Bảo tồn hệ sinh thái, bảo đảm quyền lợi người dân
Thảo luận ở hội trường, đa số các đại biểu nhất trí với việc điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ; cho rằng, việc điều chỉnh địa giới hành chính giữa hai địa phương xuất phát từ yêu cầu thúc đẩy liên kết, khai thác hiệu quả không gian phát triển mới, phát huy vai trò của Thủ đô Hà Nội là trung tâm, động lực phát triển của vùng và cả nước theo Nghị quyết 27-NQ/TW và Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) cho rằng, sau khi tiếp nhận địa bàn, thách thức đặt ra là làm sao quản trị hiệu quả vùng đệm và hệ sinh thái tiếp giáp giữa khu vực đồi núi với không gian đô thị Hòa Lạc đang phát triển bứt phá. Đặc biệt, Ba Vì không chỉ là hệ sinh thái đa dạng sinh học mà còn là hệ sinh thái đa dạng văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của dân tộc. Vì vậy, Hà Nội cần có chính sách bảo tồn đồng bộ hệ sinh thái đặc thù này.
Để giải quyết bài toán này, theo đại biểu, Hà Nội cần chủ động áp dụng các chính sách đặc thù hiện có theo thẩm quyền của Luật Thủ đô năm 2026 đối với các mô hình thử nghiệm có kiểm soát. Tuy nhiên, việc thử nghiệm phải được thiết kế trên nguyên tắc đồng bộ, thống nhất với các luật chuyên ngành như Luật Lâm nghiệp, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường và Luật Di sản văn hóa. Thí điểm các chính sách vượt trội tại khu vực Ba Vì - Yên Xuân phải đáp ứng nghiêm ngặt 3 yêu cầu cốt lõi: Bảo tồn tự nhiên và hệ sinh thái rừng đặc dụng liên vùng; quản trị đô thị hóa nhưng không mất đi bản sắc; bảo tồn và phát huy hệ sinh thái văn hóa, tín ngưỡng truyền thống.
Để Nghị quyết đi vào cuộc sống nhanh chóng, hiệu quả và hiệu lực, tránh "khoảng trống pháp lý", đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét bổ sung vào dự thảo Nghị quyết, giao UBND thành phố Hà Nội chủ trì, phối hợp với UBND tỉnh Phú Thọ ban hành Kế hoạch phối hợp thực hiện Điều khoản chuyển tiếp trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày Nghị quyết này có hiệu lực. Kế hoạch phải xác định rõ lộ trình bàn giao nguyên trạng hồ sơ, dữ liệu (đất đai, dân cư, rừng, dự án đầu tư, an sinh xã hội); thiết lập cơ chế giải quyết thủ tục hành chính liên tục, không gián đoạn; bảo đảm kế thừa toàn bộ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức trên địa bàn điều chỉnh mà không phát sinh thủ tục hay chi phí hành chính trùng lặp.
Nhấn mạnh việc chuyển giao đòi hỏi phải rà soát dứt điểm tính pháp lý, tiến độ, nghĩa vụ tài chính của từng dự án, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (hà Nội) đề nghị bổ sung vào dự thảo Nghị quyết quy định giao UBND tỉnh Phú Thọ chủ trì, phối hợp với UBND thành phố Hà Nội lập danh mục đầy đủ các dự án, xác định rõ tính pháp lý, tiến độ, nghĩa vụ tài chính hoàn tất trước khi bàn giao; công khai danh mục dự án, số hộ bị ảnh hưởng và bảo đảm áp dụng thống nhất, công bằng chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị, sửa đổi dự thảo Nghị quyết theo hướng: nêu rõ các cơ chế, chính sách đặc thù theo Luật Thủ đô được áp dụng cho khu vực này, HĐND thành phố Hà Nội quyết định theo thẩm quyền; quy định HĐND, UBND thành phố Hà Nội ban hành văn bản chuyển tiếp chính sách chậm nhất 30 ngày kể từ ngày nghị quyết có hiệu lực thi hành.
Còn đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (Phú Thọ) cho rằng, hai địa phương cần thống nhất quan điểm lấy yêu cầu quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Vườn quốc gia Ba Vì làm một trong những căn cứ quan trọng để xác định phạm vi điều chỉnh. Địa giới sau điều chỉnh cần bảo đảm rõ ràng, liên tục, thuận lợi trong quản lý, hạn chế tối đa việc chia cắt khu dân cư, thửa đất, công trình dự án đang triển khai, đồng thời không tạo ra bất hợp lý mới trong tổ chức và quản lý đơn vị hành chính.
