Công nghệ Việt - Nhật mở hướng đi cho nông nghiệp Net Zero
Sau nhiều năm tăng trưởng dựa vào mở rộng sản lượng, nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt yêu cầu phải thay đổi mô hình phát triển. Trong bối cảnh tiêu chuẩn môi trường toàn cầu ngày càng khắt khe, việc chỉ tập trung tăng năng suất không còn đủ để duy trì lợi thế cạnh tranh cho nông sản Việt.
Nhiều ngành hàng chủ lực như lúa gạo, cà phê hay rau quả hiện đã đạt mức năng suất cao. Tuy nhiên, đi cùng với đó là áp lực về chi phí sản xuất, suy giảm tài nguyên đất, nguồn nước và phát thải khí nhà kính.
Theo GS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS), nông nghiệp Việt Nam muốn tiếp tục giữ vai trò trụ đỡ của nền kinh tế thì phải chuyển mạnh sang mô hình sinh thái, tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao.
Trong khi đó, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho rằng nhiều ngành hàng hiện gần như đã chạm ngưỡng tăng trưởng về năng suất. Nếu tiếp tục chạy theo sản lượng sẽ khó tạo thêm giá trị gia tăng. Vì vậy, hướng đi mới phải là nâng chất lượng nông sản, giảm chi phí đầu vào và tăng hiệu quả sản xuất.
Không chỉ đối mặt áp lực trong nước, nông sản Việt Nam còn đứng trước yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu lớn. Nhiều quốc gia đã áp dụng tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và quy trình sản xuất xanh đối với hàng nông sản.
Điều này buộc ngành nông nghiệp phải thay đổi tư duy phát triển, chuyển từ mô hình khai thác tài nguyên sang sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải.
Theo các chuyên gia, kinh tế tuần hoàn đang trở thành hướng đi quan trọng của nông nghiệp Việt Nam. Thay vì coi phụ phẩm hay chất thải là gánh nặng môi trường, nhiều mô hình hiện tìm cách tái sử dụng để tạo ra giá trị mới.
Một số công nghệ mới cho phép tận dụng nước thải và phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ hoặc thức ăn chăn nuôi. Cách làm này không chỉ giảm ô nhiễm mà còn giúp tiết kiệm chi phí đầu vào và hạn chế phát thải khí nhà kính.
Song song với đó, các giải pháp năng lượng tái tạo cũng đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm. Mô hình kết hợp sản xuất nông nghiệp với điện mặt trời được kỳ vọng giúp giảm chi phí năng lượng và hỗ trợ tiết kiệm nước trong canh tác.
Theo ông Nguyễn Quý Dương, tại nhiều khu vực Tây Nguyên, mô hình này có thể hỗ trợ giải quyết đồng thời bài toán thiếu nước và chi phí sản xuất ngày càng tăng.
Ngoài năng lượng tái tạo, các giải pháp giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật cũng được chú trọng khi nhiều thị trường nhập khẩu siết chặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.
Ông Michiya Kato, đại diện Công ty Maruwa Biochemical Co., Ltd (Nhật Bản), cho biết doanh nghiệp này đang phát triển hệ thống màng lưới chắn côn trùng và tấm chắn nhiệt nhằm hỗ trợ kiểm soát dịch hại theo hướng thân thiện môi trường.
Theo doanh nghiệp Nhật Bản, hệ thống màng chắn giúp giảm nhiệt trong khu vực canh tác, hạn chế sốc nhiệt cho cây trồng mà không cần tiêu tốn nhiều điện năng cho làm mát. Đồng thời, giải pháp này cũng góp phần giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, hạn chế tồn dư hóa chất trên nông sản.
Các chuyên gia cho rằng đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam phải vừa giảm phát thải vừa đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường xuất khẩu.
Công nghệ Việt - Nhật mở hướng đi cho nông nghiệp xanh
Bên cạnh các giải pháp công nghệ, việc tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp cũng được xem là yếu tố quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp phát thải thấp. Nhiều địa phương hiện chuyển dần từ đốt rơm rạ sang ủ phân hữu cơ bằng vi sinh. Cách làm này giúp giảm ô nhiễm môi trường, cải thiện chất lượng đất và tăng khả năng giữ nước cho cây trồng.
Theo các chuyên gia, việc tăng hàm lượng hữu cơ trong đất còn góp phần hấp thụ và lưu giữ carbon tự nhiên, hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải của ngành nông nghiệp. Trong quá trình chuyển đổi xanh, vai trò của khoa học công nghệ và chuyển đổi số được đánh giá ngày càng quan trọng.
Theo PGS.TS Phạm Hồng Hiển, Phó trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế của VAAS, hiện đơn vị này đang đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, xây dựng quy trình canh tác xanh và kết nối doanh nghiệp để đưa công nghệ vào thực tế sản xuất. Thông qua hợp tác với các doanh nghiệp Nhật Bản như Maruwa Biochemical, Chitose hay Agritree, nhiều công nghệ mới đang được khảo nghiệm và chuyển giao tại Việt Nam.
Theo ông Hiển, việc kết nối giữa viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương sẽ giúp rút ngắn quá trình đưa công nghệ vào sản xuất, đồng thời hỗ trợ hình thành các vùng nguyên liệu phát triển bền vững. Đây cũng được xem là nền tảng để nông nghiệp Việt Nam từng bước thích ứng với các tiêu chuẩn xanh đang ngày càng phổ biến trên thị trường quốc tế.
Ngoài công nghệ sản xuất, chuyển đổi số cũng được xem là điều kiện quan trọng để nông sản Việt Nam nâng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Theo ông Nguyễn Quý Dương, việc số hóa vùng trồng, quản lý nhật ký canh tác và truy xuất nguồn gốc cần được triển khai tới từng hợp tác xã và vùng nguyên liệu, thay vì chỉ tập trung ở doanh nghiệp lớn.
Khi toàn bộ quy trình sản xuất được minh bạch hóa, từ vật tư đầu vào đến lượng phát thải trong quá trình canh tác, nông sản Việt Nam sẽ có thêm lợi thế để tiếp cận các thị trường khó tính. Đây cũng là cơ sở để xây dựng thương hiệu nông sản xanh và nâng giá trị xuất khẩu trong dài hạn.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh tiêu chuẩn xanh toàn cầu ngày càng siết chặt, nông nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục phát triển dựa chủ yếu vào mở rộng sản lượng. Thay vào đó, ngành nông nghiệp cần chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, dữ liệu và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Như vậy, việc hình thành hệ sinh thái nông nghiệp phát thải thấp, ứng dụng công nghệ cao và tăng khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ là điều kiện quan trọng để nông sản Việt Nam duy trì sức cạnh tranh và mở rộng thị trường trong thời gian tới.
