo đó huyện đã có quyết định quy hoạch diện tích khoanh nuôi, bảo vệ khu vực rừng hương này với qui mô 7,5ha, trong đó cụm rừng Hương mọc tập trung trên diện tích 3 ha. Cùng với đó, huyện còn tăng cường thêm 2 hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng cây này với số tiền 1.500.000 đồng/hộ/tháng. Ngoài ra, trong năm 2012, huyện cũng đã đầu tư kinh phí xây dựng một ngôi nhà trị giá 50 triệu đồng trong khu vực rừng Hương để hỗ trợ cho các gia đình nhận khoán. Anh Nguyễn Văn Mạnh, một trong những hộ gia đình nhận khoán cho biết: “Số tiền hỗ trợ của nhà nước tuy không nhiều nhưng mình làm vì trách nhiệm vì một cánh rừng Hương đẹp hiếm nơi nào có được”.
Không chỉ gia đình anh Mạnh, ông Uyn mà cả cộng đồng dân làng Grôn và các làng lân cận đều ra sức bảo vệ, chăm nom rừng cây này. Nhờ đó mà hơn mười năm nay, chưa một cây Hương nào bị xâm phạm và những cây con đang tiếp tục hình thành và lớn mạnh tạo nên một rừng Hương xanh mướt. Chia tay ông Chủ tịch xã Rơ Mah Lel khi chiều xuống, đây cũng là thời điểm từng đàn chim lũ lượt kéo về “trò chuyện” tìm chỗ ngủ vang cả cánh rừng Hương. Ngắm những tia nắng chiều xuyên qua từng tán Hương xanh mướt, tiếng rì rào của gió của chim muông mới cảm nhận hết được thiên nhiên thật hùng vĩ biết bao! và vì sao dân làng Grôn lại xem đây như là “kho báu” của mình.
Nguyễn Hoài Nam
