Nhìn lại 'Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại'

Sáng 7/1, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh phối hợp với Ban Liên lạc Cựu cán bộ Đoàn Thanh niên Việt Nam phía Nam đã khai mạc trưng bày chuyên đề “Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại”. Tham dự có Đại tướng Lê Hồng Anh, nguyên Bộ trưởng Bộ Công an; bà Phạm Phương Thảo, nguyên Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh; ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh, cùng đông đảo cựu thanh niên xung phong, học sinh, sinh viên và công chúng.

Nếu đường Hồ Chí Minh trên biển là huyền thoại giữa trùng khơi thì tuyến đường 1C được ví như “mạch máu ngầm” kiên cường, nối liền miền Đông Nam Bộ với chiến trường Tây Nam Bộ, kéo dài từ biên giới Tây Nam về tận mũi Cà Mau. Ra đời trong bối cảnh các tuyến vận tải trên biển bị địch phong tỏa gắt gao sau sự kiện Vũng Rô, tuyến đường 1C đảm nhận vai trò là tuyến chi viện chiến lược thứ hai, giữ vị trí sống còn đối với chiến trường miền Tây Nam Bộ.

Trưng bày giới thiệu 109 hình ảnh, tư liệu, hiện vật, được sắp xếp theo 4 phần nội dung: “Nơi huyền thoại bắt đầu” - vai trò chiến lược và sự ra đời của tuyến đường 1C; “Trong vòng vây lửa đạn” - sự đánh phá, ngăn chặn ác liệt của quân đội Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa; Cuộc sống và chiến đấu của lực lượng thanh niên xung phong trên tuyến đường 1C và “Hồi ức - Tri ân” với những hoạt động đền ơn đáp nghĩa, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Giữa mưa bom bão đạn, tuyến đường 1C vẫn được giữ vững bằng ý chí và sự hy sinh thầm lặng của lực lượng thanh niên xung phong. Những chàng trai, cô gái tuổi đời từ 15 đến ngoài 20, trong đó hơn 2/3 là nữ đã băng rừng, vượt sông, dầm mình trong sình lầy, đối mặt với sốt rét rừng, những trận càn ác liệt để vận chuyển vũ khí, lương thực, đưa đón cán bộ, bộ đội chi viện cho chiến trường từ năm 1967 đến ngày đất nước thống nhất.

Không gian trưng bày trở nên lắng đọng hơn khi những nhân chứng lịch sử trực tiếp đối diện với ký ức của chính mình. Đứng trước những bức ảnh ghi lại một thời bom đạn, cô Hồ Thị Hoàng Em (74 tuổi), cựu thanh niên xung phong từng phục vụ trên tuyến đường 1C (T3) chậm rãi nhớ lại quãng đời thanh xuân gắn với chiến trường.

“Đi lên chiến trường khi mới 15 tuổi, nếu nói là không sợ thì không đúng. Nhưng chứng kiến đồng đội hy sinh nhiều quá, nỗi sợ dần nhường chỗ cho quyết tâm phải tiếp tục đi”, cô Hoàng Em chia sẻ.

Theo cô, dù không trực tiếp cầm súng chiến đấu, nhưng mỗi người đều tự nhủ phải làm tròn nhiệm vụ của mình. “Tôi chủ yếu đi tải đạn, vận chuyển lương thực. Đường rừng xa, việc nặng, lại luôn đối mặt với bom đạn, sốt rét rừng. Nhưng thấy đồng đội hy sinh nhiều, mình càng không cho phép bản thân chùn bước”, cô Hoàng Em nói.

Nhìn lại những hình ảnh trưng bày, ký ức về những ngày đầu vào đơn vị, những năm tháng băng rừng, lội suối như hiện về rõ nét. “Hôm nay được Nhà nước, bảo tàng nhớ đến, tôi rất xúc động. Những kỷ niệm ấy không bao giờ quên được”, cô Hoàng Em bày tỏ.

Theo ông Lâm Ngô Hoàng Anh, Phó Giám đốc phụ trách quản lý, điều hành Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, trưng bày không chỉ cung cấp kiến thức lịch sử mà còn hướng đến việc tạo rung động cảm xúc cho người xem.

“Lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của chúng ta không chỉ được viết nên bằng tinh thần yêu nước nồng nàn mà còn bằng ý chí và lòng quả cảm của biết bao thế hệ. Trong cao điểm kháng chiến chống Mỹ, khi tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển bị đánh phá ác liệt, tuyến đường 1C ra đời như một giải pháp chiến lược, trở thành con đường huyết mạch thứ hai đảm bảo chi viện cho chiến trường miền Tây Nam Bộ”, ông Hoàng Anh nhấn mạnh.

Theo ông, với những nét mới và sự đa dạng trong hình thức trưng bày, bảo tàng mong muốn mang đến cho công chúng, đặc biệt là giới trẻ, những trải nghiệm giàu ý nghĩa, để từ đó không chỉ hiểu lịch sử bằng lý trí mà còn bằng sự rung động trước những hy sinh cao cả của thế hệ cha anh, những người đã hiến dâng trọn vẹn tuổi thanh xuân cho ngày đất nước thống nhất.

Ở góc nhìn của những người gắn bó trực tiếp với lực lượng thanh niên xung phong năm xưa, ông Lê Hồng Liêm, Trưởng Ban Liên lạc Cựu cán bộ Đoàn Thanh niên Việt Nam phía Nam cho rằng, cuộc sống và chiến đấu trên tuyến đường 1C mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc.

“Đó là sự hy sinh cao cả, là những ước mơ, nghị lực phi thường của một thời tuổi trẻ sẵn sàng hiến dâng cho đất nước. Trưng bày hôm nay là dịp để tìm hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, tầm vóc và những giá trị quý giá mà các thế hệ thanh niên xung phong, cán bộ Đoàn và nhân dân đã cống hiến trên tuyến đường 1C”, ông Lê Hồng Liêm nói.

Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiếp tục có những đề xuất, kiến nghị nhằm tri ân, gìn giữ các giá trị lịch sử gắn liền với tuyến đường này, coi đó như một thông điệp sống động nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay sống có lý tưởng, hoài bão, khát vọng và trách nhiệm với đất nước.

Điểm đặc biệt của tuyến đường 1C là đây là tuyến đường do Liên đội I Thanh niên xung phong tổ chức, thành lập và trực tiếp chỉ huy, chiến đấu từ đầu đến cuối trên một chiến trường vô cùng ác liệt. Chỉ với khoảng 800 người, trong đó hơn 600 là nữ, lực lượng này đã đưa đón hơn 3 vạn lượt cán bộ, bộ đội, thương binh; vận chuyển hơn 13.000 tấn vũ khí cùng hàng ngàn tấn lương thực, thuốc men, góp phần quan trọng làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Trưng bày “Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại” được tổ chức nhân kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, 95 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, chào mừng thành công Đại hội Đảng bộ TP Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2025 - 2030 và hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Không chỉ là một hoạt động trưng bày lịch sử, sự kiện còn là lời nhắc nhở lặng lẽ nhưng sâu sắc về những con đường không in dấu trên bản đồ hôm nay nhưng đã được mở ra bằng tuổi trẻ, xương máu và lý tưởng của một thế hệ, để từ đó hòa bình trở thành giá trị mà mỗi người cần trân trọng và gìn giữ.