Đáng chú ý, các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt như: Chuyển khoản, quét mã QR ngày càng phổ biến, hiện diện từ chợ truyền thống, quán ăn nhỏ đến các bãi trông giữ xe. Thậm chí, tại nhiều vùng nông thôn, miền núi, thanh toán không dùng tiền mặt cũng dần trở thành thói quen trong các giao dịch hằng ngày.
Hiện, mỗi ngày có trên 40 triệu giao dịch được xử lý qua hệ thống Napas, với giá trị luân chuyển hơn 200.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 9 tỷ USD/ngày. Trong dịp Tết, số lượng giao dịch tăng thêm khoảng 30% so với ngày thường, mức tăng đáng kể nhưng không gây quá tải hệ thống. Quan trọng hơn, mức tăng này ổn định và có thể dự báo cho phép các đơn vị chủ động xây dựng kịch bản vận hành.
Theo ông Nguyễn Hoàng Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (Napas), trong quá khứ, dịp Tết luôn là “cao điểm” của rút tiền mặt, có thời điểm nhu cầu tăng gấp 5 - 10 lần ngày thường, buộc các ngân hàng phải dồn nguồn lực cho vận chuyển, tiếp quỹ ATM, đặc biệt tại các khu công nghiệp và khu vực tập trung đông lao động. “Áp lực này không chỉ làm gia tăng chi phí mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro vận hành”, ông Nguyễn Hoàng Long cho biết.
Không chỉ vậy, những năm trước, mỗi dịp Tết Nguyên đán, nhu cầu tiền mặt thường tăng vọt: Rút tiền mừng tuổi, mua sắm, chi tiêu lễ Tết, cúng lễ, đi lại… Hiện, cùng với sự phát triển của công nghệ và tiến trình chuyển đổi số Quốc gia, bức tranh thanh toán ngày Tết đang dần đổi khác.
Số liệu thống kê từ Napas cho thấy xu hướng này đã đảo chiều rõ rệt. Giai đoạn 2020 - 2025, lượng giao dịch rút tiền mặt tại ATM đã giảm hơn một nửa. Nếu như giai đoạn 2020 - 2021, tỷ lệ rút tiền mặt chỉ giảm khoảng 7 - 8%, thì đến giai đoạn 2022 - 2023 mức giảm đã lên 19% và riêng giai đoạn 2024 - 2025, rút tiền mặt giảm gần 30%.
Theo đại diện Napas, mức sụt giảm này diễn ra liên tục và ngày càng nhanh. Song song với đó, thanh toán không dùng tiền mặt tăng trưởng bùng nổ.
“Trong những năm qua, Napas cùng các NHTM đã đầu tư mạnh mẽ vào nâng cấp hạ tầng thanh toán, từ hệ thống chuyển mạch, bù trừ đến core banking. Các nền tảng này được thiết kế theo hướng dự phòng và mở rộng linh hoạt, đủ khả năng xử lý các kịch bản lưu lượng tăng gấp 2, gấp 3 trong những thời điểm cao điểm như dịp Tết. Nhờ đó, dù giao dịch tăng mạnh, hệ thống vẫn vận hành ổn định, không còn tình trạng “nghẽn mạch” như khi phụ thuộc vào các kênh vật lý”, ông Nguyễn Hoàng Long cho biết.
Tại Hà Nội, theo ông Nguyễn Quốc Huy, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chi nhánh Khu vực 1, hạ tầng thanh toán trên địa bàn tiếp tục được đầu tư, nâng cấp đồng bộ với hàng trăm nghìn thiết bị POS (thiết bị thanh toán chấp nhận thẻ ngân hàng) và đơn vị chấp nhận thanh toán.
Tính đến cuối năm 2025, số lượng thiết bị POS đạt gần 400.000, tăng khoảng 80.000 thiết bị so với cuối năm 2024. Số lượng đơn vị chấp nhận thẻ đạt 174.862 đơn vị, tăng đáng kể so với mức 154.000 đơn vị của năm 2024, qua đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu thanh toán của người dân và doanh nghiệp.
Trong khi đó, số lượng máy ATM tiếp tục xu hướng giảm, phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt sang thanh toán không dùng tiền mặt. Năm 2025, toàn địa bàn có 2.586 máy ATM, thấp hơn so với 2.766 máy vào cuối năm 2024.
Ông Trần Hoài Nam, Giám đốc Trung tâm Ngân hàng số TPBank cho biết, với tỷ lệ tới 99,5% giao dịch thực hiện qua kênh số, công tác chuẩn bị cho cao điểm Tết được ngân hàng đặc biệt chú trọng theo hướng chủ động, an toàn và thông suốt 24/7. Bên cạnh việc bảo đảm hạ tầng công nghệ, TPBank còn tối ưu lưu thông tiền mặt thông qua hệ thống ATM thế hệ mới và ứng dụng AI để dự báo nhu cầu rút, nộp tiền, giúp giảm áp lực vận hành trong dịp cao điểm.
Đặc biệt, trong bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, nâng cao nhận thức và sự tỉnh táo của người dân được coi là yếu tố then chốt.
Ông Trần Hoài Nam khuyến nghị khách hàng, khi gặp những yêu cầu khẩn cấp, người dân cần bình tĩnh kiểm tra, xác minh thông tin; tuyệt đối không nhấp vào đường link lạ, không cung cấp OTP, không chia sẻ số căn cước công dân, số điện thoại hay bất kỳ thông tin cá nhân nào qua tin nhắn, cuộc gọi, Zalo hoặc các nền tảng trực tuyến khi chưa xác định rõ đối tượng liên hệ. “Nguyên tắc khi giao dịch càng gấp, càng phải chậm lại”, ông Trần Hoài Nam lưu ý.
