Đây là một trong những hoạt động văn hóa có ý nghĩa sâu sắc, mang đậm nét truyền thống của dân tộc, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”; là dịp để tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá những giá trị văn hóa vùng Đất Tổ đến đông đảo nhân dân và du khách.
Phát biểu tại hội thi, bà Phạm Thị Hoàng Oanh, Phó Giám đốc Khu Di tích lịch sử Đền Hùng cho rằng, văn hóa ẩm thực Việt Nam có lịch sử lâu đời, gắn với nền văn minh lúa nước từ thời các vua Hùng. Trong đó, truyền thuyết Lang Liêu làm bánh chưng, bánh giầy không chỉ phản ánh trí tuệ, sự sáng tạo mà còn thể hiện tư duy, khát vọng về cuộc sống no đủ của người Việt cổ.
Theo bà Phạm Thị Hoàng Oanh, hội thi nhằm tái hiện cuộc thi làm các lễ vật dâng cúng tổ tiên có từ thời Hùng Vương dựng nước, tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, khơi dậy niềm tự hào về lịch sử và sự sáng tạo trong lao động, thể hiện lòng hiếu kính với tổ tiên, cha mẹ; góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị độc đáo của di sản văn hóa thời Hùng Vương và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ.
Thông qua hội thi, Ban tổ chức sẽ lựa chọn đội xuất sắc nhất để chuẩn bị lễ vật dâng cúng các vua Hùng trong dịp Giỗ Tổ năm sau. Việc tổ chức hội thi cũng góp phần tôn vinh những sản phẩm chế biến từ hạt gạo, thể hiện lòng thành kính tri ân công đức các vua Hùng; là dịp để các đoàn nghệ nhân và đồng bào các dân tộc trong tỉnh giao lưu, gắn kết cộng đồng…
Hội thi năm nay với sự tham gia của 18 đội trong tỉnh. Các nghệ nhân gói, nấu bánh chưng sẽ tranh tài ở nội dung gói 5kg gạo nếp, 1kg đỗ xanh, 1kg thịt lợn… thành 10 chiếc bánh chưng vuông trong thời gian tối đa 10 phút, luộc bánh trong 5 giờ đồng hồ. Đối với nội dung giã bánh giầy, các nghệ nhân phải thổi 5kg gạo nếp thành xôi trong thời gian tối đa 30 phút, giã và bắt thành 10 chiếc bánh giầy trong thời gian tối đa 15 phút.
Hằng năm, các đoàn đại biểu và nghệ nhân sẽ dâng 18 cặp bánh chưng, bánh giầy lên các vua Hùng. Con số 18 tượng trưng cho 18 đời vua Hùng đã có công dựng nước.
Theo Nghệ nhân Nguyễn Thị Ảnh (chủ cơ sở gói bánh chưng Chính Ảnh, làng Cát Trù, xã Hùng Việt), để làm bánh chưng dâng Vua đạt yêu cầu, bánh phải vuông vắn, chắc tay, màu sắc tươi, khi chín có độ dền và hương thơm đặc trưng của nếp. Quan trọng nhất là khâu lựa chọn nguyên liệu và kinh nghiệm canh lửa trong quá trình luộc để bánh chín đều, giữ được hương vị truyền thống.
Nghệ nhân Đỗ Quang Lê (nghệ nhân làng nghề Mộ Chu Hạ, phường Thanh Miếu) cho rằng, tại hội thi, các nghệ nhân thực hiện đầy đủ quy trình truyền thống từ đồ xôi đến giã, nặn bánh, bảo đảm độ dẻo, mịn và hình thức đẹp. Đây cũng là dịp để giao lưu, góp phần gìn giữ nghề làm bánh giầy của địa phương.
