Theo Nikkei Asia, lời cảnh báo trực tiếp từ lực lượng Houthi tại Yemen đang thử thách cam kết của Pakistan trong thỏa thuận quốc phòng ba bên với Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời đặt Islamabad trước nguy cơ mất đi vai trò ngoại giao mà nước này đã xây dựng tại Trung Đông.
Mohammed al-Bukhaiti, một thủ lĩnh Houthi, cảnh báo Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ không can dự vào cuộc xung đột với Saudi Arabia. “Thề có Chúa, nếu Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan tham gia, chúng tôi sẽ giáng cho họ một đòn sắt thép”, ông nói trong cuộc phỏng vấn với kênh tin tức iNews của Iraq.
Houthi, còn được gọi là Ansar Allah, là lực lượng vũ trang xuất thân từ cộng đồng Hồi giáo dòng Zaidi Shia. Nhóm này chiếm thủ đô Sanaa năm 2014 và hiện kiểm soát phần lớn miền Bắc cùng miền Tây Yemen.
Saudi Arabia dẫn đầu liên minh quân sự can thiệp vào Yemen từ năm 2015 nhằm đánh bật Houthi nhưng không đạt được mục tiêu đề ra. Hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn năm 2022. Tuy nhiên, từ tháng 7, lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Saudi Arabia bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái, trong đó có các mục tiêu liên quan đến cơ sở dầu mỏ và sân bay ở Riyadh.
Pakistan đứng trước sức ép từ Saudi Arabia
Pakistan ngày càng trở thành một bên liên quan trong căng thẳng giữa Saudi Arabia và Houthi sau khi Islamabad ký Thỏa thuận Quốc phòng Chiến lược Tương hỗ với Riyadh vào năm ngoái. Quan hệ quốc phòng giữa hai nước tiếp tục được mở rộng thông qua Thỏa thuận Quốc phòng chung Mecca được Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ ký hồi tháng trước.
Theo thỏa thuận mới, một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào bất kỳ quốc gia nào trong ba nước sẽ được coi là cuộc tấn công nhằm vào cả ba, phù hợp với Điều 51 Hiến chương Liên hợp quốc về quyền tự vệ.
Hôm 23/9, Trung tướng về hưu Nauman Mahmood của quân đội Pakistan được bổ nhiệm làm tổng thư ký đầu tiên của Thỏa thuận Quốc phòng chung Mecca. Bộ Ngoại giao Saudi Arabia ngày 25/9 cho biết ba đồng minh sẽ tổ chức một cuộc họp cấp cao khẩn cấp để thảo luận các biện pháp hỗ trợ Riyadh.
Diễn biến này khiến Pakistan đứng trước bài toán khó khi các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tiếp diễn và nhóm này đồng thời công khai cảnh báo Islamabad.
Umer Karim, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu và Nghiên cứu Hồi giáo King Faisal ở Riyadh, cho rằng Pakistan có thể chịu sức ép từ Saudi Arabia về việc tham gia quân sự nếu các cuộc tấn công tiếp tục kéo dài.
“Saudi Arabia sẽ cần lực lượng bộ binh Pakistan tham chiến bên trong Yemen”, chuyên gia Karim nhận định. Tuy nhiên, ông cho rằng Islamabad nhiều khả năng sẽ tìm cách tránh kịch bản này, thay vào đó có thể cung cấp cho Saudi Arabia năng lực tình báo, giám sát và trinh sát, đồng thời tiến hành các cuộc không kích nhằm vào mục tiêu của lực lượng Houthi.
Các nguồn tin Pakistan xác nhận quân đội nước này hiện đã được triển khai tại Saudi Arabia. Truyền thông phương Tây trước đó đưa tin lực lượng này gồm khoảng 8.000 binh sĩ, một phi đội tiêm kích JF-17, thiết bị bay không người lái và hệ thống phòng không HQ-9.
Một quan chức chính phủ Pakistan, yêu cầu giấu tên, nói lực lượng Pakistan tại Saudi Arabia hiện chỉ thực hiện nhiệm vụ phòng không. “Thỏa thuận Mecca là một thỏa thuận mang tính phòng thủ, do đó sự hiện diện của lực lượng Pakistan tại vương quốc hoàn toàn mang tính phòng thủ”, quan chức này nói.
Cơ quan Quan hệ Công chúng Liên quân Pakistan, cơ quan phát ngôn của quân đội nước này, chưa đưa ra bình luận.
Islamabad có thể tránh đưa quân vào Yemen
Sahar Khan, chuyên gia không thường trú tại Viện Các vấn đề Toàn cầu ở New York, cho rằng Thỏa thuận Mecca thiết lập một cơ chế an ninh tập thể nhưng không quy định cụ thể các thành viên phải phản ứng như thế nào khi một nước bị tấn công.
Điều này giúp Pakistan có dư địa đáng kể để thực hiện nghĩa vụ mà không nhất thiết phải trực tiếp tham chiến tại Yemen. Islamabad có thể lựa chọn chia sẻ thông tin tình báo hoặc hỗ trợ hậu cần thay vì triển khai các chiến dịch quân sự chống Houthi trên lãnh thổ Yemen.
Lựa chọn này cũng có ý nghĩa đối với quan hệ giữa Pakistan và Iran.
Chuyên gia cho rằng Pakistan đã xây dựng được vị thế ngoại giao đáng kể khi thể hiện khả năng duy trì đối thoại với cả Saudi Arabia, Iran và Mỹ. Nếu trực tiếp tham gia cuộc chiến tại Yemen, Islamabad có nguy cơ làm suy yếu vị thế này.
“Nếu Pakistan thực hiện bất kỳ động thái tấn công nào, nước này có nguy cơ mất khả năng tiếp cận Tehran và đánh mất vị thế địa chính trị của mình trong bối cảnh hiện nay”, bà Khan nói.
Xung đột lan rộng có thể gây sức ép kinh tế
Ngoài vấn đề ngoại giao và an ninh, việc Pakistan can dự sâu hơn vào xung đột Yemen còn tiềm ẩn những hệ quả kinh tế đối với nước này.
Arhama Siddiqa, chuyên gia về khu vực Vùng Vịnh tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Islamabad, cho rằng Pakistan có lợi ích rõ ràng trong việc ngăn căng thẳng tại Vùng Vịnh lan rộng.
Theo bà, nền kinh tế Pakistan có mối liên hệ chặt chẽ với khu vực thông qua nguồn cung năng lượng, thương mại, các tuyến hàng hải, đầu tư và cộng đồng người Pakistan đông đảo đang sinh sống tại các quốc gia Vùng Vịnh.
“Một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn sẽ tạo ra chi phí cho Pakistan, bất kể nước này bị nhìn nhận là đứng về phía nào”, bà nói.
Trong bối cảnh đó, Islamabad phải cân nhắc giữa nghĩa vụ trong cơ chế quốc phòng mới với Saudi Arabia và nguy cơ làm tổn hại quan hệ với Iran. Cách Pakistan triển khai cam kết trong Thỏa thuận Mecca vì vậy có thể được quyết định không chỉ bởi yêu cầu hỗ trợ Riyadh, mà còn bởi nỗ lực duy trì vai trò ngoại giao và hạn chế tác động kinh tế từ một cuộc xung đột có nguy cơ lan rộng.
