Để hiểu rõ hơn về cách thức tuyên truyền, vận động đồng bào chấp hành pháp luật tại địa phương, phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với ông Điểu Phin, người có uy tín trong đồng bào dân tộc S'tiêng tại xã Bù Gia Mập, Thành phố Đồng Nai.
Là người có uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số tại xã Bù Gia Mập, ông đánh giá như thế nào về vai trò của mình trong việc tuyên truyền, vận động bà con chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước?
Bù Gia Mập là xã biên giới với diện tích tự nhiên khoảng 34 ngàn hécta, đường biên tiếp giáp Vương quốc Campuchia dài hơn 38,5km. Toàn xã có 3 thôn: Đăk Côn, Bù Lư và Đăk Mai, dân số hơn 8,6 ngàn người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 75%, chủ yếu là đồng bào S’tiêng.
Là người có uy tín trong cộng đồng, tôi luôn nghĩ rằng trước hết bản thân phải gương mẫu chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thì mới có thể vận động bà con làm theo. Khi mình sống tốt, làm đúng, có trách nhiệm với cộng đồng thì lời nói mới được bà con tin tưởng và thực hiện.
Trong cuộc sống hằng ngày, khi gặp khó khăn, vướng mắc hoặc có những vấn đề chưa hiểu rõ, nhiều bà con thường tìm đến người có uy tín để trao đổi, hỏi ý kiến. Đó vừa là sự tin tưởng, vừa là trách nhiệm đối với chúng tôi.
Chính vì vậy, tôi luôn cố gắng tìm hiểu các quy định pháp luật, tích cực tham gia những buổi tuyên truyền do chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc, lực lượng Công an và Bộ đội Biên phòng tổ chức để có thêm kiến thức hướng dẫn lại cho bà con.
Thông qua các cuộc họp thôn, những buổi sinh hoạt cộng đồng hoặc khi đến thăm từng gia đình, tôi thường xuyên nhắc nhở bà con đoàn kết, chăm lo lao động sản xuất, phát triển kinh tế, không nghe theo những lời xúi giục, lôi kéo thực hiện hành vi trái pháp luật.
Đối với địa bàn biên giới như xã Bù Gia Mập, tôi đặc biệt quan tâm đến việc tuyên truyền các quy định liên quan đến bảo vệ rừng, quản lý đất đai, giữ gìn an ninh trật tự và phòng, chống các loại tội phạm.
Chẳng hạn, trong công tác bảo vệ rừng, tôi vận động bà con không tự ý chặt phá rừng, lấn chiếm đất rừng, không săn bắt động vật hoang dã trái phép và tích cực tham gia phòng, chống cháy rừng. Bởi rừng gắn liền với đời sống, sinh kế và môi trường sống của đồng bào nên bảo vệ rừng cũng chính là bảo vệ cuộc sống của mình và các thế hệ sau.
Đối với những vấn đề liên quan đến đất đai, tôi giải thích để bà con hiểu về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất. Khi có khó khăn, vướng mắc cần phản ánh với chính quyền, đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết theo quy định, không tự ý lấn chiếm đất hoặc nghe theo người khác làm những việc sai trái.
Bên cạnh đó, tôi thường xuyên nhắc nhở bà con chấp hành các quy định khi đi lại, làm ăn ở khu vực biên giới; không tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật. Khi phát hiện những dấu hiệu bất thường, người dân cần kịp thời thông báo cho các lược lượng chức năng như Công an hoặc Bộ đội Biên phòng.
Một nội dung khác mà tôi rất quan tâm là vận động các gia đình quản lý, giáo dục con cháu tránh xa ma túy, tránh xa các tệ nạn xã hội, không để xảy ra bạo lực gia đình, không cho con em kết hôn khi chưa đủ tuổi và quan tâm tạo điều kiện để các cháu được đến trường.
Theo tôi, khi mỗi gia đình đều có ý thức chấp hành pháp luật, chăm lo phát triển kinh tế và giáo dục con cháu thì tình hình an ninh trật tự tại địa phương sẽ ngày càng ổn định.
Theo ông, đâu là những khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức pháp luật và cần lựa chọn hình thức tuyên truyền như thế nào để bà con dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện?
Qua quá trình tiếp xúc, vận động bà con, tôi nhận thấy những vấn đề người dân còn gặp khó khăn nhiều nhất thường liên quan đến đất đai, bảo vệ rừng và một số thủ tục hành chính.
