Được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo tại Gabon từ hàng thế kỷ, các nước phương Tây chú ý ibogaine từ những năm 60 của thế kỷ trước khi 1 người nghiện heroin tại Mỹ phát hiện chất này có thể làm biến mất triệu chứng nghiện. Kể từ đó, nhiều nghiên cứu cho thấy ibogaine có khả năng làm giảm nhu cầu sử dụng các chất gây nghiện như heroin, cocaine và rượu.
Các nghiên cứu gần đây cho thấy ibogaine có thể thúc đẩy sự phát triển của tế bào thần kinh và tăng khả năng “tái cấu trúc” của não bộ, qua đó hỗ trợ phục hồi các tổn thương do nghiện lâu dài hoặc sang chấn tâm lý. Một nghiên cứu công bố năm 2024 ghi nhận cải thiện rõ rệt về chức năng, đồng thời giảm đáng kể lo âu và trầm cảm ở các cựu binh sau điều trị bằng ibogaine.
Tuy nhiên, ibogaine cũng tiềm ẩn rủi ro lớn đối với tim mạch. Việc sử dụng không kiểm soát có thể gây rối loạn nhịp tim nghiêm trọng, thậm chí dẫn tới tử vong. Đây là nguyên nhân chính khiến các tập đoàn dược phẩm lớn thận trọng, trong khi các cơ quan quản lý như Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ áp đặt yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn trong nghiên cứu lâm sàng.
Trong bối cảnh đó, theo phóng viên TTXVN tại Tel Aviv, công ty công nghệ sinh học PsyRx của Israel đang thử nghiệm một hướng tiếp cận mới. Thay vì sử dụng liều cao gây ảo giác, doanh nghiệp này kết hợp một loại thuốc chống trầm cảm thông dụng với liều vi lượng ibogaine, nhằm tận dụng khả năng tăng tính linh hoạt thần kinh của chất này mà không gây tác dụng phụ nguy hiểm.
Hiện PsyRx đã hoàn tất thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật với kết quả khả quan về độ an toàn trong ngắn hạn. Cách tiếp cận này được kỳ vọng có thể mở ra hướng phát triển thuốc điều trị trầm cảm kháng trị, đồng thời giảm thiểu các rủi ro tim mạch vốn là rào cản lớn đối với ibogaine.
Giới chuyên gia nhận định ibogaine là một trong những hợp chất tiềm năng nhưng cũng gây tranh cãi nhất hiện nay. Việc cân bằng giữa hiệu quả điều trị và nguy cơ tác dụng phụ sẽ quyết định khả năng ứng dụng rộng rãi của chất này trong tương lai, trong đó các nghiên cứu tại Israel đang góp phần định hình hướng đi mới cho lĩnh vực điều trị nghiện và sức khỏe tâm thần.
