Theo EC, số vụ vượt biên trái phép vào EU hiện ở mức thấp nhất kể từ năm 2021. Tuy nhiên, các sự kiện gần đây đã đặt biên giới EU trước nhiều thử thách, từ biên giới phía Đông tới bờ Địa Trung Hải. Cuộc khủng hoảng tại Ceuta mùa Hè vừa qua cho thấy dòng người đột ngột đổ về có thể dồn lại ở biên giới ngoài rất nhanh và gây ra tình trạng khẩn cấp. Trong Thông điệp Liên bang, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen nhấn mạnh công cụ của EU cần thay đổi, nhất là trong tình huống khẩn cấp.
Sau cuộc khủng hoảng tại Ceuta, bà von der Leyen đã xác định 5 lĩnh vực trọng tâm cho hành động của EU. Dựa trên Chiến lược châu Âu về tị nạn và di cư công bố tháng 1/2026, EC nay vạch lộ trình cụ thể cho từng lĩnh vực.
Trụ cột thứ nhất là tăng cường hợp tác với các nước đối tác. EU sẽ đưa ra sáng kiến mới về kỹ năng và việc làm cho thanh niên khu vực Địa Trung Hải và lập thêm các văn phòng hỗ trợ di cư hợp pháp, an toàn vào EU. Cơ quan Biên phòng và Bảo vệ bờ biển châu Âu (Frontex), Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol) và Cơ quan Hợp tác tư pháp hình sự EU (Eurojust) sẽ phối hợp chặt hơn với các nước đối tác trong trao đổi thông tin và tình báo về tuyến đường di cư. EU cũng sẽ cùng các nước này lập các trung tâm điều phối của Hệ thống giám sát biên giới châu Âu (EUROSUR).
Trụ cột thứ hai là củng cố biên giới ngoài. Điểm đáng chú ý nhất là một khuôn khổ ứng phó khẩn cấp mới của châu Âu, đặc biệt cho các kịch bản dòng người di cư bị dàn dựng và "vũ khí hóa". EC sẽ đề xuất mở rộng nhiệm vụ của Frontex, với lực lượng thường trực mạnh hơn để triển khai ngay nhân lực và trang thiết bị, cùng năng lực giám sát mạnh tại biên giới ngoài và khu vực tiền biên giới. Các nước thành viên có thể đề nghị hỗ trợ qua Cơ chế Bảo vệ dân sự EU.
Trụ cột thứ ba tập trung vào giám sát và cảnh báo sớm. Theo đề xuất, Frontex sẽ được phép theo dõi mạng xã hội để nắm tình hình tại biên giới ngoài. Các nước thành viên được yêu cầu báo cáo ngay cho EUROSUR mọi diễn biến ảnh hưởng tới biên giới ngoài. EC sẽ tận dụng Đạo luật Dịch vụ số (DSA) để ứng phó với khủng hoảng, thông qua cơ chế chia sẻ thông tin tức thời với các nền tảng trực tuyến và công cụ tìm kiếm rất lớn. EU cũng sẽ thiết lập quan hệ đối tác số với các nước đối tác để xử lý nội dung trực tuyến thúc đẩy di cư bất hợp pháp.
Trụ cột thứ tư là triệt phá các đường dây đưa người trái phép và buôn người. EC kêu gọi Hội đồng EU sớm thông qua cơ chế trừng phạt cho phép phong tỏa tài sản và cấm nhập cảnh đối với những kẻ đưa người trái phép. EC cũng đề nghị Nghị viện châu Âu khẩn trương thông qua lập trường đàm phán về chỉ thị sửa đổi chống đưa người trái phép, đồng thời đẩy nhanh đàm phán về nhiệm vụ mới của Europol. Các tổ chức tài chính và nhà cung cấp dịch vụ thanh toán số sẽ được huy động để truy vết dòng tiền bất hợp pháp.
Trụ cột cuối cùng là đẩy mạnh hồi hương. EU sẽ dùng mọi công cụ sẵn có, kể cả thương mại, hợp tác phát triển và thị thực, để thúc đẩy các nước thứ ba hợp tác nhận lại công dân. Frontex sẽ có vai trò lớn hơn trong việc hồi hương người không có quyền cư trú tại EU. Các nước thành viên cần thực thi Quy chế mới về hồi hương và thủ tục hồi hương tại biên giới.
Bà Henna Virkkunen, Phó Chủ tịch điều hành EC phụ trách Chủ quyền công nghệ, An ninh và Dân chủ, khẳng định "một châu Âu mạnh hơn bắt đầu từ những đường biên giới ngoài vững chắc hơn. Bằng cách sử dụng các công cụ số an toàn, chia sẻ dữ liệu tốt hơn và các công nghệ thông minh hơn, chúng tôi đang giúp lực lượng biên phòng quản lý di cư hiệu quả hơn, chống tội phạm xuyên biên giới và bảo đảm an ninh tại biên giới ngoài".
Về phần mình, Ủy viên châu Âu phụ trách Nội vụ và Di cư Magnus Brunner nhấn mạnh: "Chính sách tốt không bao giờ dừng lại". Theo ông, dựa trên chiến lược di cư 5 năm, EU đang thực hiện những bước tiếp theo. Ông cho biết: "Chúng tôi sẽ củng cố các nền tảng, gồm biên giới ngoài vững chắc, ngoại giao di cư hiệu quả, Hiệp ước về Di cư và Tị nạn, cùng chính sách hồi hương đáng tin cậy, bằng cách tăng cường Frontex, đề xuất khuôn khổ ứng phó khẩn cấp mới của châu Âu và làm sâu sắc quan hệ đối tác với các nước xuất phát và trung chuyển. Châu Âu cần một hệ thống kiên quyết, công bằng và có khả năng thích ứng".
Kế hoạch sẽ được trình lên các nước thành viên tại phiên họp Hội đồng Tư pháp và Nội vụ EU ngày 1 và 2/10 tới.
