Giải mã tấm hải đồ 200 năm tuổi, hé lộ bí mật về nghệ thuật hàng hải cổ trên Biển Đỏ

Các nhà nghiên cứu Anh vừa giải mã thành công một tấm hải đồ của các thủy thủ Ấn Độ Dương có niên đại hơn 200 năm, qua đó làm sáng tỏ một hệ thống dẫn đường bản địa tinh vi trên Biển Đỏ và Vịnh Aden, tồn tại từ trước khi các phương pháp định vị hiện đại bằng thiết bị ra đời.

Chú thích ảnh
Tấm hải đồ Kachchhi/Gujarati. Ảnh: Đại học Exeter

Kết quả nghiên cứu cho thấy tấm hải đồ Kachchhi/Gujarati – một trong những hải đồ bản địa chi tiết nhất còn tồn tại của truyền thống hàng hải Ấn Độ Dương – phản ánh trình độ kiến thức thiên văn, địa lý và kỹ năng đi biển vượt xa những gì giới học giả từng đánh giá.

Tấm hải đồ được vẽ vào cuối thế kỷ XVIII hoặc đầu thế kỷ XIX và đã được lưu giữ tại Hiệp hội Địa lý Hoàng gia Anh suốt 189 năm. Trên hải đồ thể hiện hơn 180 hòn đảo cùng các bãi đá ngầm, địa danh, cờ hiệu, hình ảnh tàu thuyền và các công trình tôn giáo.

Trong số này có 66 địa danh được ghi bằng chữ Devanagari – hệ chữ dùng cho tiếng Phạn, tiếng Hindi và nhiều ngôn ngữ khác của Ấn Độ – nhưng suốt gần hai thế kỷ qua chưa từng được xác định chính xác.

Tấm hải đồ được sĩ quan Alexander Burnes của Công ty Đông Ấn Anh thu thập từ một thuyền trưởng giấu tên vào năm 1835 trước khi hiến tặng cho Hiệp hội Địa lý Hoàng gia Anh.

Mặc dù từng được nhiều học giả nghiên cứu vào các năm 1947, 1987, 2002, 2012 và 2022, chức năng dẫn đường thực sự của tấm hải đồ vẫn chưa được hiểu đầy đủ. Nhiều địa danh vẫn chưa được nhận diện hoặc xác định tọa độ.

Nhóm nghiên cứu của Đại học Exeter lần đầu tiên đã giải mã được toàn bộ các địa danh, dữ liệu thiên văn và các chỉ dẫn hàng hải ghi trên hải đồ. Nhờ đó, các nhà khoa học xác định được tọa độ của toàn bộ 66 địa điểm chưa từng được nhận diện trước đây, đồng thời dựng lại bản đồ theo hệ tọa độ không gian tương tự bản đồ hiện đại.

Nghiên cứu cũng phát hiện 29 đường phương hướng trên hải đồ không chỉ dùng để xác định hướng bờ biển mà còn chỉ đường vượt biển và hướng dẫn tàu thuyền ra vào cảng an toàn.

Giáo sư John Cooper, Viện Nghiên cứu Arab và Hồi giáo thuộc Đại học Exeter, cho biết tấm hải đồ phản ánh một truyền thống hàng hải hoàn toàn khác với tư duy bản đồ học hiện đại.

Theo ông, mặc dù hình thức thể hiện không tuân theo tỷ lệ toán học như các bản đồ ngày nay, nhưng với những thủy thủ thành thạo quan sát các vì sao, tấm hải đồ vẫn cung cấp đầy đủ thông tin để vượt qua những vùng biển hiểm trở nhất trên thế giới như Biển Đỏ và Vịnh Aden.

Ông nhấn mạnh toàn bộ dữ liệu cần thiết được gói gọn trong một cuộn giấy rộng chỉ khoảng 25 cm, rất thuận tiện để mang theo trên tàu. Thông tin về vị trí các vì sao giúp xác định vĩ độ và hướng đi; hệ thống địa danh và đặc điểm địa hình giúp thủy thủ xác định chính xác vị trí; các công trình tôn giáo phản ánh người sử dụng là tín đồ Hồi giáo, trong khi các lá cờ đánh dấu những trung tâm chính trị và thương mại quan trọng.

Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng tấm hải đồ không dành cho người mới đi biển mà được thiết kế cho những thủy thủ đã có kiến thức chuyên sâu về tuyến hàng hải trong khu vực. Đối với họ, đây giống như một "cuốn sổ tay ghi nhớ" hỗ trợ định hướng trong quá trình hành trình. Thiết kế dạng cuộn giúp người sử dụng chỉ cần mở phần thông tin cần thiết, thuận tiện cất giữ và sử dụng trên tàu.

Tiến sĩ Katherine Parker, phụ trách bộ sưu tập bản đồ của Hiệp hội Địa lý Hoàng gia Anh, nhận định phát hiện mới cho thấy giá trị to lớn của việc nghiên cứu lại các tư liệu lịch sử bằng những công nghệ và phương pháp hiện đại. Theo bà, điều này không chỉ giúp hiểu rõ hơn giá trị hàng hải và địa lý của tấm hải đồ mà còn khẳng định trình độ bản đồ học và kiến thức hàng hải đáng kinh ngạc của các cộng đồng ven Ấn Độ Dương cách đây hơn hai thế kỷ.​

​Thanh Bình (PV TTXVN tại Trung Đông)

Dành cho bạn

Microsoft công bố bộ quy tắc ứng xử về AI

Microsoft công bố bộ quy tắc ứng xử về AI

Ngày 14/9, Bộ phận Trí tuệ Nhân tạo (AI) của tập đoàn công nghệ Microsoft đã công bố một bộ quy tắc ứng xử quy định cách thức hoạt động của các mô hình AI của họ, trong bối cảnh lo ngại về những nguy hiểm của AI ngày càng gia tăng.

Chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả bảo tồn tại Vườn thực vật TP Hồ Chí Minh.

Số hóa Vườn thực vật TP Hồ Chí Minh để bảo tồn nguồn gene

Hàng nghìn cá thể thuộc hàng trăm loài thực vật được bảo tồn như một “bộ sưu tập sống” về đa dạng sinh học. Mã QR, QGIS và bản đồ số đang từng bước đổi mới công tác quản lý, theo dõi nguồn gene, phục vụ học tập và nghiên cứu tại Vườn thực vật TP Hồ Chí Minh.

Trung Quốc cảnh báo rủi ro an ninh quốc gia ngày càng tăng do AI

Trung Quốc cảnh báo rủi ro an ninh quốc gia ngày càng tăng do AI

Trong bài viết đăng trên tài khoản mạng xã hội của Tạp chí China Cyberspace ngày 13/9, Bộ trưởng An ninh quốc gia Trung Quốc Trần Nhất Tân (Chen Yixin) đã cảnh báo về những rủi ro an ninh quốc gia ngày càng tăng do trí tuệ nhân tạo (AI) gây ra, kêu gọi các khuôn khổ phòng ngừa rủi ro mạnh mẽ và quản trị toàn cầu chặt chẽ hơn đối với công nghệ mới nổi này.

Tắt sóng 2G-từng bước hiện đại hóa hạ tầng viễn thông

Tắt sóng 2G-từng bước hiện đại hóa hạ tầng viễn thông

Thông tin từ Cục Tần số vô tuyến điện (Bộ Khoa học và Công nghệ), từ ngày 15/9/2026, các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam sẽ chính thức tắt sóng mạng 2G trên phạm vi toàn quốc.  Sau khi 2G được tắt sóng, tài nguyên tần số, thiết bị và hạ tầng từng phục vụ công nghệ này sẽ từng bước được tái quy hoạch, dành cho 4G, 5G và các mạng di động thế hệ tiếp theo. Đây là xu hướng hiện đại hóa hạ tầng di động của nhiều quốc gia và nhà khai thác.

OpenAI công bố bước nhảy vọt lớn về khả năng của mô hình GPT chủ lực mới

Khi những tập đoàn dẫn đầu cuộc đua AI cùng muốn giảm tốc

Khi lãnh đạo hàng loạt tập đoàn AI hàng đầu thế giới cùng kêu gọi điều tiết tốc độ phát triển công nghệ, cuộc đua AI đang xuất hiện một nghịch lý mới, đó là càng mạnh càng phải biết khi nào cần giảm tốc. Với Việt Nam, đây là gợi mở quan trọng để thực hiện Nghị quyết 57.