Đây là nội dung được các đại biểu thảo luận tại Hội thảo “Phát triển du lịch cộng đồng tại các buôn làng dân tộc M’Nông ở Tây Nguyên: Thực trạng và Giải pháp” do Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức sáng 28/10 tại Hà Nội.
Tại Hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia trao đổi về thực trạng du lịch cộng đồng dân tộc M'Nông ở Tây Nguyên, đề xuất các mô hình vận hành, chính sách chiến lược nhằm thúc đẩy phát triển bền vững.
Phát biểu khai mạc, Tiến sĩ Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nhấn mạnh, Tây Nguyên là vùng đất đặc biệt với cảnh quan thiên nhiên phong phú, không gian văn hóa đặc sắc. Trong đó, cộng đồng dân tộc M'Nông còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống tiêu biểu như: kiến trúc nhà dài, văn hóa cồng chiêng, sử thi, tri thức bản địa và các phong tục tập quán. Đây chính là nguồn tài nguyên quý báu tạo lợi thế phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng mang bản sắc riêng.
Thực tiễn tại một số buôn làng cho thấy, hoạt động du lịch bước đầu đạt được những kết quả tích cực như tạo thêm việc làm, cải thiện sinh kế, tăng thu nhập, nâng cao đời sống người dân; đồng thời giới thiệu, quảng bá giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc M'Nông đến với du khách trong nước và quốc tế.
Hiện nay, việc phát triển du lịch cộng đồng tại nhiều địa phương diễn ra mạnh mẽ. Nhiều nơi, cộng đồng đã sống được nhờ cung cấp dịch vụ thông qua việc xây dựng homestay, cung cấp các sản phẩm bản địa. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn gặp những khó khăn nhất định: quy mô phần lớn còn nhỏ lẻ, tự phát; sản phẩm chưa phong phú, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều. Bên cạnh những nơi làm tốt, vẫn còn nhiều nơi lúng túng trong việc xây dựng sản phẩm, hạn chế về hạ tầng, cơ sở vật chất - kỹ thuật và năng lực quản lý; nhiều giá trị văn hóa truyền thống đối mặt với nguy cơ mai một…
Tiến sĩ Hoàng Thị Bình cho rằng, mặc dù du lịch cộng đồng do người dân làm chủ, nhưng không thể chỉ dựa vào lực lượng cộng đồng mà cần sự vào cuộc của chính quyền và các bên liên quan. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp địa phương chủ động hơn trong nhiều hoạt động, song vẫn tồn tại bất cập về đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ văn hóa cơ sở vừa thiếu vừa chưa đúng chuyên môn.
Bên cạnh đó, sự liên kết giữa cộng đồng - chính quyền - doanh nghiệp ở nhiều nơi còn lỏng lẻo, xuất hiện tình trạng "mạnh ai nấy làm". Doanh nghiệp tự hoạt động nhưng chưa thực sự gắn kết, chia sẻ lợi ích với địa phương và cộng đồng, cũng như chưa tái đầu tư đúng mức cho việc bảo tồn văn hóa. Việc khai thác giá trị văn hóa phục vụ du lịch đặt ra các yêu cầu cấp thiết về bảo tồn bản sắc, hạn chế thương mại hóa di sản, bảo vệ môi trường và bảo đảm lợi ích cho người dân. Chính vì vậy, việc nghiên cứu, đánh giá toàn diện thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại các buôn làng dân tộc M’Nông là nhiệm vụ cần thiết. Đây là cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để nhận diện các "điểm nghẽn", từ đó đề xuất mô hình vận hành, giải pháp và cơ chế chính sách đột phá, hướng tới phát triển bền vững.
Tại Hội thảo, các đại biểu đề xuất chính sách tập trung vào việc hoàn thiện sản phẩm đặc thù, bảo vệ môi trường sinh thái, đẩy mạnh xúc tiến liên kết và ứng dụng khoa học công nghệ. Mục tiêu cốt lõi là xây dựng mô hình du lịch bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và giữ gìn các giá trị di sản văn hóa truyền thống.