Cảnh báo của Iran
Theo truyền thông Qatar, ngày 22/8, ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, nói với Đài Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Iran (IRIB) rằng Iran kêu gọi tất cả các nước trên thế giới, trong đó có các nước láng giềng, không tham gia cuộc chiến kinh tế của Mỹ. Ông cảnh báo: “Quốc gia nào tham gia áp đặt các biện pháp hạn chế kinh tế đối với chúng tôi sẽ bị coi là kẻ thù”, đồng thời cảnh báo sẽ có các biện pháp đáp trả gây chấn động.
Ông Rezaei cũng cảnh báo các nước láng giềng rằng nếu tham gia cuộc chiến kinh tế của Tổng thống Mỹ Donald Trump, sẽ không có dù chỉ một giọt dầu rời khỏi khu vực vùng Vịnh, kể cả thông qua các tuyến xuất khẩu thay thế tránh điểm nghẽn Hormuz.
Những phát biểu của ông Rezaei được đưa ra vài ngày sau khi Tổng thống Trump tuyên bố chính quyền của ông sẽ tiến hành chiến dịch kinh tế khốc liệt nhất từ trước đến nay nhằm vào Iran. Ông Trump cũng cam kết áp đặt những hậu quả kinh tế nghiêm trọng đối với quốc gia nào hỗ trợ Iran dưới bất kỳ hình thức nào.
Ngày hôm sau, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tiếp tục đưa ra cảnh báo, nói rằng: “Hoặc các bạn đứng về phía chúng tôi, hoặc chống chúng tôi”. Ông cũng kêu gọi Trung Quốc hợp tác, trong bối cảnh nước này mua hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran.
Ngày 23/8, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói Iran đang trong cuộc chiến toàn diện về kinh tế, quân sự và an ninh với Mỹ. Ông cho biết trước cuộc chiến, Mỹ đã dự đoán Iran sẽ sụp đổ, nhưng điều đó không xảy ra. Ông nói: “Nhưng điều đó không những không xảy ra, mà Iran còn trở thành một cường quốc khiến thế giới kinh ngạc bởi khả năng chống chịu, đoàn kết và gắn kết”.
Chiến lược đáp trả của Iran
Ông Rezaei mô tả chiến lược của Iran gồm ba giai đoạn, bắt đầu bằng đàm phán nhằm hạ nhiệt căng thẳng với các nước hợp tác với Mỹ. Ông nói: “Đương nhiên, trước tiên chúng tôi sẽ đàm phán với họ. Chúng tôi sẽ đối thoại và yêu cầu họ đứng sang một bên, giữ khoảng cách với Mỹ. Nhưng nếu họ không hành động, chúng tôi sẽ tấn công. Chúng tôi sẽ nhằm vào lợi ích của quốc gia đó”.
Cảnh báo của ông Rezaei về khả năng các tuyến xuất khẩu thay thế bên ngoài Hormuz bị tấn công nhiều khả năng ám chỉ eo biển Bab al-Mandeb, cửa ngõ dẫn vào Biển Đỏ. Saudi Arabia đã sử dụng tuyến đường này để xuất khẩu dầu sau khi Hormuz bị phong tỏa.
Ông Hamidreza Azizi, nhà nghiên cứu về Iran tại Viện Clingendael, viết trên mạng xã hội X ngày 22/8: “Có vẻ như Iran đang cố gắng thiết lập khả năng răn đe ở giai đoạn sớm hơn, bằng cách phát tín hiệu rằng ngay cả việc chuẩn bị cho cuộc tấn công cũng có thể kích hoạt phản ứng của Iran”.
Theo ông Azizi, hai yếu tố đang nổi lên trong “học thuyết tấn công” mới của Iran gồm đánh phủ đầu nhằm ngăn chặn mối đe dọa được xác định trước khi trở thành hiện thực; và trả đũa không cân xứng nhằm làm gia tăng cái giá phải trả cho cuộc tấn công nào xảy ra.
Ông cho rằng cảnh báo của Iran đối với các nước vùng Vịnh tham gia cuộc chiến kinh tế của Tổng thống Trump về cơ bản là một tối hậu thư, đồng thời cho biết bộ máy quân sự và an ninh Iran ngày càng chuẩn bị cho một đợt leo thang mới.
Khả năng các nước láng giềng của Iran tham gia cuộc chiến kinh tế của Mỹ
Các nước vùng Vịnh, vừa là láng giềng của Iran vừa là đồng minh của Mỹ, ngày càng bị cuốn vào thế giằng co giữa hai bên. Do đó, chưa rõ liệu các nước này có tham gia cùng Mỹ trong gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran hay không.
Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các nước vùng Vịnh đã tác động đến nền kinh tế của những nước này, vốn sử dụng Hormuz để vận chuyển phần lớn hàng xuất khẩu, trong đó có dầu mỏ và khí đốt.
Trong khi các nước vùng Vịnh lên án các cuộc tấn công của Iran nhằm vào lãnh thổ của họ, các nhà phân tích cho rằng những nước này hiểu rằng việc duy trì quan hệ chính trị ổn định với Iran là cần thiết do vị trí địa lý gần gũi.
UAE khôi phục quan hệ ngoại giao với Iran vào năm 2022, nhưng áp đặt lệnh cấm vận thương mại hồi tuần trước sau khi cáo buộc Iran tấn công bằng tên lửa. Iran phủ nhận trách nhiệm.
Saudi Arabia và Iran nhất trí bình thường hóa quan hệ vào năm 2023 theo một thỏa thuận do Trung Quốc làm trung gian.
Ông Simon Mabon, Giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Lancaster, bình luận: “Xét cho cùng, các nước vùng Vịnh không thể thay đổi địa lý. Họ phải sống và làm việc bên cạnh Iran. Các chuyên gia cho rằng niềm tin vào ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc khủng hoảng vẫn ở mức thấp, nhưng đồng thời không quốc gia nào trong khu vực có thể chịu đựng thêm một cuộc chiến kéo dài.
Do đó, điều này sẽ ngăn họ leo thang hoàn toàn mất kiểm soát, trong khi lượng dầu dự trữ trên toàn cầu đã suy giảm sẽ khiến cuộc đối đầu kéo dài giữa Mỹ và Iran trở nên không có lợi.
