Có thể khẳng định rằng, trên các đảo thuộc quần đảo Trường Sa, đã có người Tiền sử cho đến người Việt Nam cư trú liên tục cho đến hiện nay. Đó là những tư liệu khẳng định chủ quyền Việt Nam tại quần đảo Trường Sa.
Bài 1: Dấu tích người Việt Cổ
Từ năm 1993 đến năm 1999, Viện Khảo cổ học đã tiến hành nhiều lần điều tra và hai lần khai quật trên các đảo thuộc quần đảo Trường Sa. Kết quả khai quật ở 4 đảo: Trường Sa Lớn, Nam Yết, Sinh Tồn, Sơn Ca và điều tra, thám sát trên 6 đảo khác đã phát hiện được các di tích, di vật thuộc thời đại Sắt sớm, tương đương với văn hóa Sa Huỳnh muộn - Champa sớm ở ven biển miền Trung Việt Nam; các di tích, di vật gốm sứ và đồ sành thời Trần (thế kỷ 14) đến các di vật thời Lê - Nguyễn cho đến đầu thế kỷ 20.
1. Khái quát về quần đảo Trường Sa
Quần đảo Trường Sa thuộc Biển Đông, nằm trong khoảng 6o50’ đến 12o vĩ bắc và từ 111o 20’ đến 117o20’ kinh đông, cách vịnh Cam Ranh 248 hải lý, cách đảo Hải Nam (Trung Quốc) 595 hải lý (tính từ đảo Trường Sa Lớn).
 |
 Khai quật khảo cổ tại đảo Trường Sa Lớn và Nam Yết. |
Quần đảo Trường Sa có hơn 100 đảo lớn nhỏ, cồn, bãi san hô và bãi ngầm, trải dài trong phạm vi gần 200.000 km2. Các đảo có độ cao từ 3 - 5m so với mực nước biển xuống thấp.
Đến nay, Việt Nam đang thực sự quản lý 21 đảo, đá và bãi cạn, chưa kể các bãi ngầm thuộc Quần đảo Trường Sa, trong đó có 10 đảo lớn, theo diện tích, các đảo lớn đó được chia thành 3 cấp.
- Đảo Cấp I: Có 3 đảo với diện tích trên 1 km2, gồm đảo Trường Sa Lớn (hình 1), Nam Yết (hình 2) và Song Tử Tây, nằm ở vị trí trung tâm quần đảo. Trên đảo có nhiều cây xanh, có giếng nước ngọt, nên môi trường sinh thái ở đây thuận lợi cho cuộc sống của con người. Trên các đảo cấp I còn dấu vết của những tấm bia chủ quyền của chính quyền Sài Gòn dựng năm 1956.
- Đảo cấp II: Có 5 đảo, với diện tích từ 0,5 km2 đến 1 km2, gồm các đảo: Sơn Ca, Sinh Tồn, Phan Vinh và Trường Sa Đông (Đá Đông). Những đảo này, được thành tạo khá sớm, nằm ở phía bắc quần đảo, có khí hậu ôn hoà nên thuận lợi cho con người và các loài sinh vật sinh sống.
- Đảo cấp III: Có 2 đảo với diện tích dưới 0,5 km2, gồm Đá Tây, Tốc Tan. Nằm ở phía nam quần đảo, các đảo này được thành tạo muộn hơn, mặc dù hiện nay đã được bê tông hóa và nổi trên mặt biển, nhưng vốn chúng là đảo chìm khi nước biển cao.
2. Quá trình phát hiện
Theo chỉ thị của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia (nay là Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) mà trực tiếp là Viện Khảo cổ học đã triển khai 3 chương trình khảo cổ học: Trường Sa, Tây Nguyên và Nam Bộ, bắt đầu từ năn 1993.
Trong ba năm 1993, 1994 và 1995, Viện Khảo cổ học đã phối hợp với Viện Khoa học Việt Nam (nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), Bảo tàng Khánh Hòa, và đơn vị Hải quân vùng IV, vùng V, tiến hành điều tra và khai quật khảo cổ trên các đảo Trường Sa Lớn, Nam Yết và Song Tử Tây. Kết quả khai quật thu được những di tích và di vật khảo cổ học, cung cấp nhiều tư liệu quan trọng để nghiên cứu quá trình cư trú của con người trên các đảo này.
Kết quả điều tra, khai quật khảo cổ học ở quần đảo Trường Sa những năm qua, cùng với các chương trình khảo cổ học Tây Nguyên và Nam Bộ là nội dung chính của một Hội thảo khoa học tổ chức tại Trung tâm KHXH&NGQG vào năm 1995. Cùng với việc đánh giá về những đóng góp to lớn của công tác khảo cổ học của 3 chương trình này, một yêu cầu mới được đặt ra là, cần tiếp tục điều tra, khai quật trên các đảo khác thuộc quần đảo Trường Sa. Đó là lý do của đợt điều tra, khai quật trên 7 đảo còn lại thuộc quần đảo Trường Sa.
Năm 1999, Viện Khảo cổ học tiến hành điều tra và khai quật khảo cổ học trên 7 đảo thuộc quần đảo Trường Sa, gồm: Sơn Ca, Sinh Tồn, Phan Vinh (Hòn Sập), An Bang, Trường Sa Đông (Đá Đông), Tốc Tan và Đá Tây.
Những kết quả điều tra, khai quật và nghiên cứu khảo cổ học quần đảo Trường Sa đã triển khai trong 2 đợt: 1993-1994, 1995, 1999 là nguồn tư liệu vật thật quan trọng khẳng định sự có mặt sớm nhất của người Việt cổ trên các đảo thuộc quần đảo Trường Sa (Việt Nam).
TS Lại Văn Tới
Bài 2: Văn hóa vật chất của người Việt tại quần đảo Trường Sa