Có những bà con chưa hiểu rõ về giấy tờ đất đai, quyền và nghĩa vụ trong quá trình sử dụng đất. Một số người lớn tuổi còn hạn chế trong việc tiếp cận thông tin, chưa quen sử dụng điện thoại thông minh hoặc thực hiện các thủ tục hành chính qua không gian mạng.
Vì vậy, theo tôi muốn tuyên truyền pháp luật đạt hiệu quả thì trước hết phải làm sao để bà con hiểu được những quy định liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình.
Nếu chỉ đọc những văn bản dài, có nhiều thuật ngữ pháp lý thì người dân, nhất là những người lớn tuổi rất khó tiếp thu đầy đủ. Thay vào đó, người tuyên truyền cần sử dụng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, kết hợp với những ví dụ cụ thể trong đời sống hằng ngày.
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là người lớn tuổi, việc có người am hiểu tiếng dân tộc trực tiếp giải thích sẽ giúp bà con dễ tiếp thu hơn. Đây cũng là lợi thế của đội ngũ già làng, người có uy tín bởi chúng tôi gần gũi với bà con, hiểu được phong tục, tập quán và những vấn đề người dân đang quan tâm.
Theo tôi, cách tuyên truyền hiệu quả là lồng ghép kiến thức pháp luật vào các cuộc họp thôn, buổi sinh hoạt cộng đồng hoặc những lần đến thăm hỏi gia đình. Đặc biệt, nên lấy những câu chuyện thực tế để giải thích thay vì chỉ nói về các quy định một cách chung chung.
Ví dụ, khi tuyên truyền về bảo vệ rừng, tôi thường giải thích cho bà con hiểu rằng rừng có vai trò giữ nguồn nước, bảo vệ môi trường và góp phần ổn định cuộc sống. Nếu tự ý phá rừng, lấn chiếm đất rừng thì vừa vi phạm pháp luật, vừa ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của chính mình và con cháu sau này.
Đối với công tác phòng, chống ma túy, tôi thường nhắc nhở các gia đình phải quan tâm, quản lý, giáo dục con em, không để các cháu bị bạn bè xấu rủ rê, lôi kéo. Khi nói về hôn nhân và gia đình, tôi vận động cha mẹ không cho con kết hôn quá sớm, tạo điều kiện để các cháu tiếp tục học tập, trưởng thành và có cơ hội xây dựng cuộc sống tốt hơn.
Trong cộng đồng, đôi khi cũng xảy ra những mâu thuẫn liên quan đến đất đai, sinh hoạt hoặc quan hệ xóm giềng. Khi biết sự việc, tôi thường đến gặp gỡ, lắng nghe ý kiến của các bên, khuyên bà con bình tĩnh, tôn trọng lẫn nhau, tránh để mâu thuẫn kéo dài dẫn đến xô xát.
Đối với những vấn đề liên quan đến pháp luật hoặc vượt quá khả năng hòa giải, tôi hướng dẫn bà con phản ánh với Ban thôn, chính quyền địa phương và cơ quan có thẩm quyền để được xem xét, giải quyết đúng quy định.
Từ thực tế công việc, tôi nhận thấy muốn vận động bà con thì người có uy tín phải kiên trì, chân thành, biết lắng nghe và tôn trọng những phong tục, tập quán tốt đẹp của bà con.
Có những vấn đề không phải chỉ nói một lần là bà con hiểu ngay mà cần giải thích nhiều lần, thậm chí phải đến tận nhà trò chuyện, phân tích để bà con hiểu rõ hơn. Quan trọng nhất là phải tạo được sự tin tưởng để người dân thấy rằng việc chấp hành pháp luật trước hết mang lại lợi ích cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
Tôi luôn tâm niệm rằng, người có uy tín phải nói đi đôi với làm, gương mẫu trong cuộc sống, có trách nhiệm với bà con thì công tác tuyên truyền, vận động mới đạt hiệu quả.
Theo ông, người có uy tín cần phát huy vai trò như thế nào để giúp bà con tiếp cận chính sách, sử dụng công nghệ và phòng ngừa các hành vi lừa đảo trên không gian mạng?
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách quan tâm, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, học sinh và người cao tuổi. Đây là những chính sách rất thiết thực, góp phần cải thiện đời sống, tạo điều kiện để bà con phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.
Tuy nhiên, để các chính sách thực sự đến được với người dân thì công tác thông tin, tuyên truyền và hướng dẫn thực hiện có vai trò rất quan trọng.
