Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 24/8 công bố các biện pháp nhằm vào mạng lưới mà Iran xây dựng trong nhiều năm để giúp các tổ chức và doanh nghiệp né tránh lệnh trừng phạt của Washington.
Các biện pháp trừng phạt thứ cấp nhắm vào đối tác thương mại của Iran trong những lĩnh vực quan trọng như tài sản số, công nghệ và vận tải biển. Tuy nhiên, Washington chưa áp đặt những biện pháp mới mạnh tay như dự đoán, chủ yếu mở rộng và tăng cường thực thi các lệnh trừng phạt hiện có.
Tehran đáp lại bằng cảnh báo sẽ khiến Mỹ và các đồng minh phải trả giá. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết nước này đang kết hợp nhiều chiến thuật để đối phó sức ép của Washington.
Iran có thể sử dụng eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển từng chiếm khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu trước chiến tranh, để gây sức ép lên thị trường năng lượng.
Trong nhiều tháng, Tehran đã hạn chế tàu thuyền qua eo biển, trong khi lực lượng Houthi tại Yemen mở rộng hoạt động sang Biển Đỏ, nhắm vào các tuyến xuất khẩu và cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia.
“Nếu cuộc chiến kinh tế tiếp diễn, sẽ không có một giọt dầu nào được xuất khẩu, dù qua eo biển Hormuz hay bất kỳ nơi nào khác ở Vịnh Ba Tư”, Mohsen Rezaei, lãnh đạo Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, viết trên mạng xã hội X. Trong một cuộc phỏng vấn truyền hình sau đó, ông cảnh báo Tehran sẽ “đáp trả theo cách như một trận động đất”.
Iran cũng công bố danh sách 45 tàu bị cáo buộc vi phạm quy định của nước này và cảnh báo có thể phạt, bắt giữ hoặc tịch thu những tàu không tuân thủ.
Các động thái trên làm dấy lên nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu, đẩy giá năng lượng toàn cầu và chi phí nhiên liệu tại Mỹ tăng cao.
Trong khi đó, với sự hỗ trợ của Hải quân Mỹ, các công ty dầu mỏ Saudi Arabia, Kuwait, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã tìm cách né sự giám sát của Iran bằng cách tắt thiết bị phát tín hiệu trên tàu chở dầu. Hoạt động xuất khẩu vẫn diễn ra, nhưng số lượt tàu qua eo biển Hormuz thấp hơn đáng kể so với trước chiến tranh.
Saudi Arabia hiện chuyển khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày qua đường ống Đông Tây để đưa dầu ra Biển Đỏ thay vì eo biển Hormuz. Các nhà sản xuất dầu khác ở Trung Đông cũng chuyển thêm khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày qua những tuyến tránh eo biển.
Iran dường như muốn ngăn các tuyến thay thế này trở thành “van an toàn” cho thị trường dầu mỏ khi đã công bố danh sách 45 tàu tàu bị cáo buộc vi phạm quy định của nước này và cảnh báo có thể phạt, bắt giữ hoặc tịch thu những tàu không tuân thủ.
Tehran còn cảnh báo có thể mở rộng phạm vi tấn công. Iran nhắc tới hoạt động của các máy bay tiếp dầu Mỹ tại Bulgaria, đồng thời tuyên bố những quốc gia hỗ trợ chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel có thể bị coi là bên tham chiến.
Nếu Iran tấn công Bulgaria, một thành viên EU và NATO, xung đột sẽ bước sang cấp độ nghiêm trọng hơn. Trong cuộc chiến hiện nay, Iran đã tấn công 11 quốc gia, chủ yếu tại vùng Vịnh, đồng thời được cho là đã nhắm vào các cơ sở có lực lượng Anh và Mỹ sử dụng.
Một nguy cơ khác là Iran thay đổi chính sách hạt nhân. Tehran lâu nay khẳng định chương trình hạt nhân chỉ phục vụ mục đích hòa bình, nhưng một số quan chức Iran hiện công khai bàn khả năng rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).
Khoảng nửa tấn uranium làm giàu ở mức cao được cho là vẫn nằm trong Iran. Quốc hội nước này đang xem xét dự luật rút khỏi NPT, trong khi Rezaei công khai đặt vấn đề Iran phát triển vũ khí hạt nhân.
Trao đổi với truyền thông phương Tây, chuyên gia Sina Toossi thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế tại Washington nhận định Iran vẫn có khả năng “khu vực hóa” tổn thất do các biện pháp của Mỹ gây ra bằng cách đe dọa dòng chảy năng lượng, cơ sở hạ tầng và thương mại.
Theo ông, Washington càng tìm cách bóp nghẹt toàn diện Iran, Tehran càng có nhiều đối tượng để gây sức ép. Vì vậy, phản ứng của Iran nhiều khả năng sẽ kết hợp giữa thích nghi kinh tế và răn đe bằng leo thang, nhằm chứng minh rằng một nỗ lực “bóp nghẹt hoàn toàn” Iran sẽ kéo theo cái giá không nhỏ đối với cả khu vực.
