Tăng cường phối hợp, nhận diện đường dây xuyên quốc gia
Theo thông tin Cục Hải quan chiều 13/11, tại Hội nghị tổng kết Chiến dịch Con rồng Mê Kông VIII (OMD VIII), do Hải quan Việt Nam phối hợp với Văn phòng Liên hợp quốc về chống ma túy và tội phạm (UNODC) và Văn phòng Liên lạc Tình báo khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (RILO A/P) thuộc Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) tổ chức mới đây, các đại biểu đã chia sẻ kết quả triển khai và kinh nghiệm phối hợp đấu tranh với hoạt động mua bán, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.
Trong tổng số 2.148 vụ được ghi nhận, có 1.982 vụ liên quan đến ma túy, 45 vụ về tiền chất, 101 vụ liên quan đến động vật, thực vật hoang dã và 20 vụ khác. Lực lượng chức năng đã thu giữ khoảng 19,92 tấn và hơn 13 triệu đơn vị ma túy (gói, ống, viên...); 52,8 tấn và 179.867 đơn vị tiền chất (thùng, chai, gói, ống, viên...); cùng khoảng 28 tấn và 4.621 cá thể, mẫu vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật hoang dã.
Chiến dịch Con rồng Mê Kông do Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc đồng khởi xướng năm 2018, với sự hỗ trợ của RILO A/P và UNODC. Từ một sáng kiến cấp tiểu vùng, chiến dịch đã phát triển thành cơ chế hợp tác thực thi pháp luật tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, tập trung đấu tranh với hoạt động mua bán, vận chuyển trái phép ma túy, tiền chất và các loài, mẫu vật thuộc danh mục Công ước CITES.
Theo ông Đặng Văn Đức, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Hải quan Việt Nam, trong 10 tháng năm 2026, ngành Hải quan đã chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ 148 vụ, 287 đối tượng và thu giữ khoảng 2,05 tấn ma túy các loại.
Trong lĩnh vực bảo vệ động vật hoang dã, vụ phát hiện gần 1,2 tấn ngà voi cùng 79 kg xương động vật thuộc nhóm thú ăn thịt họ mèo cỡ lớn tại cảng Quy Nhơn cho thấy vai trò của việc kết hợp cảnh báo nghiệp vụ, phân tích rủi ro và phối hợp giữa các lực lượng để phát hiện hàng hóa được cất giấu tinh vi.
Chia sẻ kinh nghiệm tại Hội nghị, ông Jiang Jian, Cục trưởng Cục Chống buôn lậu, Hải quan Thành Đô thuộc Tổng cục Hải quan Trung Quốc, nhấn mạnh vai trò của trao đổi thông tin tình báo, hỗ trợ xác minh vụ việc, phối hợp điều tra và thực hiện giao hàng có kiểm soát qua biên giới.
Theo ông, việc phối hợp giữa cơ quan thực thi tại nơi hàng xuất phát, quá cảnh và đến đích giúp mở rộng điều tra trên toàn tuyến vận chuyển, qua đó hỗ trợ nhận diện và triệt phá các đường dây buôn lậu xuyên quốc gia. Hướng tới OMD IX, Hải quan Trung Quốc đề xuất khai thác sâu hơn dữ liệu vụ việc trên CENcomm để phân tích xu hướng buôn lậu, xây dựng hồ sơ rủi ro và mở rộng phối hợp giữa hải quan, cảnh sát, các tổ chức tài chính và doanh nghiệp logistics.
Ông Motoyuki Okura, Chánh Văn phòng Liên lạc Tình báo Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (RILO A/P), nhấn mạnh giá trị của việc chuyển thông tin thu được từ các vụ bắt giữ thành thông tin tình báo phục vụ thực thi. Thông qua mạng lưới liên lạc khu vực và cơ chế điều phối của Chiến dịch, các thành viên có thể đối chiếu thông tin về những vụ việc xảy ra ở nhiều địa bàn, nhận diện các tuyến vận chuyển và đối tượng có liên quan, từ đó phối hợp xác định trọng điểm kiểm tra hoặc đề nghị xác minh tiếp. Cơ chế này giúp kết quả phát hiện tại một địa bàn trở thành đầu mối nghiệp vụ cho các thành viên khác.
Truy xét sau bắt giữ, hướng tới OMD IX
Bên cạnh hoạt động mua bán, vận chuyển trái phép ma túy và tiền chất, tình trạng buôn bán động vật, thực vật hoang dã cũng đặt ra nhiều thách thức đối với lực lượng thực thi pháp luật.
Bà Jenna Dawson-Faber, Điều phối viên khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Chương trình toàn cầu về tội phạm ảnh hưởng đến môi trường thuộc UNODC, cho biết các đối tượng buôn bán trái phép động vật, thực vật hoang dã tiếp tục sử dụng chứng từ giả mạo và tìm cách hợp thức hóa hàng bất hợp pháp để đưa vào chuỗi cung ứng hợp pháp. Hoạt động buôn bán trái phép cũng chuyển dịch lên môi trường trực tuyến, trong khi sự gia tăng của hoạt động buôn bán động vật sống đặt thêm yêu cầu về quản lý tang vật và bảo đảm an toàn cho cán bộ tuyến đầu.
UNODC nhận định, những hạn chế về nguồn lực, năng lực điều tra và chia sẻ thông tin xuyên biên giới khiến nhiều vụ việc khó được truy xét đến các đối tượng chủ mưu, cầm đầu. Trong khuôn khổ OMD, UNODC hỗ trợ các cơ quan hải quan thành viên phối hợp điều tra sau bắt giữ thông qua hướng dẫn nghiệp vụ, tháo gỡ vướng mắc và xây dựng phương án điều tra tiếp theo, kể cả đối với các vụ việc cần áp dụng biện pháp điều tra đặc biệt hoặc tương trợ tư pháp. UNODC cũng đang chuẩn bị các hoạt động nâng cao năng lực cho lực lượng thực thi theo các ưu tiên của giai đoạn tiếp theo.
RILO A/P đề nghị các đầu mối liên lạc quốc gia tiếp tục phối hợp với OCU để cập nhật thông tin về các vụ bắt giữ và phản hồi kịp thời các yêu cầu xác minh qua CENcomm, nền tảng trao đổi thông tin của WCO. Việc duy trì trao đổi sau Hội nghị giúp các thành viên hoàn thiện báo cáo tổng kết OMD VIII, đồng thời tiếp tục làm rõ mối liên hệ giữa các vụ việc và phối hợp xử lý theo thẩm quyền.
Hướng tới OMD IX, các đơn vị điều phối đề xuất tiếp tục tập trung vào ma túy, tiền chất và các loài thuộc danh mục CITES; đồng thời tăng cường phân tích thông tin sau bắt giữ để nhận diện các cá nhân, doanh nghiệp và bên trung gian có dấu hiệu tổ chức hoặc hỗ trợ hoạt động vận chuyển trái phép.
