Năm 2023, khi Israel kỷ niệm 75 năm thành lập, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen từng khẳng định sự gắn bó giữa hai bên trong quan hệ bạn bè, đồng minh. Mối quan hệ ấy trải rộng từ ngoại giao, chia sẻ thông tin tình báo và công nghiệp quốc phòng đến thể thao, văn hóa.
Tuy nhiên, cuộc chiến tại Gaza, với ít nhất 74.000 người Palestine thiệt mạng, đã khiến nhiều lĩnh vực hợp tác trở thành tâm điểm tranh cãi. Một số nước châu Âu rút khỏi cuộc thi Eurovision để phản đối sự tham gia của Israel. Anh gần đây cấm hàng hóa từ các khu định cư bất hợp pháp, trong khi Ireland và Tây Ban Nha tiếp tục lên án mạnh mẽ các hành động của Israel đối với người Palestine.
Theo các nhà phân tích, sự chuyển hướng của các chính phủ châu Âu gắn liền với sức ép kéo dài từ các tổ chức xã hội, công đoàn và phong trào biểu tình. Giáo sư Neve Gordon tại Đại học Queen Mary ở London nhận định giới lãnh đạo tại một số nước đang tìm cách điều chỉnh lập trường để phù hợp hơn với quan điểm của công chúng.
Qua hai đợt khảo sát năm 2025 và 2026, Trung tâm Nghiên cứu Pew (Mỹ) ghi nhận tỷ lệ người có cái nhìn tiêu cực về Israel tại Anh tăng từ 61% lên 69%. Tỷ lệ này tại Italy tăng từ 66% lên 75%, còn tại Đức, một trong những đồng minh thân cận nhất của Israel, tăng từ 64% lên 73%.
Dù vậy, phản ứng tại châu Âu vẫn khác nhau. Giáo sư Janina Dill tại Đại học Oxford cho rằng hai chính phủ Đức liên tiếp đều không sẵn sàng hành động trước những chỉ trích của công chúng về việc Berlin hỗ trợ Israel trên phương diện ngoại giao và vật chất.
Cuộc bầu cử ngày 27/10 đặt ra câu hỏi liệu thay đổi chính trị tại Israel có thể giúp hàn gắn quan hệ với châu Âu. Ông Yossi Mekelberg, chuyên gia về Trung Đông tại viện nghiên cứu Chatham House, cảnh báo nếu Thủ tướng Benjamin Netanyahu tiếp tục cầm quyền cùng các lực lượng cực hữu, một số tổn hại trong quan hệ với châu Âu có thể không còn khả năng khắc phục.
Nếu ông Netanyahu liên minh với các đảng theo khuynh hướng tự do hơn, tốc độ mở rộng các khu định cư có thể chậm lại. Tuy nhiên, việc người đứng đầu chính phủ vẫn là nhân vật đang bị Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) truy nã có thể khiến quan hệ Israel - châu Âu tiếp tục xấu đi.
Bên cạnh đó, thay thủ tướng cũng chưa chắc đồng nghĩa với thay đổi những chính sách đang khiến châu Âu chỉ trích. Ông Gadi Eisenkot, cựu lãnh đạo quân đội và là người đứng đầu đảng trung dung Yashar, được xem là đối thủ chính của ông Netanyahu, từng phản đối thành lập Nhà nước Palestine.
Theo ông Mekelberg, một chính phủ theo khuynh hướng tự do hơn có thể giúp Israel đối thoại thuận lợi hơn với châu Âu. Trong kịch bản này, các nhà phân tích cho rằng người Palestine có thể nhận được nhiều viện trợ nhân đạo hơn, tốc độ mở rộng các khu định cư có thể chậm lại và Israel có thể từ bỏ kế hoạch xây dựng khu định cư E1. Tuy nhiên, ông Mekelberg lưu ý việc hàn gắn quan hệ giữa hai bên sẽ cần thời gian.
Bà Julie M. Norman, chuyên gia tại Chatham House, nhận định những điều chỉnh đó có thể vẫn chưa đủ để các chính phủ châu Âu hàn gắn quan hệ. Điều họ muốn thấy là những bước đi cụ thể hướng tới thành lập Nhà nước Palestine và chấm dứt tình trạng chiếm đóng. Theo bà, triển vọng này chưa xuất hiện dưới chính phủ hiện nay và có lẽ cũng khó thành hiện thực dưới chính phủ kế tiếp.
Trong khi đó, tranh luận bầu cử tại Israel chủ yếu xoay quanh an ninh. Riêng về Gaza, khảo sát tháng 9 của Viện Chính sách Người Do Thái cho thấy 72% người Israel gốc Do Thái không chấp nhận việc rút quân về ranh giới Gaza nếu Israel không duy trì một vành đai an ninh bên trong vùng lãnh thổ này.
Ông Yaakov Katz, đồng sáng lập Diễn đàn Đối thoại Mỹ - Trung Đông, nhận định tình trạng cô lập ngoại giao hầu như không được thảo luận trong cuộc đua bầu cử tại Israel. Những chủ đề nổi bật vẫn là việc làm suy yếu Hamas, Hezbollah và Iran, cùng các cam kết của phe đối lập về giảm chi phí sinh hoạt, điều tra những thất bại liên quan đến vụ tấn công ngày 7/10/2023 và đưa người Do Thái siêu Chính thống vào diện nhập ngũ.
Theo ông Katz, người Israel biết về các cuộc biểu tình, lệnh cấm vận vũ khí và sức ép quốc tế. Tuy nhiên, tác động của vụ tấn công ngày 7/10 đối với dư luận khiến họ thường nhìn nhận những lời chỉ trích từ nước ngoài là biểu hiện của tư tưởng bài Do Thái hoặc sự thiếu hiểu biết về tình hình.
