Động thái này cho thấy những bất đồng lớn trước khi các cuộc đàm phán về ngân sách dài hạn của EU bước vào giai đoạn quyết định trong những tháng cuối năm.
Theo phóng viên TTXVN tại Paris, lãnh đạo 5 nước trên ngày 18/9 đã đăng bài viết chung trên Politico, trong đó cho rằng EU cần sử dụng ngân sách hiệu quả hơn thay vì đơn thuần tăng quy mô chi tiêu. Nhóm này cho rằng trong bối cảnh nguồn lực tài chính của các nước thành viên đều chịu sức ép, ngân sách EU không thể cùng lúc mở rộng các ưu tiên mới mà vẫn duy trì nguyên trạng những chương trình hiện có.
Các nước đề nghị dành thêm nguồn lực cho quốc phòng, an ninh, đổi mới sáng tạo, nâng cao sức cạnh tranh và kiểm soát di cư bất hợp pháp. Theo lập luận của nhóm này, việc dành quá nhiều kinh phí cho các khoản trợ cấp và chuyển giao được phân bổ trước đang làm giảm khả năng của EU trong việc đáp ứng những nhu cầu mới.
EC đã đề xuất ngân sách dài hạn gần 2.000 tỷ euro cho giai đoạn 2028–2034, tương đương 1,26% tổng thu nhập quốc dân của EU. Đây là khuôn khổ tài chính cho 7 năm, nhằm đáp ứng đồng thời các ưu tiên về an ninh, quốc phòng, sức cạnh tranh, di cư, năng lượng và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, trong khi tiếp tục duy trì các chính sách truyền thống như nông nghiệp và phát triển kinh tế, xã hội, lãnh thổ.
Đề xuất này đã tạo ra sự giằng co giữa các nước đóng góp ròng lớn cho ngân sách EU và những nước phụ thuộc nhiều hơn vào các nguồn hỗ trợ từ ngân sách chung. Các nước thụ hưởng lo ngại việc thu hẹp tổng ngân sách hoặc thay đổi cách phân bổ có thể ảnh hưởng đến nguồn kinh phí dành cho nông nghiệp, phát triển vùng và thu hẹp khoảng cách giữa các khu vực.
Trong khi đó, Tây Ban Nha đưa ra một phương án nhằm tạo thêm dư địa cho ngân sách mà không trực tiếp tăng mức đóng góp của các nước thành viên. Bộ trưởng Kinh tế Carlos Cuerpo đề xuất điều chỉnh lịch trả khoản nợ chung được vay để tài trợ quỹ phục hồi sau đại dịch COVID-19. Theo ông, việc phân bổ lại nghĩa vụ trả nợ trong những thập niên tới có thể giải phóng khoảng 70 tỷ euro cho ngân sách EU giai đoạn 2028–2034.
Theo phương án của Madrid, việc điều chỉnh chỉ nhằm phân bổ lại tiến độ thanh toán trong thời gian dài hơn, trong khi vẫn bảo đảm hoàn tất nghĩa vụ trả nợ vào năm 2058. Mục tiêu là giảm áp lực thanh toán trong những năm trước mắt để tạo thêm nguồn lực cho các ưu tiên khác, trong đó có chính sách gắn kết và nông nghiệp.
Cuộc tranh luận vì vậy không chỉ xoay quanh quy mô ngân sách mà còn liên quan đến cách EU xác định các ưu tiên trong bối cảnh mới. Một bên muốn kiểm soát tốc độ gia tăng chi tiêu và điều chuyển nguồn lực từ các chương trình hiện có; bên kia muốn bảo đảm các chính sách truyền thống không bị thu hẹp trong khi EU phải tăng đầu tư cho những lĩnh vực mới.
Các nhà lãnh đạo EU dự kiến tiếp tục thảo luận về ngân sách tại các hội nghị thượng đỉnh trong tháng 10, 11 và 12, với mục tiêu đạt thỏa thuận trước cuối năm 2026. Việc thống nhất khuôn khổ tài chính mới sẽ quyết định cách EU phân bổ nguồn lực cho giai đoạn 2028–2034, từ nông nghiệp và phát triển vùng đến quốc phòng, công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
