Hàng giả trên thương mại điện tử
Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử (TMĐT) và các nền tảng số đang thay đổi phương thức lưu thông hàng hóa, thói quen mua sắm của người dân. Tuy nhiên, đi cùng tiện ích là tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng phức tạp trên không gian mạng.
Đáng lo ngại, các thủ đoạn làm giả ngày càng tinh vi. Nếu trước đây tem chống hàng giả, mã QR truy xuất nguồn gốc được xem là công cụ giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm thì nay những dấu hiệu này cũng có thể bị sao chép. Một số cơ sở kinh doanh bất chính thu gom bao bì thật đã qua sử dụng để đưa hàng giả vào bên trong; đối tượng khác làm giả tem nhãn, mã QR nhằm tạo lòng tin cho người mua.
Thực tế, người tiêu dùng gần như ở thế bị động khi mua hàng trực tuyến. Theo chị Minh Châu, phố Bùi Ngọc Dương, phường Bạch Mai, Hà Nội, chị thường xuyên mua sắm qua các nền tảng số và nhận thấy, nhiều sản phẩm có hình ảnh quảng cáo bắt mắt, bao bì sắc nét, tích hợp mã QR nhưng vẫn có thể là hàng giả. Với thủ đoạn làm giả tinh vi, người mua bình thường rất khó phân biệt. “Tôi rất cảnh giác với những mặt hàng có giá rẻ bất thường hoặc thông tin người bán không rõ ràng”, chị Minh Châu chia sẻ.
Không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho người mua, hàng giả còn tạo sức ép lớn đối với doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính. Đại tá Trần Đức Đông, Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo (BCĐ) 389 quốc gia cho biết, hàng lậu, hàng giả thường có chi phí sản xuất thấp, giá bán rẻ, trực tiếp cạnh tranh thị phần với doanh nghiệp làm ăn chân chính. Điều này ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh, động lực đầu tư, nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam.
Đặc biệt, hàng giả trong lĩnh vực dược phẩm, thực phẩm và thực phẩm chức năng không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn đe dọa sức khỏe, an toàn của người dân, làm suy giảm niềm tin người tiêu dùng.
Trong quý III/2026, lực lượng chức năng phát hiện gần 40.000 vụ vi phạm bị xử lý, tăng 25%; riêng vi phạm về hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tăng trên 180%. Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), ông Trần Hữu Linh nhận định, khoảng 80% đến 90% hàng giả, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện được mua bán qua Internet. Các đối tượng lợi dụng Facebook, TikTok, Shopee, Telegram, dịch vụ chuyển phát nhanh và tài khoản ảo để kinh doanh hàng vi phạm với quy mô lớn.
Kết nối dữ liệu liên ngành, định danh tài khoản bán hàng
Trước thực trạng trên, Đại tá Trần Đức Đông cho biết, Văn phòng Thường trực BCĐ 389 quốc gia đang tham mưu Ban Chỉ đạo chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp đấu tranh, ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.
Đáng chú ý, Văn phòng Thường trực đôn đốc các bộ, ngành, địa phương xây dựng hệ thống dữ liệu theo phân công của Chính phủ, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Thuế, Ngân hàng và Bưu chính.
“Việc kết nối dữ liệu hướng đến mục tiêu chủ động phát hiện, xử lý vi phạm trên không gian mạng; định danh các tài khoản bán hàng, định danh và truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng, giúp khắc phục tình trạng thông tin phân tán, thiếu liên thông giữa các cơ quan quản lý, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện chủ thể kinh doanh vi phạm”, Đại tá Trần Đức Đông cho biết.
Cùng với đó, các lực lượng thực thi được chỉ đạo tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm trên môi trường mạng và TMĐT. Hoạt động này phải kết hợp rà soát tại khâu lưu thông, kho bãi và các điểm tập kết hàng hóa, qua đó không chỉ phát hiện nơi tiêu thụ mà còn từng bước xác minh nguồn cung, đường đi của hàng hóa vi phạm.
Chính phủ đã giao các bộ, ngành xây dựng dữ liệu quốc gia và dữ liệu chuyên ngành. Kế hoạch hành động của Chính phủ về đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030 cũng xác định nhiệm vụ xây dựng dữ liệu, lộ trình thực hiện cụ thể cho các bộ, ngành liên quan.
Trong phạm vi nhiệm vụ, thẩm quyền, Văn phòng Thường trực tiếp tục tham mưu Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đôn đốc các bộ, ngành thực hiện đúng lộ trình kết nối, chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, các cơ quan cần rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng sản phẩm, tạo hành lang pháp lý cho hoạt động thực thi.
Những giải pháp này có sự tương đồng với yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Nghị quyết 57. Trong đó, dữ liệu liên thông, khả năng xác thực và truy xuất thông tin là nền tảng để đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả giám sát thị trường trong môi trường kinh doanh số.
Đại tá Trần Đức Đông nhấn mạnh, mục tiêu ngăn chặn, đẩy lùi và tiến tới chấm dứt buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả cần sự chung tay của doanh nghiệp, người dân. Đối với doanh nghiệp, cần chủ động đăng ký, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; ứng dụng tem truy xuất nguồn gốc, công nghệ chống giả và số hóa sản phẩm Make in Vietnam.
Với người tiêu dùng, Đại tá Trần Đức Đông khuyến nghị cần thận trọng khi mua sắm qua mạng xã hội, không sử dụng hàng cấm, hàng lậu, hàng giả và không tiếp tay cho hành vi vi phạm. Mỗi người dân cần tích cực tham gia tố giác, góp phần cùng cơ quan chức năng phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.
