Việc hoàn thiện hành lang pháp lý về an ninh dữ liệu được kỳ vọng góp phần xây dựng môi trường số an toàn, tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.
Bảo vệ dữ liệu trước những rủi ro trên không gian mạng
Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế số, tình trạng lộ lọt, đánh cắp, mua bán và sử dụng thông tin trái phép đặt ra yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo vệ dữ liệu. Việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu nhằm tăng cường khả năng phòng ngừa, phát hiện và xử lý các nguy cơ mất an ninh trên không gian mạng, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức, doanh nghiệp.
Đây cũng là một trong những yêu cầu đặt ra từ Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Theo đó, dữ liệu cần được bảo vệ an toàn, đồng thời khai thác, chia sẻ và sử dụng hiệu quả, phục vụ công tác quản lý nhà nước, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội.
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật An ninh dữ liệu là đề xuất phân loại dữ liệu thành 4 cấp độ, gồm dữ liệu thông thường, dữ liệu nội bộ, dữ liệu quan trọng và dữ liệu cốt lõi. Việc phân loại dựa trên tính chất và mức độ ảnh hưởng khi dữ liệu bị xâm phạm, làm căn cứ áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp. Trong đó, dữ liệu quan trọng và dữ liệu cốt lõi cần được quản lý, giám sát chặt chẽ hơn.
Dự thảo cũng đề cập đến việc bảo đảm an ninh dữ liệu trong toàn bộ vòng đời, từ thu thập, lưu trữ, xử lý, truyền tải, chia sẻ đến tiêu hủy. Theo đó, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cần chủ động triển khai các biện pháp quản lý, kỹ thuật phù hợp, kịp thời phát hiện và khắc phục sự cố rò rỉ, mất an ninh dữ liệu. Việc tăng cường phòng ngừa ngay từ khâu thu thập, lưu trữ sẽ góp phần hạn chế nguy cơ thông tin bị khai thác trái phép.
Chị Nguyễn Thị Hồng Anh, phường Đống Đa (Hà Nội), cho rằng việc phân loại dữ liệu và quy định trách nhiệm bảo vệ theo từng cấp độ là cần thiết, nhất là khi người dân ngày càng sử dụng nhiều dịch vụ trực tuyến, từ giao dịch ngân hàng, thanh toán đến giải quyết thủ tục hành chính.
“Thông tin cá nhân nếu bị lộ hoặc sử dụng trái phép có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, thậm chí khiến người dân bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Vì vậy, tôi cho rằng cần quy định rõ trách nhiệm của các đơn vị thu thập, lưu trữ và sử dụng dữ liệu, đồng thời có biện pháp phát hiện, xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm. Người dân cũng cần được thông tin rõ về cách dữ liệu của mình được sử dụng và bảo vệ”, chị Hồng Anh chia sẻ.
Tăng trách nhiệm bảo vệ dữ liệu, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp
Bên cạnh việc tăng cường bảo vệ dữ liệu, dự thảo Luật An ninh dữ liệu còn đề cập đến việc kiểm soát chuyển dữ liệu xuyên biên giới, đặc biệt đối với dữ liệu quan trọng và dữ liệu cốt lõi. Đây là vấn đề cần được quan tâm trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp sử dụng dịch vụ điện toán đám mây, nền tảng công nghệ và hệ thống lưu trữ, xử lý dữ liệu ở nước ngoài. Các quy định cần vừa bảo đảm khả năng kiểm soát rủi ro, vừa đáp ứng nhu cầu vận hành, hợp tác và phát triển của doanh nghiệp.
Một nội dung khác là bảo đảm an ninh dữ liệu trong các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI). Khi AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong quản lý, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ, dữ liệu phục vụ huấn luyện, xử lý và vận hành các hệ thống này cần được quản lý chặt chẽ. Việc kiểm soát mục đích sử dụng, hạn chế truy cập trái phép và tăng cường bảo mật sẽ góp phần giảm nguy cơ dữ liệu bị khai thác sai mục đích.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất mức phạt tối đa lên tới 5% tổng doanh thu của năm tài chính liền kề trước đó đối với một số hành vi vi phạm nghiêm trọng liên quan đến dữ liệu quan trọng và dữ liệu cốt lõi. Quy định được kỳ vọng tăng tính răn đe, nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp trong quản lý và bảo vệ dữ liệu.
Từ góc độ thực thi, thạc sĩ Phương Đoàn (Học viện Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Dân tộc và Tôn giáo) cho rằng, bên cạnh yêu cầu bảo vệ dữ liệu, các quy định cần cụ thể, dễ hiểu và phù hợp với điều kiện thực tế để doanh nghiệp có thể triển khai hiệu quả.
“Doanh nghiệp muốn thực hiện tốt các quy định về an ninh dữ liệu thì trước hết phải hiểu rõ mình cần làm gì, chịu trách nhiệm đến đâu và phải đáp ứng những yêu cầu nào. Nếu quy định chưa cụ thể, thiếu hướng dẫn về quy trình và giải pháp kỹ thuật, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, sẽ gặp khó khăn do hạn chế về nhân lực và kinh phí”, ông Phương Đoàn nhận định.
Theo ông Đoàn, cơ quan chức năng cần tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện nguy cơ, xây dựng phương án ứng phó sự cố và lựa chọn giải pháp bảo mật phù hợp. Cùng với đó, cần phân định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm nhưng không tạo thêm thủ tục không cần thiết, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Hoàn thiện pháp luật về an ninh dữ liệu vì vậy cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ thông tin và nhu cầu khai thác, chia sẻ dữ liệu hợp pháp. Khi được quản lý và sử dụng hiệu quả, dữ liệu không chỉ là đối tượng cần bảo vệ mà còn trở thành nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.
Hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và khả thi sẽ góp phần củng cố niềm tin của người dân khi sử dụng dịch vụ số, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động ứng dụng công nghệ, qua đó thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.
