Với nguồn tài nguyên văn hóa đa dạng và cộng đồng sáng tạo nội dung năng động, TP Hồ Chí Minh có nhiều lợi thế để đưa bản sắc địa phương vào các sản phẩm sáng tạo số, góp phần quảng bá hình ảnh đô thị, phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, để những nội dung này không dừng lại ở hiệu ứng lan truyền nhất thời, cần hình thành cơ chế kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng công nghệ và cộng đồng sáng tạo, hướng tới những sản phẩm có chiều sâu văn hóa, giá trị kinh tế và sức sống lâu dài.
Kể câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ của thời đại số
Một góc phố quen thuộc, hàng cây lâu năm, món ăn gắn với ký ức hay một công trình kiến trúc giữa lòng đô thị đều có thể trở thành chất liệu sáng tạo nội dung. Khi được kể bằng góc nhìn mới, những hình ảnh gần gũi ấy không chỉ gợi cảm xúc cho người dân mà còn góp phần giới thiệu đời sống văn hóa TP Hồ Chí Minh đến công chúng trong nước và quốc tế.
Theo bà Nguyễn Ngân Giang, Giám đốc khu vực miền Nam của Kênh 28 Entertainment, mỗi người đều có một TP Hồ Chí Minh riêng trong ký ức và trải nghiệm. Với bà, đó là hai hàng cây trên đường Sương Nguyệt Ánh, một quán ăn tồn tại hàng chục năm ở đường Võ Văn Tần hay cây cầu Mống nằm giữa những công trình hiện đại. Những hình ảnh tưởng chừng nhỏ bé lại chứa đựng câu chuyện về lịch sử, con người và sự chuyển động của đô thị.
Bà Nguyễn Ngân Giang cho rằng, TP Hồ Chí Minh có nhiều lớp văn hóa được hình thành qua thời gian. Đằng sau một quán ăn là câu chuyện của người kinh doanh, phía sau một con phố là ký ức cộng đồng và trong mỗi công trình kiến trúc đều có những dấu ấn lịch sử. Chính sự phong phú ấy tạo nên nguồn chất liệu gần như không giới hạn cho các nhà sáng tạo nội dung.
Từ kinh nghiệm sản xuất nội dung, bà Nguyễn Ngân Giang đề xuất tăng cường kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhà sáng tạo. Trong đó, cơ quan quản lý tạo điều kiện tiếp cận tài nguyên văn hóa và định hướng phát triển; doanh nghiệp đảm nhận đầu tư, sản xuất, phát triển thị trường; nhà sáng tạo đóng góp ý tưởng và khả năng tiếp cận công chúng. Khi các nguồn lực cùng tham gia, một câu chuyện văn hóa địa phương có thể được phát triển thành nhiều sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm khác nhau.
Cùng quan điểm, Á hậu Thúy Vân, nhà sáng tạo nội dung đang theo đuổi văn hóa học, cho rằng trong môi trường số, bản sắc văn hóa chính là yếu tố giúp nhà sáng tạo và doanh nghiệp xây dựng vị thế riêng. Người xem ngày nay không chỉ quan tâm đến một video hấp dẫn hay một sản phẩm được giới thiệu, mà còn chú ý đến câu chuyện, giá trị và thông điệp phía sau. Vì vậy, đưa bản sắc văn hóa vào nội dung không đơn thuần là sử dụng trang phục truyền thống, hình ảnh di sản hay những biểu tượng quen thuộc, mà cần thể hiện sự hiểu biết về văn hóa và trách nhiệm đối với cộng đồng.
Ông Nguyễn Thanh Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hồ Chí Minh, nhận định bên cạnh di sản lịch sử, kiến trúc và đời sống đô thị, Thành phố còn có lợi thế về văn hóa biển đảo, công nghiệp, công nghệ và những không gian đô thị mới. Tuy nhiên, để các giá trị này tiếp cận hiệu quả với công chúng, cần nghiên cứu nhu cầu người xem, lựa chọn chủ đề phù hợp và xây dựng thông điệp hấp dẫn.
Ông Nguyễn Thanh Hòa cũng nhấn mạnh giá trị của hình ảnh chân thực trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng được sử dụng phổ biến. Theo ông, những khoảnh khắc đời thường được ghi nhận bằng hình ảnh thực tế có thể trở thành tư liệu có giá trị sau nhiều năm, bởi chúng lưu giữ con người, không gian và dấu ấn của một thời điểm lịch sử. Công nghệ có thể hỗ trợ quá trình sản xuất, nhưng không nên thay thế tính chân thực và cảm xúc của những câu chuyện đời sống.
Để mỗi cộng đồng trở thành một nguồn sáng tạo văn hóa
Đưa bản sắc văn hóa vào dòng chảy sáng tạo số không chỉ là công việc của những người nổi tiếng hay doanh nghiệp truyền thông chuyên nghiệp. Khi người dân có khả năng sử dụng công nghệ để giới thiệu câu chuyện, sản phẩm và nét văn hóa nơi mình sinh sống, không gian sáng tạo sẽ được mở rộng từ cộng đồng.