Bản thân tôi thường xuyên vận động bà con tham gia các cuộc họp thôn, chủ động tìm hiểu thông tin từ cán bộ xã, Ban Công tác Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan chức năng địa phương, để nắm được những chính sách hỗ trợ mà gia đình mình có thể được thụ hưởng.
Khi có người dân chưa hiểu rõ về chính sách, thủ tục hoặc những giấy tờ cần thiết, tôi cố gắng giải thích trong phạm vi hiểu biết của mình, đồng thời hướng dẫn bà con đến cơ quan có trách nhiệm để được hỗ trợ, giải quyết.
Đối với những người lớn tuổi, người có hoàn cảnh khó khăn hoặc chưa biết sử dụng điện thoại thông minh, tôi mong muốn cán bộ thôn, đoàn viên, thanh niên tiếp tục quan tâm, trực tiếp hướng dẫn để bà con có thể tiếp cận các dịch vụ và chính sách của Nhà nước ngày càng thuận lợi hơn.
Hiện nay, việc sử dụng công nghệ số, điện thoại thông minh và mạng xã hội đã trở nên phổ biến hơn trong đời sống. Nhiều bà con sử dụng điện thoại để liên lạc với người thân, trao đổi thông tin, tìm hiểu các chính sách và tiếp cận những kiến thức mới. Đây là điều rất thuận lợi, nhưng cũng đặt ra những nguy cơ, nhất là tình trạng lừa đảo qua điện thoại và mạng xã hội với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Vì vậy, trong những lần gặp gỡ, trò chuyện, tôi thường nhắc nhở bà con phải thận trọng khi tiếp nhận thông tin trên mạng, không nên tin ngay những thông tin chưa rõ nguồn gốc. Đặc biệt, người dân không được nghe theo người lạ yêu cầu chuyển tiền để nhận các khoản hỗ trợ của Nhà nước; không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin cá nhân cho những người không quen biết.
Khi nhận được cuộc gọi, tin nhắn có dấu hiệu nghi ngờ, bà con nên hỏi cán bộ thôn, Công an xã hoặc cơ quan chức năng để kiểm tra, xác minh, tránh làm theo những yêu cầu không rõ ràng. Theo tôi, việc tuyên truyền pháp luật trong giai đoạn hiện nay cần gắn với hướng dẫn kỹ năng sử dụng công nghệ và nhận biết các nguy cơ trên không gian mạng. Khi người dân có kiến thức và biết cách tự bảo vệ mình thì việc tiếp cận thông tin, chính sách cũng sẽ an toàn, hiệu quả hơn.
Để tiếp tục nâng cao hiệu quả tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ông có những đề xuất, kiến nghị gì?
Tôi mong muốn chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc và các lực lượng chức năng tiếp tục quan tâm tổ chức nhiều buổi tuyên truyền pháp luật trực tiếp tại các thôn, nhất là những địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.
Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào những vấn đề thiết thực, gắn với đời sống của người dân như đất đai, bảo vệ rừng, an ninh biên giới, phòng chống ma túy, an toàn giao thông, hôn nhân và gia đình, cũng như các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế, giảm nghèo.
Tôi cũng mong các cơ quan chức năng có thêm những tài liệu tuyên truyền ngắn gọn, dễ hiểu, có hình ảnh minh họa và nếu có điều kiện thì tổ chức tuyên truyền bằng tiếng dân tộc để người lớn tuổi dễ tiếp thu.
Bên cạnh đó, cần tăng cường hướng dẫn người dân cài đặt những ứng dụng, phần mềm cần thiết trên điện thoại thông minh, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, tiếp cận chính sách hỗ trợ và nhận biết các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.
Đối với đội ngũ già làng, người có uy tín, chúng tôi mong muốn được cung cấp thông tin, tập huấn kiến thức pháp luật thường xuyên hơn, nhất là những quy định mới liên quan trực tiếp đến đời sống đồng bào dân tộc. Khi có kiến thức đầy đủ, người có uy tín sẽ thuận lợi hơn trong việc giải thích, hướng dẫn và vận động bà con thực hiện đúng quy định.
Bản thân tôi sẽ tiếp tục cố gắng thực hiện tốt vai trò của mình, tích cực vận động bà con đoàn kết, giúp đỡ nhau phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ rừng, giữ gìn an ninh trật tự và chấp hành tốt pháp luật.
Tôi mong rằng bà con mình vừa tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Đảng, Nhà nước, vừa chủ động học hỏi, tiếp cận những kiến thức mới, tận dụng các cơ hội để phát triển kinh tế, từng bước vươn lên thoát nghèo, xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc.
Xin trân trọng cảm ơn ông!