Sóc Bom Bo (xã Bom Bo, thành phố Đồng Nai) từ lâu đã khắc sâu vào ký ức lịch sử dân tộc như một biểu tượng kiên cường của tinh thần đoàn kết và ý chí cách mạng bất khuất. Ngày nay, mảnh đất anh hùng này không chỉ lưu giữ những ký ức thời chiến hào hùng mà còn vươn mình trở thành một “địa chỉ đỏ” thắp sáng lòng yêu nước, truyền lửa tự hào dân tộc cho các thế hệ trẻ.
Bên cạnh pho sử vàng vô giá, Sóc Bom Bo còn sở hữu di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc “Tập quán giã gạo chày tay của người S’tiêng, M’nông”. Sự nhịp nhàng của tiếng chày năm xưa không chỉ kết tinh tri thức dân gian và nét đẹp lao động cần cù, mà còn đong đầy giá trị nhân văn, thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng được gìn giữ qua bao đời.
Trải nghiệm “Một ngày làm người S’tiêng”
Nhằm đánh thức trọn vẹn sức sống di sản và biến văn hóa thành động lực phát triển, mô hình du lịch trải nghiệm độc đáo “Trải nghiệm một ngày làm người S’tiêng” đã được hình thành, mang đến một làn gió hoàn toàn mới trong cách làm du lịch tại địa phương. Thay vì đứng ngoài quan sát thụ động, du khách giờ đây được trực tiếp hòa mình vào đời sống bản địa, khoác lên trang phục thổ cẩm rực rỡ, tự tay nhịp chày giã gạo, dệt vải, chế biến những món ăn truyền thống đậm đà bản sắc và lắng nghe những câu chuyện kể bên bếp lửa hồng. Sự giao thoa chân thực ấy không chỉ nâng tầm giá trị lịch sử mà còn kiến tạo nên một hành trình khám phá sống động, đong đầy cảm xúc và đọng lại ấn tượng khó phai trong lòng mỗi du khách.
Chương trình trải nghiệm được thiết kế theo chuỗi hoạt động có tính tương tác cao. Ngay khi bước chân vào sóc, du khách được khoác lên mình bộ trang phục thổ cẩm và đặt tên theo tiếng S’tiêng. Chi tiết nhỏ nhưng đầy tinh tế này nhằm xóa bỏ khoảng cách giữa khách phương xa và đồng bào bản địa, tạo sự kết nối cảm xúc gần gũi; du khách chính thức bước vào một hành trình “nhập vai”, nơi văn hóa không còn nằm trên các trang sách hay tủ kính trưng bày mà hiện hữu sinh động qua từng giác quan.
Du khách trải nghiệm đánh đàn đá tại bảo tàng văn hóa dân tộc S'tiêng sóc Bom Bo.
Điểm dừng chân đầu tiên trong hành trình là Nhà lưu niệm Sóc Bom Bo. Không gian nơi đây lưu giữ hàng trăm hiện vật, hình ảnh, dụng cụ sinh hoạt và tư liệu lịch sử qua các thời kỳ của đồng bào các dân tộc. Sự dẫn dắt chu đáo của thuyết minh viên kết hợp với hệ thống trưng bày khoa học giúp du khách cảm nhận chiều sâu lịch sử - văn hóa một cách lắng đọng. Đây chính là khoảng đệm tri thức cần thiết để mỗi người hiểu hơn về mảnh đất và con người nơi đây trước khi hòa mình vào các trải nghiệm thực tế.
Rời Nhà lưu niệm, du khách tiến vào khu nhà dài truyền thống của người S’tiêng. Tại đây, không khí trở nên rộn ràng khi du khách được tận tay cầm chiếc chày gỗ, thử sức với tập quán giã gạo chày tay - nhịp điệu từng nuôi quân đánh giặc trong lịch sử. Tiếng chày xua tan nhịp sống hối hả, đem lại cảm giác mộc mạc, chan hòa. Bên khung dệt gỗ truyền thống, dưới sự hướng dẫn tỉ mỉ của các nghệ nhân bản địa, du khách còn được học cách luồn từng sợi chỉ để tạo nên những hoa văn thổ cẩm tinh xảo. Qua từng thao tác nhỏ, sự khéo léo và kiên nhẫn, tri thức dân gian của người S’tiêng được truyền tải một cách tự nhiên nhất.
Ẩm thực là mảnh ghép không thể thiếu tạo nên sức hấp dẫn trọn vẹn cho hành trình. Không dừng lại ở việc thụ hưởng món ăn đã chế biến sẵn, du khách được trực tiếp tham gia vào khâu chuẩn bị, chế biến. Dưới sự hỗ trợ của bà con đồng bào, du khách tự tay nhồi gạo vào ống tre làm cơm lam, ướp thịt với các loại gia vị núi rừng, nướng bắp và khoai trên bếp than hồng rực hay chế biến rượu cần… Không gian bếp lửa ấm cúng trở thành nơi kết nối thân tình, nơi những câu chuyện đời thường, những nét văn hóa ẩm thực đặc trưng được chia sẻ một cách tự nhiên.