Á hậu Thúy Vân đề xuất triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng sản xuất video ngắn, livestream và xây dựng nội dung tại từng khu phố, địa bàn dân cư. Theo chị, mỗi người sở hữu điện thoại thông minh đều có khả năng tham gia sáng tạo, nhưng cần được trang bị kiến thức để biết cách truyền tải thông tin, giới thiệu sản phẩm và ứng xử có trách nhiệm.
Á quân KOC Việt Nam Huỳnh Bảo chia sẻ một trải nghiệm đáng nhớ khi mặc áo dài, livestream giới thiệu mai, đào, quất tại Công viên bờ sông Sài Gòn. Theo anh, việc kết hợp trang phục truyền thống, sản phẩm gắn với đời sống văn hóa và phương thức bán hàng trực tuyến đã tạo sự quan tâm của người xem, cho thấy thương mại số có thể trở thành kênh quảng bá những giá trị quen thuộc của đời sống Việt Nam.
Ở lĩnh vực thời trang và làm đẹp, KOC Trương Nhã Dinh cho rằng tính chân thật là nền tảng để xây dựng niềm tin với người xem. Với cộng đồng khoảng 2,5 triệu người theo dõi trên các nền tảng mạng xã hội, chị lựa chọn phát triển những nội dung có tính ứng dụng, dựa trên trải nghiệm thực tế thay vì chỉ chạy theo xu hướng.
Từ phía nền tảng công nghệ, ông Lâm Thanh, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam, cho biết TikTok đang phối hợp với TP Hồ Chí Minh định hướng xây dựng hệ thống nội dung theo từng phường, xã. Theo đó, mỗi địa phương có thể hình thành thẻ chủ đề (hashtag) chính thức, tập hợp thông tin về chính quyền, sản phẩm, dịch vụ, doanh nghiệp, văn hóa, du lịch và đời sống cộng đồng. Qua đó, người dân và du khách có thêm kênh tìm kiếm, khám phá những giá trị đặc trưng của từng địa bàn.
TikTok cũng định hướng mở rộng hoạt động đào tạo kỹ năng số cho cán bộ cơ sở, doanh nghiệp, hộ kinh doanh và nhà sáng tạo. Việc kết nối những người am hiểu địa phương với nền tảng công nghệ được kỳ vọng giúp các câu chuyện văn hóa được giới thiệu đầy đủ, gần gũi và chính xác hơn. Tuy nhiên, để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế số, hoạt động sáng tạo cần có định hướng và cơ chế phối hợp lâu dài.
Ông Lê Trương Hiền Hòa, Phó Giám đốc Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, cho biết ngành du lịch khuyến khích doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo đề xuất các sản phẩm mới, đặc biệt là những sản phẩm kết hợp công nghệ, lịch sử, văn hóa và trải nghiệm. Với những địa bàn giàu giá trị đặc trưng như Côn Đảo, ông Hòa gợi ý nghiên cứu phát triển các sản phẩm gắn với lịch sử, văn hóa, du lịch và kinh tế đêm. Các ý tưởng cần được xây dựng thành kế hoạch cụ thể, có khả năng tổ chức thực hiện, sử dụng hiệu quả nguồn lực và tạo lợi ích cho cộng đồng.
Cùng với đó, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố định hướng tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp quản lý mạng đa kênh, các nền tảng và nhà sáng tạo thông qua cơ chế hợp tác mở. Thành phố khuyến khích mỗi nhà sáng tạo, doanh nghiệp truyền thông đề xuất những chương trình có thế mạnh riêng để lồng ghép nội dung về văn hóa, du lịch, sản phẩm và đời sống đô thị. Cơ quan quản lý sẽ đóng vai trò kết nối, chuyển đề xuất đến những đơn vị chuyên ngành phù hợp, hướng tới hình thành các sản phẩm có khả năng phát triển lâu dài.
Một nhiệm vụ khác được ông Nguyễn Ngọc Hồi nhấn mạnh là đào tạo nguồn nhân lực sáng tạo số. Sở đang xúc tiến phối hợp với một trường đại học, các nền tảng và doanh nghiệp để xây dựng chương trình đào tạo truyền thông số, chú trọng kiến thức về văn hóa, pháp luật, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng sáng tạo.
Cùng với việc khuyến khích sáng tạo, yêu cầu bảo đảm tính chính xác và trách nhiệm trên không gian mạng cũng được đặt ra. Thượng tá Võ Minh Hải, Phó Trưởng phòng An ninh mạng, Công an TP Hồ Chí Minh, lưu ý các nhà sáng tạo phải bảo đảm thông tin đúng sự thật, không xuyên tạc lịch sử, quảng cáo trung thực và bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em. Đặc biệt, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo cần được kiểm soát để tránh tạo ra hình ảnh, thông tin thiếu chân thực hoặc gây hiểu lầm cho công chúng.
Đối với TP Hồ Chí Minh, phát triển hệ sinh thái sáng tạo số không chỉ nhằm mở rộng độ phủ thông tin mà còn là quá trình chuyển hóa những giá trị lịch sử, di sản, con người và đời sống đương đại thành sản phẩm có chất lượng. Khi công nghệ đóng vai trò kết nối, người dân tham gia kể chuyện và doanh nghiệp có điều kiện đầu tư dài hạn, bản sắc văn hóa sẽ tiếp tục được gìn giữ, làm giàu và lan tỏa trong đời sống số, góp phần hình thành sức hấp dẫn riêng của TP Hồ Chí Minh trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa.