Chuyển hóa chủ trương thành các hoạt động cụ thể
Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu tất yếu trong bối cảnh Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên khoa học, công nghệ và tri thức. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị được xem là định hướng chiến lược quan trọng, tạo cơ sở chính trị để các địa phương chủ động xây dựng chương trình hành động, lộ trình và mô hình triển khai phù hợp.
Thực tiễn cho thấy, nhiều địa phương không dừng lại ở việc ban hành kế hoạch mà đã bước đầu chuyển chủ trương, chính sách thành các hoạt động cụ thể, gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường năng lực cạnh tranh. Cách tiếp cận này phản ánh sự chuyển biến trong tư duy phát triển, từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu, từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo.
Nhiều địa phương đã chú trọng xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những trung tâm này được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối nguồn lực, hỗ trợ doanh nghiệp khoa học công nghệ và thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại địa phương. Trong số các địa phương triển khai sớm và có cách làm phù hợp với điều kiện thực tiễn, Lai Châu là một ví dụ điển hình.
Tại tỉnh Lai Châu, Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số đã được thành lập nhằm hiện thực hóa các bước triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW tại địa phương. Trung tâm được tổ chức trên cơ sở sáp nhập các đơn vị sự nghiệp công lập liên quan, tạo ra đầu mối thống nhất trong tham mưu và triển khai các nhiệm vụ về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, đồng thời bảo đảm không làm phát sinh thêm đầu mối hay tăng biên chế.
Với vai trò kết nối, huy động và khai thác các nguồn lực trong và ngoài tỉnh, Trung tâm giữ vị trí nòng cốt trong hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân triển khai các hoạt động đổi mới sáng tạo; cung cấp hạ tầng, giải pháp kỹ thuật phục vụ ứng dụng, chuyển giao công nghệ; hỗ trợ phát triển sản phẩm mới, khai thác tài sản trí tuệ, nâng cao năng suất, chất lượng. Đây là cách tiếp cận phù hợp với điều kiện của địa phương miền núi, nơi yêu cầu đổi mới mô hình phát triển gắn chặt với bài toán sử dụng hiệu quả nguồn lực.
Định vị địa phương bằng công nghệ chiến lược
Nếu như các địa phương miền núi lựa chọn mô hình tinh gọn, tập trung vào kết nối và sử dụng hiệu quả nguồn lực, thì tại các đô thị lớn, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt trong chiến lược phát triển các công nghệ nền tảng có tính dẫn dắt.
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực then chốt của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước định hình chiến lược phát triển các công nghệ nền tảng theo hướng bền vững. Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Võ Minh Thành, lợi thế cạnh tranh của thành phố không nằm ở lao động giá rẻ mà ở chất xám, kỹ năng và năng lực đổi mới sáng tạo của đội ngũ kỹ sư, chuyên gia.
Với định hướng ưu tiên phát triển 6 nhóm công nghệ chiến lược của Chính phủ gồm trí tuệ nhân tạo, blockchain, điện toán đám mây, robot, công nghệ sinh học - y sinh và vi mạch - bán dẫn, Thành phố đã và đang triển khai nhiều giải pháp, cơ chế hỗ trợ nhằm thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu; trong đó, vi mạch - bán dẫn được xác định là một trong những trụ cột chiến lược của kinh tế số.
Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước triển khai chiến lược công nghiệp bán dẫn với mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp bán dẫn hàng đầu khu vực và có vị thế trên bản đồ quốc tế. Theo định hướng này, Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 tham gia đào tạo khoảng 9.000 kỹ sư và bồi dưỡng chuyên sâu 1.500 chuyên gia ngành bán dẫn, mở rộng đào tạo không chỉ trong lĩnh vực thiết kế vi mạch mà còn ở khoa học vật liệu, hóa chất và quy trình sản xuất. Song song với phát triển nhân lực, Thành phố tập trung hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn, nhấn mạnh vai trò của công nghiệp hỗ trợ, vật liệu và nghiên cứu - phát triển nhằm từng bước nâng cao giá trị gia tăng và tự chủ công nghệ lõi.
Cùng với bán dẫn, công nghệ sinh học là lĩnh vực được Thành phố Hồ Chí Minh ưu tiên phát triển. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh được xác định là một trong những trung tâm mạnh về đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh học, gắn với y tế, nông nghiệp xanh, môi trường và phát triển bền vững.
Thực tiễn cho thấy, đầu tư cho lĩnh vực này còn chưa tương xứng với tiềm lực nguồn nhân lực, trong khi rủi ro cao trong thương mại hóa sản phẩm khiến doanh nghiệp còn dè dặt. Trong bối cảnh đó, mô hình hợp tác “3 nhà” được xem là hướng đi quan trọng nhằm tập trung nguồn lực, rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường.
Quá trình triển khai hợp tác giữa Viện Công nghệ Vật liệu tiên tiến, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy mô hình kết nối viện - trường - doanh nghiệp, cùng cơ chế tổ chức nghiên cứu “mở”, đang tạo động lực mới cho đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Từ những bước cụ thể các nội dung thuộc Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị ở các địa phương cho thấy, để đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển, cần có cách tiếp cận đồng bộ, bài bản và dài hạn. Trước mắt, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, coi đây là nền tảng thiết yếu cho phát triển kinh tế số, xã hội số và chính quyền số.
Cùng với đó, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực số và xây dựng tiêu chuẩn dữ liệu dùng chung cần được triển khai có trọng tâm, trọng điểm. Việc phát huy vai trò của các trung tâm đổi mới sáng tạo, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý nhà nước là điều kiện quan trọng để chuyển đổi số đi vào thực chất.
Về lâu dài, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở địa phương không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là quá trình liên tục, gắn với đổi mới mô hình phát triển và nâng cao năng lực quản trị. Khi được triển khai nhất quán và có chiều sâu, đây sẽ là động lực quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội nhanh và bền vững, nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh của các địa phương trong giai đoạn mới.
