Thạc sĩ Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Vietnam (Doanh nghiệp xã hội Truyền thông thay đổi hành vi hướng tới phát triển bền vững Việt Nam) cho biết, Đoàn công tác Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai vừa đến Hà Nội để tìm hiểu, học tập kinh nghiệm triển khai mô hình thí điểm phòng, chống bệnh dại thông qua hỗ trợ các chủ cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo chuyển đổi sinh kế.
Cách làm của Hà Nội tiếp cận theo hướng “Một sức khỏe - One Health”, tập trung xử lý nguy cơ lây truyền bệnh dại ngay từ nguồn lây; đồng thời bảo đảm sinh kế cho người dân, góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia không còn người tử vong do bệnh dại vào năm 2030.
Theo các chuyên gia trong ngành, bệnh dại là bệnh truyền lây giữa động vật và người, khi phát bệnh gần như tử vong 100%, trong đó chó là nguồn lây chủ yếu. Hoạt động thu gom, vận chuyển, giết mổ và kinh doanh chó, mèo không rõ nguồn gốc, chưa được tiêm phòng làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh. Những người trực tiếp buôn bán, giết mổ, kinh doanh thịt chó, mèo cũng thuộc nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cao. Vì vậy, việc hỗ trợ các cơ sở chuyển đổi sinh kế từ hoạt động này được xác định là giải pháp góp phần cắt giảm nguy cơ nguồn lây, thay vì chỉ tập trung xử lý khi dịch bệnh đã xảy ra.
Thạc sĩ Bùi Thị Duyên cho rằng, Dự án “Thí điểm mô hình phòng chống bệnh dại, phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó mèo tại 14 phường ở Hà Nội” được Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố phê duyệt ngày 24/7/2025. Dự án do Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y triển khai, với sự đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật của Soi Dog Foundation và SBCC Vietnam.
“Mô hình được xây dựng theo cách tiếp cận một sức khỏe, kết nối 3 trụ cột gồm: Sức khỏe con người, sức khỏe động vật và cộng đồng, môi trường sống. Trong đó, chú trọng giảm nguy cơ phơi nhiễm cho người giết mổ, chế biến và cộng đồng; nâng cao tỷ lệ tiêm phòng dại cho chó, mèo; quản lý việc vận chuyển, giết mổ; đồng thời giảm các điểm giết mổ không bảo đảm vệ sinh, cải thiện an toàn thực phẩm và sinh kế người dân”, Giám đốc SBCC Vietnam cho biết.
Điểm đáng chú ý trong mô hình của Hà Nội là kết hợp quản lý Nhà nước với hỗ trợ người dân. Các chủ cơ sở được vận động tự nguyện dừng kinh doanh, sau đó được đồng hành qua 3 bước: Đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp và kết nối thị trường. Người dân được lựa chọn công việc phù hợp với điều kiện gia đình, qua đó tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi lâu dài. Sau hơn 1 năm triển khai tại 14 phường, đã có 28 cơ sở dừng hoạt động kinh doanh thịt chó, mèo; 25 hộ đăng ký tham gia chuyển đổi sinh kế. Phường Giảng Võ trở thành phường đầu tiên không còn hoạt động kinh doanh này.
Trong khuôn khổ chuyến công tác, đoàn Đồng Nai đã đến thăm một số cơ sở chuyển đổi sang sinh kế mới, trực tiếp lắng nghe chia sẻ của các chủ hộ về quyết định thay đổi công việc và cuộc sống hiện tại. Từ những cơ sở từng giết mổ, kinh doanh thịt chó, mèo, các hộ đã chuyển sang kinh doanh bi-a, đồ uống, buôn bán nhỏ, bán hàng trực tuyến...
Thực tế cho thấy, rời bỏ nghề cũ không phải quyết định dễ dàng bởi đây là công việc gắn bó nhiều năm, đồng thời là nguồn thu nhập chính của gia đình. Sự kiên trì vận động của chính quyền cơ sở, cán bộ dự án, cùng việc hỗ trợ học nghề, khởi nghiệp đã giúp người dân từng bước thích nghi với công việc mới.
Theo ông Ngô Đình Loát, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, mô hình này vẫn đang trong giai đoạn thí điểm và còn nhiều việc phải làm. Tuy nhiên thực tế cho thấy, phòng, chống bệnh dại bền vững phải bắt đầu từ nguồn lây. Muốn người kinh doanh, giết mổ thịt chó, mèo chuyển sang ngành nghề khác, chính quyền, địa phương cần đồng hành để họ có sinh kế mới.
Đánh giá về mô hình, ông Nguyễn Minh Hải, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai chia sẻ, Đoàn công tác của Đồng Nai đến Hà Nội với tinh thần học hỏi và đánh giá cao cách tiếp cận “Một sức khỏe”, đặt người dân ở vị trí trung tâm, kết hợp phòng, chống dịch bệnh với hỗ trợ chuyển đổi sinh kế.
Qua trực tiếp tìm hiểu và trò chuyện với các hộ đã chuyển đổi, Đoàn công tác ghi nhận sự đồng thuận, ủng hộ của người dân đối với chủ trương thông qua chính những thay đổi trong gia đình mình. Đây là cơ sở để Đồng Nai nghiên cứu, vận dụng kinh nghiệm phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.