Trên nền tảng mạng xã hội X, ông Tedros cho biết tỉnh Ituri - tâm điểm của đợt bùng phát - hiện có gần 5 triệu người sinh sống trong bối cảnh xung đột kéo dài, với khoảng 25% dân số cần hỗ trợ nhân đạo và 20% phải di dời trong nước. Ông nhấn mạnh rằng tình trạng bạo lực đang buộc người dân, bao gồm cả nhân viên y tế và lực lượng cứu trợ nhân đạo, phải rời bỏ nơi ở, gây cản trở nghiêm trọng cho nỗ lực kiểm soát dịch bệnh. Điều này làm suy giảm nghiêm trọng khả năng mở rộng truy vết các ca tiếp xúc với virus Ebola và phát hiện ca bệnh đủ sớm để triển khai chăm sóc hỗ trợ.
Theo người đứng đầu WHO, tình trạng mất an ninh kéo dài cùng tâm lý lo sợ cũng đang làm gia tăng sự thiếu tin tưởng trong cộng đồng. Đây là một trong những rào cản lớn nhất đối với công tác chống dịch. Ông cho biết WHO cùng các đối tác y tế nhân đạo vẫn duy trì hiện diện trên khắp tỉnh Ituri, kể cả tại những khu vực xa xôi và nguy hiểm nhất, nơi người dân không chỉ đối mặt với Ebola mà còn nhiều loại dịch bệnh khác.
Tổng Giám đốc WHO nhấn mạnh rằng việc cung cấp một gói dịch vụ chăm sóc y tế toàn diện là yếu tố then chốt, không chỉ để đáp ứng nhu cầu y tế cấp bách mà còn nhằm xây dựng niềm tin trong cộng đồng. Đây được xem là nền tảng cho một chiến lược ứng phó dịch Ebola hiệu quả.
Cùng ngày, Bộ Truyền thông CHDC Congo xác nhận tính đến ngày 24/5, nước này ghi nhận 904 ca nghi nhiễm và 119 ca tử vong nghi do Ebola, chủ yếu tại Ituri. Dịch bệnh cũng đã xuất hiện tại hai tỉnh North Kivu và South Kivu, đồng thời lan sang Uganda.
Tình trạng bạo lực do các nhóm phiến quân vũ trang, làn sóng người dân phải di dời, sự yếu kém của chính quyền địa phương cùng việc cắt giảm viện trợ quốc tế đang khiến hệ thống y tế tại miền Đông CHDC Congo rơi vào tình trạng kiệt quệ. Trong nhiều năm qua, miền Đông CHDC Congo liên tục hứng chịu các cuộc tấn công của hàng chục nhóm vũ trang khác nhau, trong đó có những lực lượng liên hệ với nước ngoài hoặc với tổ chức cực đoan “Nhà nước Hồi giáo” (IS) tự xưng. Lực lượng nổi dậy M23 hiện kiểm soát nhiều khu vực tại miền Đông CHDC Congo. Đặc biệt, nhóm khủng bố Lực lượng Dân chủ Đồng minh (ADF) được xem là một trong những nhóm nổi dậy nguy hiểm nhất khu vực, thường xuyên thực hiện các vụ tấn công nhằm vào dân thường.
Dù Chính phủ CHDC Congo vẫn duy trì quyền kiểm soát phần lớn tỉnh Ituri, nhưng tình hình an ninh tại đây hết sức mong manh. Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) trước đó cảnh báo tình hình an ninh ở Ituri đang xấu đi nhanh chóng, khiến nhiều bác sĩ và y tá buộc phải rời bỏ vị trí, để lại các cơ sở y tế quá tải và trong “tình trạng thảm khốc”.
Theo Văn phòng Điều phối Nhân đạo Liên hợp quốc (OCHA), gần 1 triệu người đã phải rời bỏ nhà cửa do xung đột tại Ituri. Điều này khiến đợt bùng phát Ebola diễn ra trong bối cảnh đặc biệt nguy hiểm khi các cộng đồng vốn đã phải đối mặt với tình trạng mất an ninh, điều kiện sống tạm bợ và hệ thống y tế mong manh. Các chuyên gia lo ngại virus Ebola có thể lan vào những trại tị nạn đông đúc quanh thành phố Bunia - nơi những ca bệnh đầu tiên được ghi nhận.
Các chuyên gia y tế cho rằng việc Mỹ và nhiều quốc gia giàu có cắt giảm viện trợ quốc tế trong năm ngoái đã khiến năng lực ứng phó dịch bệnh của CHDC Congo suy yếu nghiêm trọng. Các tổ chức cứu trợ tại hiện trường cho biết họ đang thiếu nghiêm trọng thiết bị bảo hộ, bộ xét nghiệm, túi đựng thi thể và nhiều vật tư y tế thiết yếu khác.
Không chỉ thiếu thốn nguồn lực, lực lượng y tế và nhân viên cứu trợ còn phải đối mặt với sự nghi ngờ và phản ứng dữ dội từ một bộ phận người dân địa phương. Các vụ phóng hỏa nhằm vào trung tâm điều trị ở Rwampara và Mongbwalu thuộc tỉnh Ituri - những nơi ghi nhận số ca mắc Ebola cao nhất - cho thấy niềm tin của cộng đồng đối với chính quyền và lực lượng chống dịch đang bị xói mòn nghiêm trọng, khiến cuộc chiến kiểm soát dịch Ebola tại CHDC Congo trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.
