Theo Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), các tuyến vượt Địa Trung Hải, băng qua Sừng châu Phi hay Đại Tây Dương tiếp tục là những hành trình chết chóc nhất đối với người di cư trong bối cảnh các quốc gia siết chặt kiểm soát biên giới và thu hẹp các kênh nhập cư hợp pháp.
Tình trạng báo động
Theo hãng tin Reuters, báo cáo công bố cho thấy có 7.667 người chết hoặc mất tích trên các tuyến di cư toàn cầu trong năm 2025, giảm so với gần 9.200 trường hợp của năm 2024. Tuy nhiên, IOM cảnh báo mức giảm này không đồng nghĩa tình hình được cải thiện rõ rệt.
Theo cơ quan có trụ sở tại Geneva, việc cắt giảm tài trợ và hạn chế tiếp cận hiện trường đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác thu thập dữ liệu và ghi nhận các trường hợp tử vong, khiến số liệu chính thức có thể thấp hơn nhiều so với thực tế. IOM nằm trong số các tổ chức chịu tác động từ việc Mỹ cắt giảm mạnh nguồn viện trợ, buộc phải thu hẹp hoặc đóng cửa một số chương trình hỗ trợ người di cư.
Tổng giám đốc IOM Amy Pope nhấn mạnh trong tuyên bố: “Tình trạng tiếp tục mất mạng trên các tuyến di cư là một thất bại toàn cầu mà chúng ta không thể coi là điều bình thường. Những cái chết này không phải là điều tất yếu. Khi các con đường an toàn nằm ngoài tầm với, con người buộc phải bước vào những hành trình nguy hiểm và rơi vào tay các đường dây buôn người”.
Theo bà Pope, việc các nước ở châu Âu, Mỹ và nhiều khu vực khác tăng cường thực thi pháp luật, đồng thời đầu tư mạnh vào các biện pháp răn đe, trong khi thu hẹp lối đi hợp pháp, đang đẩy người di cư tìm đến các mạng lưới buôn lậu.
Địa Trung Hải và Đại Tây Dương vẫn là “điểm nóng tử thần”
Trong số các tuyến đường biển, Địa Trung Hải tiếp tục là khu vực nguy hiểm hàng đầu với ít nhất 2.108 người chết hoặc mất tích trong năm qua. Tuyến vượt Đại Tây Dương tới quần đảo Canary của Tây Ban Nha cũng ghi nhận 1.047 trường hợp thiệt mạng.
Tại châu Á, khoảng 3.000 người di cư được ghi nhận đã thiệt mạng, trong đó hơn một nửa là người Afghanistan. Ở khu vực Sừng châu Phi, 922 người tử vong khi tìm cách vượt biển từ Yemen sang các quốc gia vùng Vịnh, tăng mạnh so với năm trước. Gần như toàn bộ trong số này là người Ethiopia, nhiều người thiệt mạng trong ba vụ đắm tàu quy mô lớn.
Xu hướng thương vong chưa có dấu hiệu hạ nhiệt trong những tháng đầu năm 2026. Tính đến ngày 24/2, đã có 606 người chết hoặc mất tích trên Địa Trung Hải.
IOM kêu gọi cộng đồng quốc tế khẩn trương mở rộng các kênh di cư an toàn và hợp pháp, đồng thời tăng cường bảo vệ những người buộc phải rời bỏ quê hương, bất kể tình trạng pháp lý của họ. Theo cơ quan này, nếu không có những thay đổi mang tính hệ thống, các tuyến di cư nguy hiểm sẽ tiếp tục trở thành hành trình sinh tử đối với hàng nghìn người mỗi năm.
Áp lực di cư toàn cầu
Theo Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR), trong những năm gần đây, số người buộc phải rời bỏ nhà cửa trên toàn cầu đã vượt mốc 100 triệu, do xung đột kéo dài, biến đổi khí hậu và khủng hoảng kinh tế. Cơ quan này nhiều lần cảnh báo rằng khi các quốc gia tăng cường kiểm soát biên giới nhưng không mở rộng cơ chế tiếp nhận hợp pháp, người di cư và tị nạn sẽ càng phụ thuộc vào các tuyến đường phi chính thức, làm gia tăng nguy cơ bị bóc lột và tử vong.
Trong khi đó, Ngân hàng Thế giới cho rằng chênh lệch phát triển, thất nghiệp và bất ổn tại nhiều quốc gia thu nhập thấp tiếp tục là động lực chính thúc đẩy dòng người di cư xuyên biên giới. Báo cáo của tổ chức này nhấn mạnh di cư nếu được quản lý hiệu quả có thể đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế cả ở nước đi và nước đến, song điều kiện tiên quyết là phải có khung pháp lý minh bạch và các hành lang di chuyển an toàn.
Ở góc độ thị trường lao động, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cảnh báo người lao động di cư không có giấy tờ hợp pháp thường đối mặt với rủi ro cao về bóc lột sức lao động, điều kiện làm việc nguy hiểm và thiếu tiếp cận an sinh xã hội. Các cơ quan Liên hợp quốc đồng thuận rằng mở rộng kênh di cư hợp pháp, tăng hợp tác xuyên biên giới và duy trì nguồn lực nhân đạo ổn định là yếu tố then chốt để giảm thiểu những bi kịch trên các tuyến đường di cư toàn cầu.
