Theo Newsweek, động thái này làm dấy lên lo ngại rằng Washington có thể đang cân nhắc leo thang xung đột thành một cuộc chiến trên bộ, trong bối cảnh khu vực đã bị rung chuyển nghiêm trọng và thị trường năng lượng toàn cầu chịu áp lực lớn.
Các kịch bản được giới phân tích đặt ra từ việc kiểm soát đảo chiến lược Kharg cho tới các chiến dịch sâu trong lãnh thổ Iran. Tuy nhiên, điểm chung của mọi phương án là nguy cơ vấp phải sự kháng cự quyết liệt và phản công kéo dài từ phía Tehran, khiến chi phí quân sự và chính trị có thể vượt xa cuộc chiến Iraq năm 2003.
Theo tướng về hưu Joseph Votel, cựu Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, Iran có thể lựa chọn chiến lược kéo dài xung đột để làm suy yếu quyết tâm của Washington. Ông nhận định rằng Tehran tin họ có thể khiến chiến dịch trở nên khó khăn trong suốt quá trình, kéo dài thời gian để buộc Mỹ đưa ra những quyết định không mong muốn.
Kịch bản chiếm đảo Kharg: Dễ hơn nhưng không quyết định
Một trong những phương án được chú ý nhiều là kiểm soát đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Iran và có vị trí quan trọng gần Eo biển Hormuz. Trước đó, ông Trump đã ra lệnh không kích khu vực này, tuyên bố phá hủy nhiều mục tiêu quân sự.
Các chuyên gia cho rằng đây là mục tiêu có tính khả thi tương đối do vị trí biệt lập ngoài khơi. Tuy nhiên, việc triển khai và duy trì lực lượng tại đây đòi hỏi bảo vệ nghiêm ngặt, bao gồm yểm trợ trên không, hậu cần liên tục và phòng thủ trước các đòn tấn công từ tên lửa và UAV của Iran.
Dù vậy, ngay cả khi giành được đảo này, hiệu quả chiến lược vẫn bị nghi ngờ. Giới phân tích cho rằng Iran đã thể hiện khả năng chịu đựng cao trước áp lực quân sự và khó bị buộc phải nhượng bộ chỉ bởi một thất bại cục bộ.
Kiểm soát Eo biển Hormuz: Bài toán vượt quá quy mô
Để kiểm soát tuyến vận tải chiến lược qua Eo biển Hormuz, Mỹ có thể buộc phải triển khai lực lượng dọc bờ biển phía Nam Iran, bao gồm cả các đô thị lớn như Bandar Abbas.
Kịch bản này kéo theo yêu cầu kiểm soát lãnh thổ rộng lớn, rà phá thủy lôi và duy trì ưu thế hỏa lực trên không. Theo các chuyên gia, chiến dịch như vậy sẽ cần tới lực lượng quy mô lớn, bao gồm cả các đơn vị tinh nhuệ như Sư đoàn Dù 82 và Trung đoàn Ranger 75, cùng nhiều nhóm tác chiến đổ bộ.
Ngoài mối đe dọa từ tên lửa và máy bay không người lái, Mỹ còn phải đối mặt với nguy cơ chiến tranh du kích, nổi dậy trong đô thị và các chiến thuật phi đối xứng như đánh bom tự chế, phục kích, những yếu tố từng gây tổn thất nặng nề trong chiến tranh Iraq.
Đột kích cơ sở hạt nhân: Rủi ro cực cao
Một lựa chọn khác là kiểm soát lượng uranium làm giàu còn lại tại cơ sở hạt nhân Isfahan. Tuy nhiên, đây được đánh giá là phương án rủi ro nhất do mục tiêu nằm sâu trong nội địa Iran.
Khác với các chiến dịch đặc nhiệm trước đây của Mỹ, nhiệm vụ này không thể thực hiện nhanh chóng. Lực lượng Mỹ sẽ phải thiết lập và giữ vững một vành đai an ninh rộng lớn, trong khi đối mặt với khả năng Iran điều quân từ nhiều hướng để phản công.
Địa hình Iran cũng là thách thức lớn. Các dãy núi hiểm trở và không gian rộng lớn khiến việc cơ động lực lượng cơ giới trở nên khó khăn, làm giảm đáng kể khả năng duy trì chiến dịch dài hạn.
Nguy cơ sa lầy vào một cuộc chiến không hồi kết
Dù chịu nhiều tổn thất, quân đội Iran vẫn duy trì khả năng chỉ huy và tiến hành các đòn tấn công bằng tên lửa và UAV. Giới chức và học giả Iran khẳng định nước này đã chuẩn bị cho chiến tranh trên bộ.
Một số chuyên gia cảnh báo rằng chiến tranh trên bộ tại Iran có thể trở thành vũng lầy đối với Mỹ. Với dân số khoảng 90 triệu người - gấp nhiều lần Iraq, bất kỳ chiến dịch chiếm đóng nào cũng sẽ đòi hỏi hàng trăm nghìn binh sĩ và kéo dài nhiều năm.
Ngay cả khi giành ưu thế quân sự ban đầu, Mỹ có thể đối mặt với một cuộc nổi dậy kéo dài, tương tự hoặc thậm chí phức tạp hơn Iraq. Điều này đi ngược lại với mục tiêu tránh các “cuộc chiến bất tận” mà ông Trump từng nhấn mạnh.
Trong bối cảnh đó, Nhà Trắng hiện chưa đưa ra quyết định cuối cùng. Tuy nhiên, các kịch bản được phân tích cho thấy, dù lựa chọn phương án nào, cái giá phải trả về quân sự, kinh tế và chính trị, đều sẽ rất lớn.
