Hormuz là một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 25 - 30% lượng phân bón chứa nitơ được vận chuyển. Khi dòng chảy thương mại qua khu vực này gần như bị tê liệt, chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu lập tức rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng, với những tác động được đánh giá là còn nặng nề hơn cả cuộc khủng hoảng năm 2022.
Một trong những điểm chịu ảnh hưởng trực tiếp là Qatar - quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất urê. Do gián đoạn vận chuyển qua eo biển, hoạt động xuất khẩu của nước này bị đình trệ, khiến thị trường mất đi khoảng 2 triệu tấn nguồn cung. Không chỉ vậy, nhiều nhà máy tại Trung Đông cũng phải dừng hoạt động, kéo theo hiệu ứng lan sang các quốc gia như Ấn Độ, Bangladesh và Nga. Hiện tại, hàng triệu tấn sản phẩm phân bón vẫn đang bị mắc kẹt trên các tàu hàng trong khu vực, tạo ra tình trạng ùn ứ nghiêm trọng trong chuỗi logistics toàn cầu.
Tình trạng khan hiếm nguồn cung ngay lập tức đẩy giá phân bón tăng mạnh, trong khi thị trường nông sản lại diễn biến theo chiều ngược lại. Giá lúa mì và đậu tương trên thị trường quốc tế, đặc biệt tại Chicago, đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm do nguồn cung dồi dào từ các mùa vụ trước. Sự kết hợp này tạo ra “hiệu ứng kéo - kéo ngược”: nông dân phải đối mặt với chi phí sản xuất tăng cao trong khi thu nhập từ bán nông sản lại giảm mạnh, khiến nhiều người rơi vào tình trạng thiếu vốn trầm trọng.
Phân bón chứa nitơ, chủ yếu là urê, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo năng suất cây trồng và chất lượng nông sản, đặc biệt là hàm lượng protein trong lúa mì. Việc thiếu hụt loại phân bón này có thể dẫn đến giảm mạnh sản lượng thu hoạch. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu nông dân buộc phải cắt giảm lượng phân bón sử dụng, hậu quả sẽ không chỉ ảnh hưởng đến mùa vụ hiện tại mà còn kéo dài sang những năm tiếp theo.
Tại châu Âu, và đặc biệt là Pháp, cuộc khủng hoảng này phơi bày rõ sự phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu phân bón. Hiện nay, chỉ khoảng 1/3 nhu cầu phân bón nitơ của Pháp được sản xuất trong nước, phần còn lại phải nhập khẩu. Trước tình hình khẩn cấp, chính phủ đã triển khai một số biện pháp hỗ trợ tài chính cho nông dân, bao gồm trợ cấp và miễn giảm thuế nhiên liệu. Tuy nhiên, các biện pháp này chủ yếu mang tính tạm thời và không giải quyết được vấn đề căn bản là sự phụ thuộc vào thị trường quốc tế.
Tác động của cuộc khủng hoảng không chỉ giới hạn ở châu Âu. Tại Australia, nông dân dự kiến giảm diện tích trồng lúa mì do chi phí phân bón tăng cao. Ở Brazil - quốc gia sản xuất đậu tương lớn nhất thế giới - nhiều trang trại đang chuyển sang các phương pháp canh tác kém hiệu quả hơn để tiết kiệm chi phí. Trong khi đó, tại châu Á, các đồn điền dầu cọ cũng đối mặt với nguy cơ suy giảm năng suất do thiếu dinh dưỡng cho cây trồng. Liên hợp quốc đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro ngày càng tăng đối với an ninh lương thực toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.
Các chuyên gia nhận định rằng hậu quả của cuộc khủng hoảng này có thể kéo dài trong nhiều năm. Việc giảm sử dụng phân bón trong mùa vụ hiện tại không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng năm nay mà còn có thể tác động dây chuyền đến các mùa vụ tiếp theo, thậm chí làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt trong năm 2027 nếu tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng không sớm được giải quyết.
Trong bối cảnh đó, cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz không chỉ là một vấn đề địa chính trị đơn thuần mà đã trở thành một thách thức trực tiếp đối với an ninh lương thực toàn cầu, với những hệ lụy có thể lan rộng và kéo dài trên quy mô toàn thế giới.
