Theo truyền thông Qatar ngày 10/8, hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn bị các lực lượng Iran làm gián đoạn trong bối cảnh Mỹ tăng cường phong tỏa các cảng của Iran.
Trong khi Iran và Oman cho biết hai nước đang tiến gần tới thỏa thuận về quản lý eo biển Hormuz, ông Trump nói Mỹ chỉ đàm phán hạn chế với Iran, còn Iran phủ nhận hoàn toàn việc tiến hành đàm phán trực tiếp với Mỹ.
Vậy sau nhiều tháng giao tranh trên diện rộng, tại sao ông Trump lại chuyển sang gây sức ép kinh tế thay vì sử dụng sức mạnh quân sự trong cuộc xung đột này?
Ông Trump nói gì về thay đổi chiến lược?
“Chúng tôi đang hạ nhiệt”, ông Trump nói với báo chí Mỹ trong cuộc phỏng vấn ngày 9/8 khi đề cập cách tiếp cận của Mỹ trong cuộc chiến với Iran. Tuyên bố này cho thấy có điều thay đổi hoàn toàn so với những phát biểu của ông hồi tuần trước, khi ông trao cho Iran “cơ hội cuối cùng” để đạt thỏa thuận, nếu không sẽ phải hứng chịu các cuộc tấn công thảm khốc.
Giờ đây, ông Trump cho biết muốn chuyển sang gây sức ép kinh tế đối với Iran. Ông nói Iran đang ở trong tình trạng rất tồi tệ về tài chính, viện dẫn tình trạng lạm phát cao và khó khăn trong việc trả lương cho chính binh sĩ nước này. Ông nhận định cuộc phong tỏa hải quân của Mỹ được triển khai từ tháng 4 đã làm gia tăng sức ép đó.
Ông Trump cũng cho rằng giá dầu giảm, hiện được giao dịch ở mức khoảng 78 USD/thùng vào ngày 10/8, đã làm giảm tác động kinh tế đối với người tiêu dùng Mỹ. Trước đó, những diễn biến này từng đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng trong một thời gian.
Phát biểu về cuộc chiến tại Iran ngày 8/8, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nói: “Chúng ta đang ở giữa ván đấu và đang sử dụng cả loạt công cụ như ngoại giao, kinh tế, quân sự để bảo đảm đạt được kết quả tốt nhất cho người dân Mỹ”.
Phong tỏa hải quân của Mỹ đã tác động thế nào đến Iran?
Mỹ đã duy trì lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran từ giữa tháng 4. Mục tiêu là làm giảm xuất khẩu dầu của Iran, ước tính khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, qua đó làm giảm đáng kể nguồn thu từ dầu mỏ của nước này.
Ngày 8/8, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã chuyển hướng 53 tàu thương mại, lên kiểm tra 2 tàu và vô hiệu hóa 2 tàu khác.
Ông Trump mô tả hoạt động này là “bức tường thép” không thể lay chuyển. Các nhà chức trách Iran xác nhận hoạt động xuất khẩu dầu thô gần như bằng 0 do lệnh phong tỏa. Những hạn chế đối với xuất khẩu dầu càng làm trầm trọng thêm các khó khăn kinh tế vốn có của Iran cộng với nhiều năm chịu các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc.
Cơ sở hạ tầng của Iran cũng hứng chịu thiệt hại đáng kể trong cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động vào cuối tháng 2. Iran đã yêu cầu Mỹ bồi thường những thiệt hại này, coi đây là một trong những điều kiện để mở lại eo biển Hormuz. Đáp lại, Tổng thống Trump cũng yêu cầu Iran bồi thường cho tất cả những người bị thương hoặc thiệt mạng trong các đánh bom ven đường và trong nhiều cuộc xung đột cũng như hàng nghìn người khác thiệt mạng trong chiến đấu.
Sức ép kinh tế có hiệu quả với Iran?
Ông Mehran Kamrava, Giáo sư tại Đại học Georgetown ở Qatar, nhận định rằng các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ đang diễn ra rất chậm, đồng thời hoài nghi về khả năng chiến dịch gây sức ép kinh tế của Mỹ sẽ thành công.
Ông lưu ý Iran đã có thể gây sức ép đáng kể đối với các quốc gia vùng Vịnh, nơi Mỹ đặt các tài sản quân sự và cơ sở hạ tầng, thông qua các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV. Ông nói: “Những gì chúng ta thấy là Iran đang tìm cách gây sức ép kinh tế đối với các nước láng giềng trong khu vực, đặc biệt là các nước như Qatar, UAE, Saudi Arabia và Kuwait, để các nước này sau đó gây sức ép với Mỹ nhằm đàm phán với Iran. Trong khi đó, Mỹ đang gây sức ép kinh tế với Iran... Vì vậy, không bên nào sẵn sàng thực hiện bước đi đầu tiên, chìa tay ra và nói: ‘Hãy ngồi xuống và đàm phán’”.
Ông Kamrava hoài nghi về khả năng sức ép kinh tế của Mỹ mang lại hiệu quả, đặc biệt khi các nhà lãnh đạo Iran không chịu sức ép chính trị trong nước giống như chính quyền Tổng thống Trump.
