Chuyển hướng thu hút linh hoạt
Việc thu hút trí thức, chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài tham gia phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được các cơ quan Đảng, Chính phủ và các bộ, ngành thúc đẩy. Thay vì chủ yếu thu hút chuyên gia về nước làm việc thường xuyên, Việt Nam đang chuyển hướng sang các mô hình hợp tác linh hoạt, phát huy tri thức và kinh nghiệm của đội ngũ chuyên gia kiều bào thông qua các chương trình, dự án và những bài toán lớn của quốc gia.
Trả lơi câu hỏi của phóng viên báo Tin tức và Dân tộc, bà Đỗ Quỳnh Hoa, Phó Vụ trưởng Hợp tác quốc tế (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, hiện nay, thu hút chuyên gia, trí thức ở nước ngoài là một trong những trọng tâm được các cơ quan Đảng, Chính phủ và các bộ, ngành đặc biệt quan tâm, thúc đẩy.
Theo bà Đỗ Quỳnh Hoa, thông qua các Nghị quyết 57, Nghị quyết 59 và Nghị quyết 06 vừa được ban hành trong nhiệm kỳ vừa qua, ngoại giao khoa học và công nghệ được xác định là một trọng tâm, có vai trò đột phá trong thu hút nguồn lực phục vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, phương thức thu hút chuyên gia về nước làm việc thường xuyên, lâu dài đã bộc lộ những khó khăn nhất định. Vì vậy, hiện nay, các cơ quan quản lý đang chuyển hướng sang những hình thức hợp tác linh hoạt hơn, tạo điều kiện để chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài tham gia đóng góp theo chuyên môn và thế mạnh của mình.
Cụ thể, chuyên gia có thể tham gia các hội nghị, hội thảo khoa học, đóng góp ý kiến giải quyết những bài toán lớn của quốc gia hoặc tham gia các chương trình trại hè, trường hè. Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) cũng đang xây dựng các chương trình nhằm thu hút chuyên gia về tham gia hoạt động khoa học, công nghệ trong nước. Bên cạnh đó, mô hình hoạt động của Viện Toán cao cấp cũng được xem là một hướng tiếp cận có hiệu quả để kết nối đội ngũ trí thức trong và ngoài nước.
Một hướng đi khác là xây dựng các mạng lưới chuyên gia theo từng lĩnh vực chuyên môn. Theo bà Đỗ Quỳnh Hoa, Bộ Ngoại giao đang chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu về mạng lưới chuyên gia, trí thức trong các lĩnh vực. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã xây dựng mạng lưới chuyên gia, trí thức trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Đây được kỳ vọng là mô hình phù hợp để tiếp tục nhân rộng sang các lĩnh vực khác.
Tăng cường kết nối, phát huy nguồn lực trí thức kiều bào
Bên cạnh những kết quả bước đầu, bà Đỗ Quỳnh Hoa cũng chỉ ra một số hạn chế trong việc kết nối chuyên gia, trí thức Việt Nam ở nước ngoài. Theo đó, hoạt động kết nối hiện chưa thực sự thường xuyên, liên tục và chưa hình thành được mạng lưới liên kết tổng thể.
Trước đây, việc kết nối chủ yếu được thực hiện theo hướng từ dưới lên, thông qua sự chủ động của các viện nghiên cứu, trường đại học và các nhà khoa học trong việc đề xuất hợp tác, triển khai nghiên cứu. Tuy nhiên, hiện nay, Chính phủ cũng mong muốn thúc đẩy hình thức kết nối từ trên xuống, thông qua việc đặt hàng những bài toán lớn của quốc gia, từ đó huy động chuyên gia, trí thức trong và ngoài nước cùng tham gia giải quyết.
Thực tế trao đổi với cộng đồng chuyên gia, trí thức Việt Nam ở nước ngoài cho thấy, nhiều người có mong muốn đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên, việc kết nối vẫn còn phân tán, chưa có tính hệ thống, khiến nguồn lực tri thức này chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng.
Do đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đang trao đổi với Bộ Ngoại giao nhằm thúc đẩy cơ chế kết nối thường xuyên, liên tục; đồng thời xác định đúng địa chỉ tiếp nhận chuyên gia tại các viện nghiên cứu, trường đại học trong nước. Qua đó, tạo điều kiện để chuyên gia, trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia các chương trình nghiên cứu, tư vấn chính sách và giải quyết những nhiệm vụ khoa học, công nghệ trọng điểm.
Theo bà Đỗ Quỳnh Hoa, việc hình thành cơ chế kết nối hiệu quả sẽ góp phần huy động nguồn lực trí thức to lớn từ hơn 6 triệu người Việt Nam ở nước ngoài, phát huy tri thức, kinh nghiệm và mạng lưới hợp tác quốc tế phục vụ công cuộc phát triển đất nước.
