Bài 1: Khi quần áo từ thiện thành gánh nặng
Quần áo cũ được gửi đi với mong muốn còn có ích, nhưng không phải món nào cũng mặc lại được. Khi phần thải loại không có nơi nhận, như gần 320 tấn quần áo từ thiện bị bỏ trên khu đất dự án ở Hà Nội, phường phải chi hơn 200 triệu đồng để xử lý như rác công nghiệp.
Đường đi của một túi quần áo cũ
Mỗi thứ bảy, sảnh lễ tân Trung tâm Thông tin TTXVN khu vực phía Nam (116 - 118 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Xuân Hòa, TP Hồ Chí Minh) lại có nhiều người mang quần áo cũ tới gửi vào Trạm xanh. Trạm tiếp nhận cả giày dép, nón mũ, ba lô, túi xách đã qua sử dụng.
Chị Ngọc Mai, ngụ phường Phước Long cho biết, nhà chị có nhiều quần áo cũ, phần vì quần áo giờ giá rẻ nhưng mau hư, vải nhanh sờn, mau xuống màu. Theo chị, nhiều người mua theo mốt nên chỉ mặc vài lần là bỏ. Có người tuần nào cũng mua một bộ, mỗi tháng vài bộ, tủ đồ đầy lên nên phải bỏ bớt đồ cũ.
“Đồ đặt trên mạng không phải lúc nào cũng ưng ý, có món chất lượng kém đến mức chỉ còn cách bỏ đi. Muốn có quần áo bền tôi phải ra cửa hàng, nhưng một bộ ưng ý thường có giá trên 1 triệu đồng”, chị Mai chia sẻ.
Trạm xanh do Đoàn Thanh niên Trung tâm Thông tin TTXVN khu vực phía Nam phối hợp cùng Công ty cổ phần REshare triển khai điểm thu gom từ tháng 3/2026, tạo thêm chỗ gửi đồ cũ cho cán bộ, người lao động và người có nhu cầu quyên góp. Đại diện Bí thư Chi đoàn Khối Tài chính - Dịch vụ, thuộc Đoàn Thanh niên Trung tâm Thông tin TTXVN khu vực phía Nam, cho biết đồ thu gom “sẽ được đóng gói và chuyển đến Công ty cổ phần Reshare để tiến hành phân loại”.
Tại trung tâm phân loại, chất lượng đồ được đánh giá trước khi lựa chọn hướng sử dụng. Chị Trần Thị Tố Uyên, Trưởng phòng Truyền thông Công ty cổ phần Reshare, cho biết những đồ còn tốt được trao tặng cho tổ chức, cá nhân có nhu cầu hoặc bán với giá thấp, giúp người thu nhập thấp có thêm lựa chọn. Còn đồ không thể mặc lại phải được lựa tiếp theo khả năng tận dụng vật liệu. Phần không thể tái sử dụng hay tái chế sẽ được chuyển đến đối tác xử lý.
Tuy nhiên, để phân loại quần áo cũ, REshare bố trí khu vực rộng 500 m² với 6 nhân sự làm việc toàn thời gian. Theo thông tin doanh nghiệp công bố tháng 10/2026, mỗi ngày đơn vị tiếp nhận khoảng 1,5 tấn quần áo, gần một nửa không thể mặc lại.
Ông Nguyễn Trung Nghĩa, Tổng giám đốc REshare, cho biết cứ 10 tấn quần áo cũ doanh nghiệp thu gom, khoảng 3 - 4 tấn không thể tiếp tục sử dụng hay tái chế mà phải chuyển cho đối tác xử lý. Bởi vậy, ngay từ khi tiếp nhận, đơn vị thu gom đã phải tính đến nơi lưu giữ, phương tiện vận chuyển và đầu ra cho phần thải loại, tránh để đồ tồn đọng sau mỗi đợt quyên góp.
Đối với các nhóm thiện nguyện, lựa được đồ còn tốt vẫn chưa gọi là xong việc vì quần áo phải phù hợp với người nhận về kích cỡ, mùa sử dụng và nhu cầu sinh hoạt. Do đó, mặc dù có bộ quần áo còn mới, được chủ cũ giữ gìn cẩn thận nhưng vẫn có thể bị để lại nếu không có người cần.
Bà Cao Hải Yến, đại diện nhóm E2K, cho rằng nơi trao tặng cần tìm hiểu văn hóa và nhu cầu cộng đồng. Vì vậy, nhóm chỉ tiếp nhận quần áo còn mặc được, không nhận đồ lót, đồ rách hoặc trái mùa để giảm phần không phù hợp phải giải quyết sau quyên góp. Green Life cũng công bố tiêu chí riêng cho từng đợt thu gom.
