Theo Cơ quan Cổ vật Israel (IAA), hang động nằm gần thị trấn Fureidis, phía Nam thành phố Haifa. Những bằng chứng khảo cổ cho thấy địa điểm này từng được con người cổ đại sử dụng cách đây từ 400.000 đến 250.000 năm, thuộc giai đoạn văn hóa Acheulo - Yabrudian, một thời kỳ chuyển tiếp quan trọng trong lịch sử tiến hóa của loài người tại khu vực Levant.
Tiến sĩ Kobi Vardi, Trưởng bộ phận Tiền sử của IAA và đồng giám đốc dự án khai quật, nhận định đây có thể là “mắt xích cuối cùng” của một chuỗi dài các nền văn hóa tiền sử trước khi xuất hiện những thay đổi sâu sắc về xã hội và công nghệ do người Neanderthal và Homo sapiens tạo ra.
Mặc dù địa điểm này đã được các nhà nghiên cứu nhận diện từ nhiều thập niên trước, nhưng chỉ gần đây các cuộc khai quật mới xác định được niên đại thực sự của hang động. Nguyên nhân là mái hang cổ xưa đã sụp đổ từ hàng trăm nghìn năm trước, phủ kín khu vực bằng những khối đá lớn, đất và thảm thực vật dày đặc. Chính sự kiện này đã vô tình biến hang động thành một “viên nang thời gian”, bảo tồn gần như nguyên vẹn các hiện vật và di cốt bên trong.
Các cuộc khai quật được tiến hành khoảng sáu tháng trước nhằm phục vụ dự án xây dựng tuyến đường mới dẫn vào thị trấn Fureidis. Theo quy định của Israel, mọi dự án xây dựng đều phải đi kèm hoạt động khảo sát và khai quật cứu hộ khảo cổ.
Nhóm nghiên cứu đã phát hiện hàng loạt công cụ đá đặc trưng của thời kỳ Đồ đá cũ dưới, bao gồm rìu tay cỡ nhỏ, dao cạo và lưỡi cắt sắc bén. Đặc biệt, các nhà khảo cổ tìm thấy khoảng 100 chiếc dao cạo - loại công cụ điển hình của văn hóa Acheulo-Yabrudian, được sử dụng để chế biến thịt, xử lý da động vật và nhiều hoạt động sinh hoạt khác.
Theo các chuyên gia, những chiếc rìu tay được phát hiện tại đây có mức độ hoàn thiện kỹ thuật vượt trội so với nhiều hiện vật cùng loại từng được tìm thấy trước đó. Sự kết hợp giữa rìu tay và dao cạo bên là dấu hiệu đặc trưng cho cộng đồng người cổ đại sống theo nhóm đông hơn, có khả năng khai thác đá lửa và tổ chức săn bắt hiệu quả.
Ngoài công cụ lao động, các nhà khảo cổ còn thu thập được nhiều xương động vật như hươu sao, linh dương, ngựa cổ đại và bò rừng. Các dấu vết trên xương cho thấy chúng từng bị săn bắt và chế biến bởi con người. Đáng chú ý, những mẫu xương có niên đại khoảng 300.000 năm vẫn được bảo tồn trong tình trạng rất tốt - điều hiếm gặp trong khảo cổ học tiền sử.
Dù chưa tìm thấy hài cốt người, giới khoa học kỳ vọng các đợt khai quật tiếp theo sẽ mang lại thêm bằng chứng giúp giải mã danh tính những cư dân cổ đại từng sinh sống tại đây, cũng như làm sáng tỏ quá trình chuyển đổi từ các nhóm người nguyên thủy sang người Neanderthal và Homo sapiens.
Các nhà nghiên cứu khẳng định đây mới chỉ là khởi đầu của một hành trình khám phá hứa hẹn sẽ cung cấp thêm nhiều hiểu biết về một trong những giai đoạn bí ẩn nhất của lịch sử loài người.