Khi hoàng hôn buông xuống, không gian Sóc Bom Bo bừng sáng bởi ngọn lửa cồng chiêng. Du khách cùng đoàn thanh niên địa phương và đồng bào S’tiêng quây quần giao lưu văn nghệ. Nhịp cồng chiêng vang vọng giữa đại ngàn, những điệu múa truyền thống nhịp nhàng cùng hương vị rượu cần nồng nàn đã xóa mờ mọi ranh giới. Khép lại ngày trải nghiệm, ban tổ chức tổng kết và trao cho từng du khách tấm “Hộ chiếu trải nghiệm”. Tấm hộ chiếu này không chỉ là món quà kỷ niệm chứng nhận mà còn là dấu ấn ghi nhận một hành trình khám phá trọn vẹn - nơi du khách đã sống, cảm nhận và lưu giữ những ký ức đẹp đẽ về văn hóa S’tiêng.
Du khách tham quan cách dệt thổ cẩm của đồng bào S'tiêng.
Lần đầu tiên tham gia chương trình, chị Trương Thị Thanh Huyền (du khách từ Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ trong niềm hào hứng: “Chuyến đi mang lại cho tôi những cảm xúc rất tuyệt vời. Tôi không chỉ được ngắm nhìn mà thực sự được sống trong không gian văn hóa của đồng bào. Từ lịch sử, văn hóa, ẩm thực cho đến nghệ thuật dệt thổ cẩm, đánh cồng chiêng… đều rất cuốn hút. Việc được tìm hiểu trực tiếp giúp tôi hiểu sâu sắc hơn về đời sống bản địa và nét đẹp văn hóa độc đáo của người S’tiêng”.
Cùng chung sự thích thú, bạn Lê Trọng Thắng (Trường Đại học Lao động - Xã hội) bộc bạch: “Khoảnh khắc khoác lên mình bộ trang phục truyền thống và cùng bà con giã gạo, đốt lửa trại là một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất của tôi. Trải nghiệm này chân thật, gần gũi và khác biệt hoàn toàn so với các chuyến du lịch tham quan thuần túy”.
Đưa “thương hiệu Bom Bo” vươn xa
Chia sẻ về ý tưởng cốt lõi của mô hình du lịch, Bí thư Đoàn xã Bom Bo Lê Thị Thu Thuận nhấn mạnh: “Muốn thế hệ trẻ yêu văn hóa S’tiêng, hãy để họ được sống trong chính không văn hóa gian ấy; muốn du khách nhớ mãi Bom Bo, hãy mang đến cho họ những trải nghiệm độc bản không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác. Xuất phát từ phương châm này, chương trình “Trải nghiệm một ngày làm người S’tiêng” ra đời như một bước đột phá trong phương thức làm du lịch. Thay vì đứng ngoài quan sát thụ động, du khách trở thành chủ thể trực tiếp hòa mình vào đời sống bản địa. Từ khoác lên mình bộ thổ cẩm rực rỡ, tự tay giã gạo, dệt vải cho đến lúc cầm trên tay tấm “Hộ chiếu trải nghiệm”… đều là một mắt xích đắt giá trong chuỗi du lịch văn hóa - cộng đồng, góp phần lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh Sóc Bom Bo đến du khách thập phương.
Du khách trải nghiệm giã gạo chày tay.
Đánh giá về định hướng phát triển ở góc độ quản lý Nhà nước, ông Nguyễn Văn Phát, Chủ tịch UBND xã Bom Bo khẳng định, việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng “Di tích lịch sử Sóc Bom Bo” là Di tích quốc gia và ghi danh “Tập quán giã gạo chày tay của người S’tiêng, M’nông” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là “mốc đỏ” đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là sự tôn vinh các giá trị văn hóa - lịch sử tiêu biểu, niềm tự hào của đồng bào địa phương, mà còn là nền tảng pháp lý vững chắc để xã triển khai các giải pháp bảo tồn và phát triển du lịch bền vững.
Để hiện thực hóa dư địa này, xã Bom Bo xác định bảo tồn và phát huy di sản là nhiệm vụ cốt lõi, song hành với việc đầu tư hạ tầng. Trong đó, địa phương đang thử nghiệm hiệu quả mô hình du lịch “Trải nghiệm một ngày làm người S’tiêng”. Xã sẽ đồng hành, hỗ trợ tối đa về nhân lực, cơ sở vật chất và một phần kinh phí để lực lượng Đoàn Thanh niên xã triển khai, vận hành hiệu quả mô hình này. Cùng với đó là duy trì các đội cồng chiêng, đội văn nghệ dân gian, tổ hợp tác nghề truyền thống và đẩy mạnh sưu tầm, ghi chép các làn điệu dân ca để truyền dạy cho thế hệ trẻ, biến di sản thành sản phẩm du lịch “nhập vai” cuốn hút như giã gạo, dệt vải, nấu rượu cần…
Mặt khác, xã còn chủ động thu hút nguồn lực xã hội hóa đầu tư vào hệ thống homestay, điểm bán quà lưu niệm, sản phẩm OCOP và đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số để đưa thương hiệu Bom Bo vươn xa.
Du khách trải nghiệm chế biến canh thụt của đồng bào S'tiêng.
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đồng Nai Lê Thị Ngọc Loan khẳng định, thời gian tới ngành sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong công tác quản lý, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích Sóc Bom Bo. Trong đó, công tác số hóa tư liệu, sưu tầm di sản giã gạo chày tay và vai trò chủ thể của cộng đồng sẽ được đặc biệt chú trọng.
Các nghệ nhân, già làng, người có uy tín sẽ được tạo điều kiện tốt nhất để truyền dạy tri thức cho thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và truyền thông hiện đại sẽ giúp lan tỏa mạnh mẽ bản sắc văn hóa S’tiêng, M’nông, biến di sản thành tài sản vô giá thúc đẩy du lịch phát triển bền vững.