Đầu đạn chùm của Iran: “Cửa sổ đánh chặn" chỉ tính bằng giây

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, việc Iran sử dụng đầu đạn chùm trong các cuộc tấn công tên lửa gần đây nhằm vào Israel đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với hệ thống phòng thủ hiện đại.
Chú thích ảnh
Các vệt tên lửa xuất hiện trên bầu trời Israel trong một đợt tấn công trả đũa bằng tên lửa của Iran Ảnh: AFP

Theo Tiến sĩ Uzi Rubin – một trong những chuyên gia hàng đầu của Israel về phòng thủ tên lửa – vấn đề cốt lõi nằm ở “cuộc đua với thời gian” trong quá trình đánh chặn.

Đầu đạn chùm không phải là công nghệ mới, nhưng hiệu quả chiến thuật của nó vẫn đáng lo ngại. Khác với đầu đạn thông thường chỉ chứa một khối thuốc nổ lớn, đầu đạn chùm mang theo hàng chục bom con. Khi tên lửa tiếp cận mục tiêu, phần đầu sẽ tách ra, xoay và phân tán các bom nhỏ trên một khu vực rộng lớn.

Theo Rubin, số lượng bom con có thể dao động từ 20 đến 80 quả tùy theo loại tên lửa. Mỗi bom con có sức công phá hạn chế, nhưng tổng thể lại tạo ra vùng sát thương rộng, đặc biệt nguy hiểm đối với binh lính ngoài trời và các mục tiêu không được bảo vệ.

Hiệu ứng của chúng được ví như các rocket Grad – loại vũ khí tầm ngắn thường được sử dụng trong khu vực – với khả năng gây thương vong đáng kể dù kích thước nhỏ.

Thách thức lớn nhất mà đầu đạn chùm đặt ra không nằm ở sức công phá, mà ở cách thức đánh chặn. Một tên lửa đạn đạo thông thường là một mục tiêu đơn lẻ, có thể bị hệ thống phòng thủ tiêu diệt trước khi chạm đất. Tuy nhiên, khi đầu đạn chùm được kích hoạt, mục tiêu này lập tức phân tách thành nhiều phần nhỏ, khiến việc đánh chặn gần như không còn hiệu quả.

Do đó, các hệ thống phòng thủ buộc phải phá hủy tên lửa từ sớm, khi đầu đạn vẫn còn nguyên khối. Đây chính là lý do vì sao yếu tố độ cao trở nên then chốt.

Theo các đánh giá kỹ thuật, đầu đạn chùm thường mở ở độ cao khoảng 7 km – mức tương đối thấp so với quỹ đạo bay của tên lửa đạn đạo. Trong khi đó, các hệ thống đánh chặn hiệu quả thường hoạt động ở độ cao lớn hơn, trước khi đầu đạn kịp phân tán. Rubin cho biết “Nếu đánh chặn thành công, điều đó xảy ra khi đầu đạn vẫn còn nguyên vẹn".

Dù mang lại thách thức mới, đầu đạn chùm không làm thay đổi căn bản học thuyết phòng thủ tên lửa. Nguyên tắc vẫn là tiêu diệt mục tiêu càng sớm càng tốt, càng xa khu vực cần bảo vệ càng tốt.

Tuy nhiên, điều mà loại vũ khí này làm được là thu hẹp đáng kể “cửa sổ” phản ứng. Nếu không đánh chặn kịp trước khi đầu đạn bung ra, hệ thống phòng thủ gần như mất khả năng ngăn chặn toàn bộ thiệt hại.

Rubin cũng lưu ý rằng ngay cả với đầu đạn thông thường, việc đánh chặn ở độ cao thấp cũng rất khó khăn. Khi tên lửa đã đi vào giai đoạn cuối của quỹ đạo, thời gian phản ứng gần như không còn.

Những diễn biến gần đây cũng làm nổi bật một thực tế thường bị hiểu nhầm: không phải mọi hệ thống phòng thủ của Israel đều được thiết kế để đối phó với mọi loại tên lửa.
Hệ thống Vòm sắt (Iron Dome) - vốn nổi tiếng trên toàn cầu - chủ yếu được xây dựng để đánh chặn rocket tầm ngắn. Trong khi đó, các mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo tầm xa, đặc biệt là những loại mang đầu đạn chùm, lại thuộc phạm vi xử lý của các hệ thống đánh chặn ở độ cao lớn như Arrow.

Điều này cho thấy một hệ thống phòng thủ hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào công nghệ, mà còn vào việc triển khai đúng loại vũ khí cho đúng mối đe dọa.

Theo Rubin, việc Iran sử dụng đầu đạn chùm không phải là bước phát triển đột phá. Đây là loại vũ khí đã tồn tại từ lâu và từng xuất hiện trong các cuộc xung đột trước đó. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi các hệ thống phòng thủ ngày càng tinh vi, việc kết hợp đầu đạn chùm với tên lửa đạn đạo vẫn đủ để tạo ra áp lực lớn. Nó buộc bên phòng thủ phải duy trì khả năng phản ứng cực nhanh và chính xác, nếu không muốn chuyển từ “đánh chặn” sang “giảm thiểu thiệt hại”.

Thanh Bình (PV TTXVN tại Israel)

Dành cho bạn

UAV tấn công trường học ở Sudan, ít nhất 16 người thiệt mạng

UAV tấn công trường học ở Sudan, ít nhất 16 người thiệt mạng

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, ít nhất 16 người đã thiệt mạng và khoảng 10 người khác bị thương khi thiết bị bay không người lái (UAV) tấn công một trường học đang được sử dụng làm nơi trú ẩn cho các gia đình đi sơ tán tại bang Tây Kordofan, Sudan.

Chủ tịch Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc gặp thượng đỉnh ba bên ở thành phố Thâm Quyến, chiều 19/11/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Tổng thống Putin đánh giá kết quả hội nghị thượng đỉnh lịch sử Nga - Mỹ - Trung

Sau hội nghị thượng đỉnh Nga - Mỹ - Trung tại Thâm Quyến ngày 19/11, Tổng thống Vladimir Putin đánh giá cuộc gặp mang ý nghĩa lịch sử, giúp ba cường quốc hiểu rõ hơn lập trường của nhau và mở ra triển vọng đạt thỏa thuận trong tương lai. Ông khẳng định cơ chế đối thoại này không nhằm áp đặt quyết định lên các quốc gia khác.

Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff (phải) và Jared Kushner (trái) đến Kiev để hội đàm với Tổng thống Zelensky. Ảnh: Văn phòng Báo chí Tổng thống Ukraine

Ông Kushner: Tổng thống Trump sẵn sàng xem xét bảo đảm an ninh cho Ukraine tương tự Điều 5 NATO

Ông Jared Kushner cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump sẵn sàng xem xét cơ chế bảo đảm an ninh cho Ukraine tương tự Điều 5 của NATO, nhưng phải phù hợp với lợi ích của Washington. Theo ông, một thỏa thuận bền vững cần kết hợp khả năng răn đe, giám sát thực thi và các biện pháp ngăn ngừa xung đột tái diễn.