Hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần lan tỏa các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, tăng cường liên kết sản xuất và thúc đẩy thực hiện hiệu quả Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Tại hội thảo, ông Doãn Văn Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông vùng Đồng bằng sông Cửu Long (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia) cho rằng, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác khuyến nông cần được tổ chức lại theo hướng “gần dân, sát dân, trực tiếp phục vụ nhân dân”, gắn chặt với cơ sở và đồng ruộng. Khuyến nông phải thích ứng với những thách thức mới như biến đổi khí hậu, biến động thị trường và xu hướng tiêu dùng thay đổi nhanh chóng, đồng thời tận dụng cơ hội từ khoa học công nghệ và chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.
Theo ông Chiến, chiến lược phát triển khuyến nông đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 xác định lấy nông dân làm trung tâm, phát triển nông nghiệp theo tư duy kinh tế nông nghiệp và chuỗi giá trị. Công tác khuyến nông không chỉ dừng ở chuyển giao kỹ thuật mà còn hỗ trợ tổ chức sản xuất, kết nối thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh và giảm phát thải.
Ông nhấn mạnh mục tiêu đến năm 2030 là chuẩn hóa đội ngũ cán bộ khuyến nông, đào tạo nông dân chuyên nghiệp, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động khuyến nông, xã hội hóa nguồn lực và nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả, an toàn, thích ứng biến đổi khí hậu. Trong đó, khuyến nông cộng đồng giữ vai trò cầu nối đưa tri thức, công nghệ và niềm tin đến với người dân nông thôn.
Đối với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, ông Chiến khẳng định lực lượng khuyến nông là nòng cốt trong công tác tuyên truyền, đào tạo nông dân, chuyển giao quy trình canh tác tiên tiến, xây dựng vùng nguyên liệu và thương hiệu gạo xanh. Đồng thời, ông kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách và kiện toàn hệ thống khuyến nông từ tỉnh đến cơ sở nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Theo ông Trần Minh Tuấn, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Thủy nông và cấp nước (Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam), các giải pháp điều hành đã mang lại hiệu quả rất tốt, giảm thiểu ảnh hưởng về mức thấp so với tác động của hạn hán và xâm nhập mặn. Quan trọng là thông qua công tác thông tin tuyên truyền về tình hình diễn biến của hạn hán và xâm nhập mặn đã góp phần nâng cao ý thức của người dân. Từ đó, người dân có những giải pháp hợp lý trong sản xuất, sản xuất sớm và né hạn mặn.
Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Thủy nông và cấp nước (Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam) Trần Minh Tuấn cũng đưa ra các giải pháp đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất và dân sinh vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian tới. Theo đó, với các giải pháp phi công trình, cần tăng cường và nâng cao năng lực dự báo nguồn nước và xâm nhập mặn để hỗ trợ việc tổ chức sản xuất nông nghiệp với tình hình nguồn nước. Đặc biệt là cần hiện đại hóa và chuyển đổi số trong quản lý và vận hành các công trình thủy lợi và tổ chức sản xuất nông nghiệp phù hợp với việc phân ranh nguồn nước của công trình thủy lợi. Khi xảy ra hạn mặn, cần điều chỉnh mùa vụ linh hoạt.
Với các giải pháp công trình, ông Trần Minh Tuấn, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Thủy nông và cấp nước (Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam) cho rằng, cần xây dựng các công trình kết nối, chuyển nước từ thượng lưu hoặc các vùng có nhiều nước ngọt đến các vị trí khan hiếm nước. Cùng đó là kiện toàn hệ thống thủy lợi nội đồng để phục vụ đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long”. Cần hình thành các ô thủy lợi hoàn thiện, đồng bộ để chủ động cấp nước, tiêu nước, trữ nước, đáp ứng được các yêu cầu hiện đại hóa trong sản xuất…
Ông Nguyễn Trường Vương, Trưởng Bộ phận Đối ngoại, Công ty TNHH Bayer Việt Nam cho biết, ở ngành hàng lúa gạo, công ty triển khai mô hình Bayer Forward Farming (Nông nghiệp bền vững hướng tới tương lai) tại Đồng bằng sông Cửu Long, phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và nhiều đối tác tư. Dự án tập trung đào tạo, tập huấn, nâng cao kỹ năng canh tác lúa an toàn, hiệu quả và giảm phát thải.
Theo ông Vương, mô hình hướng đến phát triển nông nghiệp tái sinh với các mục tiêu chính như: giảm tác động của biến đổi khí hậu, thích ứng tình trạng thiếu nước, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nâng cao chất lượng nông sản và tăng thu nhập cho nông dân thông qua giảm chi phí đầu vào, tăng năng suất và mở rộng khả năng xuất khẩu….
Phát biểu bế mạc hội thảo, bà Huỳnh Kim Định, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, đánh giá hội thảo về chuyển giao công nghệ, sản xuất lúa chất lượng cao và thích ứng hạn, mặn tại Cà Mau trở thành diễn đàn kết nối giữa nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long đối mặt nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu.
Theo bà Định, các tham luận tại hội thảo cho thấy hạn hán, xâm nhập mặn, suy giảm nguồn nước và biến động thị trường đã trở thành áp lực hiện hữu đối với sản xuất nông nghiệp. Những phân tích về xu thế hạn mặn, sụt lún và thay đổi dòng chảy đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng nền nông nghiệp thích ứng, thông minh và phát thải thấp.
Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Huỳnh Kim Định nhấn mạnh, khuyến nông giai đoạn mới cần chuyển từ “khuyến cáo kỹ thuật” sang “đồng hành cùng chuỗi giá trị”, từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp xanh, số hóa và thích ứng khí hậu. Trung tâm Khuyến nông Quốc gia sẽ tiếp tục là cầu nối giữa chính sách, khoa học, doanh nghiệp, thị trường và nông dân; đồng thời thúc đẩy các mô hình nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và phát thải thấp trong thời gian tới.