Bà Phạm Thị Diễm Thúy, đồng sáng lập, Phó Giám đốc REshare, giải thích quần áo thường bị bỏ chung, lẫn nhiều loại vải, lớp lót, cúc và khóa kéo. Phân loại vì thế tốn thời gian, chi phí, trong khi giá trị vật liệu thu hồi chưa hấp dẫn như một số loại phế liệu khác. Trong khi đó, những món hỏng không tự mất đi sau khi đồ tốt được chọn ra. Chúng vẫn chiếm chỗ, cần vận chuyển và cần một đầu mối nhận tiếp. Với nơi chỉ đủ người, kinh phí để trao tặng, phần này có thể làm khối lượng công việc vượt khả năng giải quyết sau mỗi lần kêu gọi.
Những bao quần áo bị bỏ lại
Thế nhưng, không phải quần áo từ thiện nào cũng được xử lý tốt, vụ việc ở Hà Nội giữa tháng 10 cho thấy vấn đề xảy ra khi khâu cuối cùng bị bỏ trống. Cụ thể, trên khu đất thuộc dự án đường nối Phạm Hùng - Lê Đức Thọ, gần ngõ 252 Mỹ Đình, phường Từ Liêm, những bao tải quần áo cũ chất cao hơn 1 m, nối thành dải dài hơn 100 m. Nhiều bao đã bục, áo phông, quần dài, áo khoác tràn ra nền đất, ngấm nước và ẩm mốc sau nhiều ngày phơi mưa nắng. Người dân quanh khu vực phản ánh mùi hôi nồng hơn mỗi khi trời mưa phùn.
Theo thông tin xác minh ban đầu của Ban Quản lý dự án đầu tư hạ tầng phường Từ Liêm, số đồ này được một cá nhân thu gom trong nhiều năm để làm từ thiện. Những món còn dùng được đã được chọn mang tặng, phần còn lại bị bỏ tại khu vực dự án. Qua thời gian nằm ngoài trời, nhiều bao tải bục, quần áo ngấm nước, ẩm mốc và bốc mùi, trở thành lượng chất thải lớn phải thu dọn.
Sau phản ánh của người dân và báo chí, từ ngày 13/10, UBND phường Từ Liêm phối hợp Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội, chi nhánh Cầu Diễn đưa máy xúc, xe tải đến chuyển toàn bộ số quần áo, ước tính gần 300 tấn về Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn để xử lý như chất thải công nghiệp.
Anh Vũ Minh Hà, người tham gia dọn dẹp, cho biết quần áo ngấm nước nên nặng hơn nhiều, việc bốc xếp vất vả hơn. Theo ông Trần Ngọc Tú, Phó Giám đốc chi nhánh Cầu Diễn, chi phí xử lý khoảng hơn 1 triệu đồng mỗi tấn rác thải công nghiệp, tổng cộng hơn 200 triệu đồng do phường chi trả. Công an phường cũng đã làm việc với người liên quan và đề nghị UBND phường xử phạt hành chính.
Đến ngày 21/10, lãnh đạo UBND phường Từ Liêm cho biết đã thu dọn gần 320 tấn quần áo, cao hơn ước tính ban đầu khoảng 200 - 300 tấn. Khoản hơn 200 triệu đồng được nêu trước đó là dự toán trong quá trình thu dọn, chưa phải chi phí quyết toán.
Trong những ngày dọn dẹp, khoảng chục người đi xe tải tới lựa đồ, người nhặt về làm giẻ lau dầu máy, người tìm đồ cotton, quần jeans để bán lại theo cân. Song quần áo tồn đọng lâu ngày, nhiều món đã mủn và xuống cấp nên lựa xong, phần còn lại vẫn phải chở về Nam Sơn.
Từ hoạt động thu gom, ông Nghĩa cho rằng một số người xem quyên góp như cách dọn nhanh tủ quần áo, trong khi có nơi nhận chưa công khai rõ tiêu chuẩn và cách cho, tặng. Giáo sư Rajkishore Nayak, Đại học RMIT Việt Nam, khuyến nghị đơn vị thu gom công khai tiêu chuẩn, chỉ nhận trong khả năng xử lý thực tế và đánh giá kỹ tổ chức nhận tiếp. Với nhóm làm từ thiện, nhu cầu cộng đồng cần được tìm hiểu trước khi vận động. Phần không thể trao tặng cũng phải có phương án xử lý ngay từ lúc nhận đồ.
Bài cuối: Nối đường thu gom với khu tái chế
