Tại hội nghị, Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh công bố kết quả khảo sát trực tuyến với 1.292 người tham gia cho thấy, nhu cầu về nhà ở xã hội rất lớn nhưng khả năng chi trả là rào cản lớn nhất đối với người dân. 45,4% người được hỏi đánh giá giá nhà ở xã hội hiện nay cao hơn hoặc vượt xa khả năng chi trả; 93,2% người dân cho biết chưa tiếp cận được các khoản vay tín dụng để mua nhà, cho thấy chính sách tín dụng chưa thực sự phát huy vai trò hỗ trợ người có nhu cầu.
Từ kết quả khảo sát, xác định các vấn đề cốt lõi trong việc tiếp cận nhà ở xã hội gồm: nhu cầu về nhà ở xã hội rất lớn nhưng khả năng tài chính là điểm nghẽn trung tâm; mức giá nhà ở xã hội hiện nay không chỉ gây áp lực đối với người thu nhập thấp mà với cả nhóm cán bộ, công chức, viên chức có thu nhập ổn định; chính sách tín dụng chưa phát huy hiệu quả hỗ trợ; các rào cản về thông tin, thủ tục hồ sơ và tính minh bạch của dự án vẫn còn tồn tại; vị trí dự án gần nơi làm việc, khu dân cư và hạ tầng giao thông là yếu tố quan trọng để bảo đảm chính sách nhà ở xã hội phát huy hiệu quả thực chất.
Đánh giá cao ý kiến kiến nghị sau kết quả khảo sát mang lại cái nhìn khách quan trong giải quyết vấn đề nhà ở xã hội, đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân lưu ý, tiêu chí “thuận lợi” cho người thu hưởng nhà ở xã hội không nên đánh giá theo chỉ số kilomet từ nơi ở đến nơi làm việc mà cần theo tiêu chí thời gian đi lại, vì nếu di chuyển theo metro thì 20-30 km cũng chỉ mất vài phút. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu giải quyết những vấn đề mà người được khảo sát đã đặt ra như về giá nhà, phương thức thanh toán, vấn đề vay vốn tín dụng, vấn đề minh bạch hóa thông tin…
Chia sẻ những khó khăn trong thực hiện dự án nhà ở xã hội, ông Lê Hữu Nghĩa, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại-Xây dựng Lê Thành cho biết, bên cạnh những khó khăn về thủ tục, các chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội hiện còn chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào. Giá vật liệu xây dựng và chi phí nhân công đều tăng mạnh, trong khi mức lợi nhuận của dự án nhà ở xã hội bị khống chế ở 10% và giá bán đã được ký kết với người mua theo hợp đồng nên không thể điều chỉnh, khiến nhiều dự án có nguy cơ thua lỗ, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.
Ông Nghĩa cho rằng để bảo đảm khả năng thanh toán và duy trì phát triển nhà ở xã hội, Nhà nước cần có nguồn ngân sách hỗ trợ, bởi việc thực hiện một chiến lược quốc gia không thể chỉ dựa vào nguồn lực của doanh nghiệp. Về vốn tín dụng, doanh nghiệp cho biết mặc dù đã có chính sách cho vay ưu đãi với lãi suất khoảng 6,1% đối với chủ đầu tư và khoảng 5,8% đối với người mua, nhưng trên thực tế rất khó tiếp cận.
Hiện nay, ngân hàng vẫn đánh giá hiệu quả đầu tư theo tiêu chí của dự án nhà ở thương mại, trong khi nhà ở xã hội chỉ được hưởng mức lợi nhuận tối đa 10%, thời gian đầu tư kéo dài khoảng 5 năm, nên hiệu quả tài chính thấp, khiến nhiều dự án khó tiếp cận vốn vay. Vì vậy, doanh nghiệp kiến nghị có cơ chế tái cấp vốn từ Nhà nước để các ngân hàng thương mại có nguồn vốn cho vay nhà ở xã hội với lãi suất ưu đãi, bảo đảm doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn và triển khai dự án.
Trong khi đó, ông Hoàng Tùng, Trưởng Ban Đô thị HĐND Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, các doanh nghiệp đều cho rằng vấn đề quan trọng của phát triển nhà ở xã hội không chỉ nằm ở nguồn lực tài chính, mà cốt lõi hơn là cơ chế, chính sách. Dự kiến đến cuối năm nay, HĐND Thành phố sẽ ban hành một nghị quyết về các chính sách hỗ trợ đầu tư nhà ở xã hội trên địa bàn, bao gồm các loại hình như nhà ở cho thuê, nhà ở thuê mua và nhà ở bán, xuất phát từ thực tiễn để hoàn thiện.
Bên cạnh đó, ông Hoàng Tùng đề nghị, các doanh nghiệp quan tâm hơn đến các tiêu chuẩn trường học, công viên cây xanh và các tiện ích khác đối với nhà ở cho thuê. Việc đầu tư thêm các công trình hạ tầng xã hội sẽ làm tăng tổng mức đầu tư, gây thêm khó khăn và có thể tác động đến giá thành. Tuy nhiên, nếu không có những hạ tầng này thì việc phát triển nhà ở cho thuê sẽ khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu của cư dân. Dù là nhà ở thuê, người dân vẫn có đầy đủ nhu cầu sinh hoạt, học tập, vui chơi, nghỉ ngơi như những loại hình nhà ở khác.
Hiện, trên toàn địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh có tổng diện tích khu đất dự kiến phát triển nhà ở xã hội là 1.040,5 ha, gồm 209 khu đất/dự án nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân. Trong đó, đất có nguồn gốc do nhà nước quản lý gồm 91 khu đất/dự án, tổng diện tích khoảng 726,35 ha; Quỹ đất 20% nhà ở xã hội tại các dự án nhà ở thương mại: gồm 93 khu đất/dự án, tổng diện tích đất là 253,91 ha và đất do doanh nghiệp tự có: gồm 25 khu đất/dự án, tổng diện tích đất là 60,24 ha.
Giai đoạn 2021-2025, Thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn thành 28 dự án nhà ở xã hội có quy mô 17.902 căn hộ với tổng diện tích sàn hơn 1,32 triệu m2 (đạt 98,7% về số căn hộ theo Kế hoạch 5 năm mà Chính phủ giao). Thành phố đang triển khai 19 dự án với quy mô 18.899 căn; làm thủ tục đầu tư cho 37 dự án, quy mô 26.199 căn.
