Sáng cuối năm, giữa dòng người hối hả sắm sửa Tết, chị Nguyễn Thanh Phương (nhân viên văn phòng tại Hà Nội) mở điện thoại và gõ dòng chữ “đổi tiền mới lì xì”. Chỉ vài giây sau, hàng loạt lời chào mời hiện lên: tiền mới nguyên seri, đủ mệnh giá, giao nhanh trong ngày, phí “mềm”. Với chị Phương, cũng như nhiều người khác, những tờ tiền phẳng phiu bỏ vào bao lì xì đỏ đầu năm là một phần không thể thiếu của Tết. Nhưng ít ai ngờ, phía sau nhu cầu tưởng chừng vô hại ấy lại tiềm ẩn không ít rủi ro - từ lừa đảo, tiền giả cho đến nguy cơ vi phạm pháp luật.
“Ma trận” đổi tiền trên mạng xã hội
Càng cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, thị trường đổi tiền mới, tiền lẻ càng trở nên sôi động, nhất là trên các mạng xã hội như Facebook, Zalo, Threads... Chỉ cần tìm kiếm các cụm từ như “đổi tiền mới”, “đổi tiền lẻ Tết”, “đổi tiền lì xì”, người dùng dễ dàng lạc vào một “ma trận” quảng cáo. Các tài khoản mạng xã hội đồng loạt cam kết đổi đủ mệnh giá từ 500 đồng đến 200.000 đồng, tiền nguyên cọc, liền seri, “uy tín - nhanh gọn”.
Để tạo lòng tin, nhiều người bán không ngần ngại đăng tải hình ảnh những xấp tiền dày cộp, video quay cảnh kiểm tiền, đóng gói. Một số tài khoản còn đánh mạnh vào tâm lý “sợ lỡ cơ hội” khi nhấn mạnh: “Đổi càng sớm phí càng rẻ, càng gần Tết phí càng cao”, "Giá thay đổi từng ngày, đổi nhanh tay kẻo hết". Theo tìm hiểu, mức chênh lệch phổ biến dao động từ 5 - 10%, thậm chí cao hơn với các mệnh giá nhỏ hoặc các tờ tiền có số seri đặc biệt.
Đáng chú ý, đối tượng khách hàng chủ yếu là người trẻ, những người quen giao dịch online, ngại xếp hàng tại ngân hàng và sẵn sàng trả thêm phí để đổi lấy sự tiện lợi. “Biết là đắt nhưng không đổi sớm thì sợ không còn tiền mới”, chị Phương chia sẻ.
Tuy nhiên, theo cơ quan công an, đây cũng là “mảnh đất màu mỡ” cho các đối tượng lừa đảo hoạt động. Kịch bản thường gặp là các tài khoản lập trang cá nhân, đăng bài quảng cáo rầm rộ, ban đầu thực hiện một vài giao dịch nhỏ trót lọt để tạo lòng tin. Khi người dân gom đổi số tiền lớn, các đối tượng sẽ yêu cầu đặt cọc hoặc chuyển khoản trước, sau đó chặn liên lạc, biến mất.
Tinh vi hơn, có trường hợp người đổi nhận đủ tiền nhưng bị tráo bằng tiền giả hoặc tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông. Không ít người chỉ phát hiện ra khi mang tiền đi chi tiêu hoặc mừng tuổi. Khi đó, việc khiếu nại gần như bất khả thi vì giao dịch không có hợp đồng, không có căn cứ pháp lý.
Theo cảnh báo mới đây của Công an tỉnh Hưng Yên, người dân sử dụng dịch vụ đổi tiền mới, tiền lẻ qua mạng không chỉ phải chịu phí cao mà còn đối mặt nguy cơ vô tình tiếp tay cho hành vi lưu hành tiền giả. Đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể bị xử lý hình sự theo Điều 207 Bộ luật Hình sự, với mức hình phạt cao nhất lên đến tù chung thân nếu giá trị tiền giả lớn, tương ứng từ 50 triệu đồng trở lên.
