Ca ghép tim trẻ em thành công tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
Hoàn thiện khung pháp lý
Ngày 14/7 vừa qua, một người bệnh chết não (49 tuổi) tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn đã thực hiện nghĩa cử cao đẹp hiến tạng, trái tim hiến tặng được vận chuyển khẩn trương bằng đường hàng không từ Hà Nội vào TP Hồ Chí Minh đã cứu sống bé trai B.A (tên nhân vật đã được thay đổi), 15 tuổi, đang điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh vì suy tim giai đoạn cuối.
Bệnh nhi này mắc bệnh cơ tim giãn, suy tim, tình trạng ngày càng nặng với các đợt suy tim mất bù nguy kịch, được Bệnh viện Đại học Y dược TP Hồ Chí Minh đưa vào đăng ký vào danh sách chờ ghép tim khẩn cấp. Ngay khi có thông tin về trái tim được hiến tặng với chỉ số phù hợp, các bệnh viện đã phối hợp nhịp nhàng để vận chuyển trái tim từ Bệnh viện Xanh Pôn (Hà Nội) tới Bệnh viện Đại học Y dược TP Hồ Chí Minh, chỉ sau 4 tiếng đồng hồ được lấy. Ca phẫu thuật đã chờ đợi để sẵn sàng ghép, chỉ sau 60 phút thực hiện các miệng nối và tái lập tuần hoàn, trái tim đã đập trở lại mạnh mẽ trong lồng ngực bệnh nhi. Thành công này đã mang lại cơ hội sống cho cậu bé tưởng chừng đã vụt tắt.
Nhưng không phải bệnh nhi chờ ghép tim nào cũng may mắn có được cơ hội. Bé T.G.B (sinh năm 2012, ở Thanh Hóa), được phát hiện mắc bệnh cơ tim giãn, chức năng tim chỉ còn 17%. Khi chuyển đến điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương với những dấu hiệu xuất hiện muộn và phương pháp điều trị chỉ còn cách phải ghép tim. Tháng 9/2026 vừa qua, gia đình nhận thông báo từ Bệnh viện Việt Đức về một nguồn tạng phù hợp chỉ số với T.G.B. Nhưng phép màu đã không đến khi trái tim dự kiến hiến gặp vấn đề nên không thể sử dụng để ghép. Bệnh nhi phải tiếp tục thoi thóp duy trì sự sống bằng chạy tim phổi nhân tạo (ECMO) trong khi chờ nguồn tạng phù hợp…
Theo thống kê, Bệnh viện Nhi Trung ương đến tháng 5/2026 đã thực hiện thành công 100 ca ghép gan cho trẻ em và hiện nay đã làm chủ các kỹ thuật: Ghép gan từ người cho sống, từ người cho chết não; ghép gan bất đồng nhóm máu; chia gan để ghép… với tỷ lệ thành công cao. Tuy nhiên, hiện vẫn có nhiều bệnh nhi bị suy tạng vẫn khắc khoải chờ có nguồn hiến để được ghép tạng..
PGS.TS Phạm Duy Hiền, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết: Riêng ghép gan trẻ em là kỹ thuật đặc biệt phức tạp, do cơ thể trẻ chưa phát triển hoàn thiện, mạch máu nhỏ, dễ tổn thương và chỉ có thể ghép phần gan có kích thước, trọng lượng, cấu trúc mạch máu phù hợp. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất hiện nay vẫn là thiếu nguồn tạng hiến tương thích, điều này đến từ những rào cản, bất cập trong các quy định pháp luật hiện hành.
Theo PGS.TS Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia: “Việt Nam hiện chưa cho phép trẻ em chết não hoặc chết tim hiến tạng. Trong khi tim của người trưởng thành quá lớn, khó có thể ghép cho trẻ em. Việc tháo gỡ rào cản về độ tuổi nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý là phù hợp với đòi hỏi từ thực tiễn và sự phát triển của y học. Khi được thực hiện cùng các cơ chế kiểm soát chặt chẽ, quy định mới sẽ góp phần mở rộng cơ hội ghép tạng, mang lại cơ hội sống cho nhiều người hơn, trong đó có không ít trẻ em".
PGS.TS Đồng Văn Hệ nhấn mạnh, để hoạt động hiến, ghép tạng phù hợp với thực tiễn, cần sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực của hệ thống y tế. Theo quy định của Luật hiện hành, chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự mới được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết. Quy định này tạo ra “nút thắt” đối với công tác ghép tạng cho bệnh nhi.
Các chuyên gia y khoa phân tích, nguyên nhân sâu xa của rào cản này bắt nguồn từ những bất cập của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006, đòi hỏi phải sớm sửa đổi để đáp ứng đòi hỏi từ thực tiễn và sự phát triển của y học. Bên cạnh rào cản về độ tuổi hiến tạng, Luật năm 2006 còn bộc lộ nhiều khoảng trống khác như: Chưa có hành lang pháp lý cho việc hiến tạng sau chết tuần hoàn; quy định điều kiện hiến khi còn sống chưa đủ chặt chẽ; thiếu cơ chế quản lý máu, tế bào, chế phẩm tế bào và chưa bổ sung các quy định về chuyển đổi số, đăng ký trực tuyến…
Mở rộng nguồn hiến và bảo vệ người hiến
Về vấn đề sửa Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, nhu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý để tháo gỡ các vướng mắc từ thực tiễn, mở rộng nguồn hiến, nhưng đồng thời phải siết chặt điều kiện đối với người hiến.
