Hệ thống hành lang mái vòm trải dài hơn 62 km khắp thành phố Bologna (Italy) không chỉ tạo nên dấu ấn kiến trúc đặc sắc mà còn trở thành một phần bản sắc văn hóa, in đậm trong ký ức của người dân địa phương. Chính nhờ giá trị nổi bật ấy, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đã công nhận hệ thống mái vòm Bologna là Di sản Thế giới năm 2021. Kể từ đó, Bologna được biết đến rộng rãi với danh xưng “Thành phố mái vòm”.
Theo phóng viên TTXVN tại Italy, các hành lang mái vòm, cổng vòm và mái hiên hình vòm dưới các tòa nhà hiện diện khắp nơi trong thành phố. Đây được xem là kỳ tích về kỹ thuật xây dựng và mỹ thuật qua nhiều giai đoạn lịch sử. Hệ thống hành lang mái vòm bắt đầu xuất hiện ở Bologna từ thế kỷ XII - XIII. Vào năm 1288, chính quyền Bologna đã ban hành một đạo luật quy định các ngôi nhà đều phải có cổng và mái hiên.
Việc dựng các mái vòm bao trùm vỉa hè cũng cho phép người dân mở rộng không gian sinh hoạt bằng cách xây tầng phía trên mái vòm. Nhờ giải pháp kiến trúc linh hoạt này, hệ thống hành lang mái vòm đã phát triển rộng khắp và trở thành đặc trưng đô thị điển hình ở Bologna.
Trải qua nhiều thế kỷ, hệ thống mái hiên của Bologna không ngừng biến đổi với nhiều hình thái kiến trúc khác nhau: từ những mái hiên gỗ mộc mạc thời Trung cổ đến các mái hiên phong cách Gothic và Phục hưng được tích hợp hài hòa vào các tòa nhà; từ dạng bán mái hiên không cột xuất hiện từ thế kỷ XIV cho tới những mái hiên mang đậm dấu ấn kiến trúc cung điện thế kỷ XIX. Tất cả đã góp phần tạo nên diện mạo đặc trưng của Bologna.
Đến thế kỷ XX, việc ứng dụng bê tông trong xây dựng đã mở ra khả năng thay thế các mái vòm truyền thống bằng những kết cấu hiện đại hơn và định hình một ngôn ngữ kiến trúc mới cho hệ thống mái vòm của Bologna. Nhờ hệ thống mái vòm, người dân và du khách khi đến Bologna có thể di chuyển thuận tiện trong mọi điều kiện thời tiết.
Những cổng vòm từ lâu đã trở thành biểu tượng, đồng thời là yếu tố cấu thành bản sắc đô thị của Bologna. Nổi bật trong số đó là tuyến đường đi bộ có mái che dài nhất thế giới dẫn tới Thánh đường Madonna di San Luca - vương cung thánh đường tọa lạc trên ngọn đồi cao nhìn xuống toàn thành phố - dài khoảng 3,8 km với tổng cộng 664 mái vòm. Hệ thống mái vòm cũng được xem là một “tài sản” quý giá của thành phố - thu hút hàng triệu sinh viên đến học tập tại Đại học Bologna, được thành lập vào năm 1088, một trong những trường đại học lâu đời nhất thế giới.
Trải qua hơn 700 năm, hệ thống mái vòm của Bologna vẫn được bảo tồn nguyên vẹn, góp phần tạo nên nét độc đáo của đô thị này. Hệ thống mái vòm không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn được xem là minh chứng tiêu biểu cho quần thể kiến trúc đặc sắc, đồng thời phản ánh những giai đoạn quan trọng trong tiến trình lịch sử nhân loại.