Không chỉ rủi ro mà còn trái luật
Không chỉ người đi đổi tiền đối mặt với nguy cơ lừa đảo, bản thân những cá nhân tổ chức đổi tiền thu phí cũng đang đứng trước rủi ro pháp lý rất lớn. Luật sư Nguyễn Thanh Hà (Công ty Luật SBLAW) khẳng định: Pháp luật Việt Nam không cấm việc sử dụng tiền mới, tiền lẻ trong lưu thông, nhưng việc tổ chức đổi tiền để thu phí, hưởng chênh lệch là hành vi vi phạm pháp luật.
Theo Điều 17 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010, Ngân hàng Nhà nước là cơ quan duy nhất có thẩm quyền phát hành tiền và quản lý lưu thông tiền tệ. Hiện không có bất kỳ quy định nào cho phép cá nhân, tổ chức ngoài hệ thống ngân hàng được cấp phép thực hiện dịch vụ đổi tiền thu lợi.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh, Thông tư 25/2013/TT-NHNN chỉ quy định về việc thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông, không phải “giấy phép” để các cá nhân tự ý kinh doanh dịch vụ đổi tiền mới dịp Tết.
Chế tài đối với hành vi đổi tiền trái phép: Theo Nghị định 88/2019/NĐ-CP, cá nhân vi phạm có thể bị phạt từ 20 - 40 triệu đồng, tổ chức bị phạt từ 40 - 80 triệu đồng. Ngoài ra, toàn bộ số tiền thu lợi bất hợp pháp buộc phải nộp lại ngân sách Nhà nước.
Đặc biệt, kể từ ngày 09/02/2026, khi Nghị định 340/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực và thay thế Nghị định 88/2019/NĐ-CP, các quy định mới sẽ tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến các dịch vụ đổi tiền thu phí. Theo Điều 16 Nghị định 340/2025/NĐ-CP, hành vi thu phí cung ứng dịch vụ không đúng quy định pháp luật sẽ bị xử phạt hành chính. Cụ thể, điểm c khoản 1 Điều 16 quy định phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng đối với hành vi “thu các loại phí cung ứng dịch vụ không đúng quy định pháp luật”.
Chưa dừng ở đó, dịp cuối năm cũng là thời điểm nhiều hình thức lừa đảo tài chính khác gia tăng, đặc biệt là “tín dụng đen”. Công an tỉnh Hưng Yên cảnh báo các hình thức lừa đảo tài chính thường đi kèm với dịch vụ đổi tiền trái phép lợi dụng tâm lý cần tiền gấp hoặc chuẩn bị chi tiêu dịp Tết. Các đối tượng cho vay nặng lãi lập hội nhóm, quảng cáo “vay siêu tốc”, “giải ngân trong vài giờ”, không cần thế chấp. Người vay dễ dàng nhận tiền nhưng nhanh chóng rơi vào vòng xoáy nợ nần với lãi suất và phí ẩn cao ngất ngưởng.
Trước thực trạng trên, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân nên đổi tiền tại các ngân hàng, quầy giao dịch chính thức. Dù số lượng tiền mới có thể hạn chế, nhưng đây là kênh hợp pháp, an toàn và không thu phí. Người dân tuyệt đối không chuyển khoản trước cho các tài khoản cá nhân không rõ danh tính, không giao dịch đổi tiền qua các kênh không chính thống. Khi có nhu cầu vay vốn, cần tìm đến các tổ chức tín dụng hợp pháp, uy tín.
Thay vì lì xì tiền mặt truyền thống, vài năm trở lại đây, hình thức lì xì online qua các ứng dụng ngân hàng và ví điện tử đang dần trở thành lựa chọn phổ biến. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người gửi có thể chuyển khoản lì xì kèm lời chúc đầu năm, vừa nhanh gọn, an toàn, vừa hạn chế nhu cầu đổi tiền lẻ, tiền mới dịp cận Tết.
Nhiều ứng dụng còn cho phép người dùng tùy chọn những con số mang ý nghĩa riêng như 68 (lộc phát), 79 (thần tài), 88 (phát đạt) hay các mốc gắn với kỷ niệm cá nhân, tạo sự linh hoạt mà tiền mặt khó đáp ứng. Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh thanh toán không tiền mặt ngày càng phát triển, lì xì online là một giải pháp văn minh, góp phần giảm áp lực đổi tiền, hạn chế rủi ro lừa đảo, rủi ro pháp lý mà vẫn giữ trọn vẹn ý nghĩa chúc phúc đầu năm.