Dự thảo Luật sửa đổi lần này thảo luận tại Quốc hội đã được đề xuất nhiều nội dung để phù hợp với thực tế như: Mở rộng nguồn hiến sau khi chết với nội dung cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau chết tuần hoàn. Người dưới 18 tuổi được hiến sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn nếu đã đăng ký hoặc thể hiện nguyện vọng bằng văn bản và được người đại diện theo pháp luật đồng ý bằng văn bản…
Quy định mới cũng siết chặt điều kiện hiến tạng khi còn sống như: Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh khi còn sống cho thành viên gia đình. Người từ đủ 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể cho thành viên gia đình; nếu hiến cho người không phải thành viên gia đình thì phải từ đủ 25 tuổi trở lên…
Nhiều chính sách nhân văn cũng được bổ sung trong dự thảo Luật sửa đổi lần này như: Quy định bảo tồn khả năng sinh sản cho người dưới 18 tuổi (tiếp nhận tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn, mô buồng trứng); cho phép người nước ngoài là vợ/chồng của công dân Việt Nam hoặc cư trú, học tập, làm việc hợp pháp tại Việt Nam được đăng ký vào danh sách chờ ghép quốc gia. Đồng thời, Luật sửa đổi cũng nhấn mạnh việc đẩy mạnh chuyển đổi số; quy định hình thức đăng ký hiến trực tuyến gắn với chuyển đổi số, bắt buộc cập nhật dữ liệu người hiến và người chờ ghép trên hệ thống thống nhất toàn quốc.
Lãnh đạo Bộ Y tế thông tin thêm, dự thảo Luật tập trung tăng cường kiểm soát nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, bảo vệ người chưa thành niên và phòng ngừa sai lệch trong xác định chết não, chết tuần hoàn. Việc xác định chết não, chết tuần hoàn được tách bạch hoàn toàn với kíp lấy và kíp ghép; thành viên hội đồng xác định chết não không được trực tiếp điều trị, vận động hiến hay tham gia phẫu thuật ghép…
Dự kiến, dự thảo Luật được đưa ra thảo luận tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI và đang tiếp thu các ý kiến góp ý. Nhiều ý kiến cho rằng, việc điều chỉnh quy định mang ý nghĩa nhân văn lớn, nhưng cũng chứa đựng nhiều nội dung nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền con người nên phải hết sức chặt chẽ. Trong phiên họp thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội mới đây, các đại biểu và chuyên gia cũng đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng, đặc biệt là đối với nhóm đối tượng dưới 18 tuổi - chủ thể cần được bảo vệ đặc biệt.
Để chính sách mới vừa đáp ứng yêu cầu y khoa, vừa đảm bảo tính an toàn pháp lý và đạo đức, đặc biệt về độ tuổi hiến tạng, cần tôn trọng quyền và sự tự nguyện của trẻ, cùng với đó là vấn đề phòng ngừa bạo lực và xâm hại. Đồng thời, cần ưu tiên điều phối tạng ghép cho trẻ em khi phù hợp về y khoa…
Cùng với việc tháo gỡ những khó khăn về chuyên môn, việc hoàn thiện hệ thống chính sách, đảm bảo tính tự nguyện, minh bạch và ngăn ngừa nguy cơ thương mại hóa là điều kiện tiên quyết khi sửa Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Việc tiếp thu thấu đáo các ý kiến đóng góp, đẩy mạnh truyền thông phù hợp và hoàn thiện hành lang pháp lý chặt chẽ sẽ là điểm tựa vững chắc để đưa những nghĩa cử cao đẹp hiến tạng thành cơ hội hồi sinh cho hàng nghìn bệnh nhân đang chờ được ghép tạng…
Hiện nay, các bác sĩ vẫn có thể ghép tạng của người lớn cho trẻ em, song kỹ thuật rất phức tạp do sự khác biệt về kích thước cơ thể và cấu trúc giải phẫu. Trong khi đó, pháp luật chưa cho phép lấy tạng từ người chết não dưới 18 tuổi để ghép cho trẻ em, khiến nhiều cơ hội cứu sống bệnh nhi bị bỏ lỡ. Việc sửa đổi, tháo gỡ những bất cập trong thực tiễn ghép tạng là cần thiết và cần được nghiên cứu thận trọng trên cơ sở pháp luật, nhằm ngăn ngừa nguy cơ trục lợi, mua bán tạng, đặc biệt đối với trẻ em”, TS.BS Nguyễn Công Hựu, Giám đốc Bệnh viện E khẳng định.
