Theo báo chí Anh ngày 21/7, bà Henna Virkkunen, Ủy viên phụ trách công nghệ và an ninh mạng của Liên minh châu Âu (EU), cho rằng AI đang trở thành một loại vũ khí địa chính trị, trong bối cảnh EU ngày càng lo ngại về sự phụ thuộc vào các công ty công nghệ Mỹ.
Bà Virkkunen cảnh báo các chính phủ có khả năng ngăn quốc gia khác tiếp cận các mô hình AI tiên tiến và có thể sử dụng quyền lực này để phục vụ lợi ích kinh tế cũng như chiến lược của mình. Theo bà, các bên kiểm soát công nghệ quan trọng không chỉ có ảnh hưởng lớn đối với nền kinh tế mà còn nắm giữ một tài sản chiến lược đáng kể trên bình diện địa chính trị.
Những lo ngại của EU gia tăng sau khi Washington áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số mô hình AI hàng đầu của Anthropic vào tháng 6 vì lý do an ninh. Các hạn chế sau đó được dỡ bỏ trước phản ứng từ chính phủ nhiều nước và ngành công nghệ tại Thung lũng Silicon.
Tuy nhiên, sự việc làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ có thể hạn chế hoặc ngắt quyền tiếp cận những công nghệ đang giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế châu Âu. Một số quan chức EU đặc biệt quan tâm đến nguy cơ các mô hình AI được triển khai kèm cơ chế cho phép nhà cung cấp vô hiệu hóa dịch vụ từ xa.
Bà Virkkunen cho rằng trường hợp của Anthropic cho thấy châu Âu cần chuẩn bị cho một môi trường an ninh mạng trong đó quyền tiếp cận công nghệ có thể bị gián đoạn vì quyết định chính trị.
Trong những tháng và năm tới, nhiều mô hình AI có năng lực cao hơn dự kiến tiếp tục được đưa ra thị trường. Do đó, EU phải xây dựng phương án ứng phó và giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp bên ngoài.
Bà Virkkunen cũng so sánh vấn đề này với quyết định của chính quyền Mỹ trước đây về việc kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến. Chính sách khi đó phân chia các thành viên EU thành những nước được tiếp cận công nghệ và những nước phải chịu nhiều hạn chế hơn.
Theo bà, năng lực AI hiện đã trở thành tài sản chiến lược, khiến việc xây dựng chủ quyền công nghệ trở thành yêu cầu cấp thiết đối với châu Âu.
Vừa qua, Ủy ban châu Âu (EC) công bố một gói chính sách về chủ quyền công nghệ nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Kế hoạch tập trung hỗ trợ các lựa chọn thay thế của châu Âu trong nhiều lĩnh vực, từ chất bán dẫn, điện toán đám mây đến AI.
EU dự kiến đưa ra các biện pháp khuyến khích xây dựng trung tâm dữ liệu tại châu Âu, đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp công nghệ trong khu vực như công ty AI Mistral và các nhà cung cấp dịch vụ đám mây Scaleway, OVHcloud.
Để huy động vốn cho kế hoạch này, EU và Ngân hàng Đầu tư châu Âu sẽ thiết lập một cơ chế mới nhằm đầu tư vào các doanh nghiệp công nghệ được đánh giá có ý nghĩa chiến lược.
Song song với việc phát triển năng lực nội khối, EC vẫn đang tiến hành các cuộc thảo luận song phương với chính quyền Mỹ nhằm bảo đảm quyền tiếp cận lâu dài đối với những mô hình AI tiên tiến nhất.
Tại hội nghị thượng đỉnh G7 vào tháng 6, lãnh đạo EU, Pháp, Đức và Italy đã thảo luận với Tổng thống Mỹ Donald Trump về khả năng thiết lập một cơ chế dành cho các đối tác đáng tin cậy.
Đề xuất này nhằm bảo đảm các đồng minh của Washington tiếp tục được sử dụng những mô hình AI mạnh nhất, trong đó có các hệ thống có khả năng phát hiện những lỗ hổng an ninh mạng quan trọng.
Bà Virkkunen cho biết các cuộc trao đổi quốc tế về cơ chế trên vẫn đang được tiếp tục. Tuy nhiên, Brussels đồng thời nhấn mạnh rằng hợp tác với Mỹ không thể thay thế mục tiêu xây dựng năng lực công nghệ riêng, đặc biệt khi Washington ngày càng khó đoán trong các chính sách thương mại và an ninh.