Việc điều chỉnh cũng cần phải đặt trong tổng thể quy hoạch xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội của cả Hà Nội và Phú Thọ, bảo đảm hài hòa lợi ích của hai địa phương và lợi ích chung của vùng Thủ đô, đại biểu nhấn mạnh.
Cùng với đó, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh đề nghị, cần quan tâm giải quyết các vấn đề phát sinh về thủ tục hành chính, giấy tờ của người dân sau khi thực hiện các chính sách liên quan, đặc biệt khi thành phố Hà Nội tiếp tục triển khai các dự án trên địa giới hành chính mới. Đồng thời, quan tâm hỗ trợ nhân dân trong việc bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư, nhất là công tác tái định cư cuộc sống, thực hiện an sinh xã hội, bảo đảm sinh kế, nơi ở, việc làm, thu nhập và bảo đảm đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân; giữ gìn, lưu giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc...
Bốn nhóm nhiệm vụ
Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là bảo vệ Vườn quốc gia Ba Vì, ổn định đời sống nhân dân và xử lý các công trình, dự án trong khu vực điều chỉnh địa giới hành chính. Đây cũng là những vấn đề Chính phủ đã chỉ đạo UBND thành phố Hà Nội và UBND tỉnh Phú Thọ xây dựng kế hoạch triển khai ngay trong quá trình chuẩn bị hồ sơ Đề án. Theo đó, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo hai địa phương tập trung thực hiện 4 nhóm nhiệm vụ.
Trước hết, quản lý, bảo vệ chặt chẽ Vườn quốc gia Ba Vì. Việc điều chỉnh địa giới hành chính không làm thay đổi chế độ quản lý rừng đặc dụng, không đồng nghĩa với việc chuyển mục đích sử dụng đất. Các dự án đầu tư du lịch trong khu vực chỉ được triển khai khi phù hợp với quy hoạch và quy định của pháp luật.
Thứ hai là bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Bộ trưởng cho biết, 243 hộ dân với 1.057 người được điều chỉnh về xã Ba Vì, thành phố Hà Nội không phải di dời chỗ ở do việc điều chỉnh địa giới hành chính nếu không có nguyện vọng. Các chính sách đối với đồng bào dân tộc Mường, Dao, người có công và đối tượng bảo trợ xã hội được chuyển tiếp liên tục, không để xảy ra gián đoạn. Những giấy tờ đã được cơ quan có thẩm quyền cấp tiếp tục có giá trị sử dụng, không bắt buộc người dân phải thực hiện cấp đổi đồng loạt.
Thứ ba, hai địa phương đang rà soát, lập danh mục các công trình, dự án và tài sản trong phạm vi 40,06 km2 điều chỉnh địa giới để chuẩn bị bàn giao, tiếp nhận. Các dự án đã có quyết định hợp pháp được kế thừa giá trị pháp lý, bảo đảm không phát sinh khoảng trống trong quản lý hoặc gây khó khăn cho doanh nghiệp, đơn vị liên quan.
Thứ tư, rà soát, điều chỉnh quy hoạch Thủ đô, quy hoạch tỉnh Phú Thọ và các quy hoạch có liên quan sau khi nghị quyết của cơ quan có thẩm quyền có hiệu lực. Bộ trưởng cho biết, Bộ Chính trị đã thống nhất chủ trương rà soát, điều chỉnh các quy hoạch liên quan sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến đại biểu, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo hai địa phương thực hiện việc điều chỉnh quy hoạch theo đúng quy định của pháp luật.
Về tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết, Bộ trưởng cho biết, Chính phủ đã bổ sung yêu cầu hoàn thành việc bàn giao hồ sơ, dữ liệu phục vụ quản lý địa bàn, giải quyết thủ tục hành chính, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng trước ngày Nghị quyết có hiệu lực. Các hồ sơ thủ tục hành chính chưa giải quyết xong được chuyển giao để tiếp tục xử lý, không yêu cầu người dân nộp lại.
Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ chuẩn bị kỹ lưỡng, tổ chức triển khai Nghị quyết của Quốc hội chặt chẽ, nghiêm túc, bảo đảm việc quản lý theo địa giới hành chính mới được thực hiện thông suốt từ ngày 1/1/2027, ổn định đời sống nhân dân, quản lý thống nhất Vườn quốc gia Ba Vì, góp phần vào sự phát triển lâu dài của Vùng Thủ đô và cả nước.
