Chia sẻ tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành - ICISE (Quy Nhơn), Giáo sư Brad Marston Giáo sư Vật lý tại Đại học Brown (Hoa Kỳ) và Chủ tịch Hội Vật lý Hoa Kỳ (APS) cho thấy, cách tiếp cận tô-pô có thể góp phần giải mã các cơ chế khí hậu quan trọng như El Niño và mở ra những hướng nghiên cứu liên ngành đầy triển vọng.
Với chủ đề “Các loại sóng có nguồn gốc tô-pô trong hệ chất lưu của Trái Đất và xa hơn nữa”, sự kiện thu hút gần 200 người tham dự trực tiếp và trực tuyến, gồm học sinh các trường THPT chuyên Lê Quý Đôn và Chu Văn An (Gia Lai), THPT chuyên Lương Văn Chánh (Đắk Lắk), cùng đông đảo sinh viên, nghiên cứu sinh và những người yêu khoa học.
Trong bài trình bày, GS. Brad Marston giới thiệu một hướng nghiên cứu mới đang nhận được sự quan tâm lớn của cộng đồng vật lý quốc tế: mối liên hệ giữa vật lý tô-pô và động lực học chất lưu trong khí quyển, đại dương của Trái Đất.
Theo ông, sự tự quay của Trái Đất làm phá vỡ đối xứng đảo ngược thời gian, từ đó tạo ra các sóng Kelvin và sóng Yanai ở vùng xích đạo - những trạng thái biên được bảo vệ bởi các tính chất tô-pô. Phát hiện này mở ra một cách tiếp cận mới trong nghiên cứu khí tượng, hải dương học và khoa học khí hậu.
Đặc biệt, sóng Kelvin tại Thái Bình Dương là một thành phần quan trọng của hiện tượng Dao động Nam El Niño (ENSO), một trong những cơ chế khí hậu có ảnh hưởng mạnh nhất đến thời tiết toàn cầu. Theo GS. Marston, điều đó cho thấy những khái niệm vốn được xem là rất cơ bản của vật lý lý thuyết hoàn toàn có thể góp phần lý giải các hiện tượng môi trường và khí hậu có tác động trực tiếp đến đời sống con người.
“Bài nói chuyện cho thấy các công cụ của vật lý và toán học có thể được sử dụng để giải thích những hiện tượng khí hậu quy mô hành tinh. Đây chính là minh chứng sinh động cho xu hướng khoa học liên ngành đang ngày càng phát triển mạnh mẽ trên thế giới”, nhiều người tham dự nhận định.
Từ vật lý cơ bản đến những bài toán khí hậu toàn cầu
Bên cạnh các kết quả lý thuyết, GS. Marston cũng giới thiệu những nghiên cứu mới nhất của nhóm ông về việc quan sát trực tiếp các đại lượng tô-pô trong tầng bình lưu Trái Đất, cũng như các thí nghiệm đang được triển khai tại Cơ sở Khoa học Plasma Cơ bản (BaPSF) thuộc Đại học California Los Angeles (UCLA) nhằm tìm kiếm các sóng có nguồn gốc tô-pô trong plasma từ hóa.
Theo dự đoán của các nhà khoa học, những hiện tượng tương tự có thể tồn tại không chỉ trên Trái Đất mà còn trong hệ Mặt Trời và nhiều môi trường thiên văn khác.
Buổi nói chuyện cũng là dịp để học sinh, sinh viên và công chúng yêu khoa học giao lưu trực tiếp với một trong những nhà vật lý hàng đầu thế giới trong lĩnh vực vật lý tô-pô và động lực học chất lưu địa vật lý.
Đáng chú ý, đây là lần trở lại Việt Nam đầu tiên của GS. Brad Marston sau 27 năm kể từ khi ông tham dự chương trình Rencontres du Vietnam lần thứ ba tại Hà Nội năm 1999. Hiện nay, ông là Chủ tịch Hội Vật lý Hoa Kỳ (APS) - tổ chức đại diện cho hơn 50.000 nhà vật lý trên toàn thế giới.
ICISE và hành trình lan tỏa văn hóa khoa học
Sự hiện diện của GS. Marston tại ICISE tiếp tục khẳng định mối liên kết chặt chẽ giữa trung tâm với cộng đồng khoa học quốc tế. Đây cũng là dịp gợi nhớ dấu ấn đặc biệt của GS. Trần Thanh Vân - Chủ tịch Hội Gặp gỡ Việt Nam và Giám đốc ICISE - người từng được trao Huy chương Tate năm 2011 của Viện Vật lý Hoa Kỳ (AIP) nhằm ghi nhận những đóng góp xuất sắc trong việc thúc đẩy hợp tác và lãnh đạo các hoạt động vật lý quốc tế.
Theo ICISE, việc tổ chức các buổi nói chuyện đại chúng với sự tham gia của các nhà khoa học hàng đầu thế giới đã trở thành hoạt động thường xuyên của trung tâm trong nhiều năm qua. Mỗi khi đón tiếp các nhà khoa học đến tham dự hội nghị hoặc làm việc tại Quy Nhơn, ICISE đều nỗ lực tạo ra những không gian đối thoại mở để học sinh, sinh viên và công chúng có cơ hội tiếp cận trực tiếp với các tri thức khoa học tiên tiến.
Kể từ khi thành lập, ICISE đã tổ chức hàng trăm hoạt động phổ biến khoa học tại Quy Nhơn và nhiều địa phương trên cả nước, từ các trường THPT chuyên, Trung tâm Khám phá Khoa học Quy Nhơn, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia đến nhiều trường đại học lớn.Không chỉ là điểm hẹn của các hội nghị khoa học quốc tế, ICISE còn hướng tới xây dựng văn hóa khoa học trong cộng đồng, nơi tri thức được chia sẻ rộng rãi, tinh thần phản biện được nuôi dưỡng và niềm đam mê khám phá được truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.
