Bên lề Quốc hội, phóng viên đã có cuộc trao đổi với đại biểu Cil Bri, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng về các định hướng lớn, giải pháp bố trí nguồn lực và cơ chế phối hợp nhằm giải quyết triệt để những nút thắt trong công tác phòng, chống tội phạm hiện nay.
Thưa đại biểu, tại phiên họp sáng 5/11, Quốc hội đã nghe trình về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2026–2035. Bà đánh giá như thế nào về tầm quan trọng của Kết luận số 56 của Bộ Chính trị trong việc định hướng xây dựng Chương trình này?
Tôi cho rằng, Kết luận số 56 của Bộ Chính trị là định hướng chính trị quan trọng, thể hiện quyết tâm tăng cường lãnh đạo công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, đồng thời tạo nền tảng vững chắc để xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2035.
Điều cốt lõi ở đây là chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở; huy động trách nhiệm tổng hợp của cả hệ thống chính trị, gia đình và cộng đồng. Đặc biệt, đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cần chú trọng công tác tuyên truyền phù hợp, bảo vệ thanh thiếu niên, phụ nữ và kịp thời hỗ trợ những người có nguy cơ bị lôi kéo vào tệ nạn.
Phòng, chống tội phạm hiệu quả không chỉ được đo bằng số vụ án được khám phá, mà còn bằng số người được bảo vệ, không bị lôi kéo vào con đường phạm tội. Vì vậy, Chương trình phải gắn chặt công tác đấu tranh, xử lý với phòng ngừa, hỗ trợ cai nghiện, tái hòa nhập cộng đồng và tạo sinh kế bền vững.
Để Chương trình mục tiêu quốc gia triển khai hiệu quả trong thực tiễn, theo đại biểu, chúng ta cần có những cơ chế pháp lý và giải pháp phân bổ nguồn lực ra sao?
Vấn đề không chỉ là bố trí đủ kinh phí mà quan trọng nhất là phải phân bổ đúng trọng tâm, sử dụng hiệu quả và kiểm soát được kết quả. Tôi đề xuất bốn nhóm giải pháp chính:
Một là, hoàn thiện hành lang pháp lý: Cần rà soát sự đồng bộ giữa pháp luật về đầu tư công, ngân sách nhà nước và cơ chế quản lý chương trình mục tiêu quốc gia; tháo gỡ triệt để các thủ tục chồng chéo nhưng vẫn bảo đảm đúng thẩm quyền, công khai, minh bạch.
Tiếp đó phân bổ vốn theo đặc thù địa bàn. Phân bổ nguồn lực phải tính đến mức độ nguy cơ, đặc thù địa bàn và khả năng cân đối ngân sách. Vùng miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có địa bàn rộng, dân cư phân tán nên chi phí phòng ngừa cao; do đó không nên phân bổ bình quân chỉ theo quy mô dân số hoặc số vụ việc được phát hiện.
Cân đối mục tiêu đầu tư: Nguồn lực phải được cân đối hợp lý giữa việc trang bị phương tiện, công nghệ cho lực lượng chức năng với công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, cai nghiện, đào tạo nghề và tái hòa nhập. Có thể huy động thêm nguồn lực xã hội cho các hoạt động hỗ trợ phù hợp, nhưng tuyệt đối không thay thế trách nhiệm và nhiệm vụ nghiệp vụ của Nhà nước.
Gắn trách nhiệm với sản phẩm đầu ra: Phải xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, gắn kinh phí với kết quả phòng ngừa và hiệu quả thực tế chứ không chỉ dừng ở tỷ lệ giải ngân. Nguồn lực phải đến đúng địa bàn có nguy cơ, đúng người cần hỗ trợ và tạo ra chuyển biến có thể kiểm chứng.
Thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm liên ngành, liên lĩnh vực hiện nay vẫn còn những nút thắt nhất định. Theo đại biểu, Quốc hội và Chính phủ cần cơ chế giám sát hay điều phối đặc thù nào để giải quyết triệt để vấn đề này?
Khó khăn lớn trong phòng, chống tội phạm hiện nay không chỉ nằm ở tính chất ngày càng phức tạp, tinh vi của tội phạm, mà còn ở những bất cập trong phối hợp, chia sẻ thông tin và xác định trách nhiệm giữa các cơ quan chức năng. Đối với tội phạm ma túy, tội phạm công nghệ cao, buôn lậu hay tội phạm xuyên biên giới, nếu mỗi ngành chỉ thực hiện tốt phần việc của mình nhưng thiếu sự kết nối đồng bộ thì hiệu quả chung vẫn bị hạn chế.
Nút thắt lớn nhất hiện nay không phải là thiếu cơ quan tham gia, mà là có những việc nhiều cơ quan cùng tham gia nhưng chưa rõ ai chịu trách nhiệm đến cùng. Vì vậy, điều quan trọng không phải là tạo thêm tầng nấc điều phối, mà là làm cho cơ chế hiện có vận hành hiệu quả hơn, trách nhiệm rõ hơn và sự giám sát thực chất hơn.
Để tháo gỡ, tôi đề xuất ba giải pháp trọng tâm:
Về phía Chính phủ, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành theo hướng "rõ đầu mối, rõ trách nhiệm và rõ thời hạn xử lý". Rà soát nâng cao hiệu quả cơ chế hiện có, xác định rõ cơ quan chủ trì đối với từng loại vụ việc liên quan nhiều ngành, nhiều địa phương. Đồng thời, tăng cường chia sẻ dữ liệu, thông tin nghiệp vụ theo quy định pháp luật, bảo đảm xử lý kịp thời, không để xảy ra tình trạng đùn đẩy hoặc bỏ sót trách nhiệm.
Về phía Quốc hội, cần tăng cường giám sát việc thực thi pháp luật và trách nhiệm phối hợp trong phòng, chống tội phạm. Hoạt động giám sát không chỉ dừng ở số vụ án được phát hiện, xử lý, mà cần đánh giá sâu hiệu quả phòng ngừa, những bất cập trong phối hợp và trách nhiệm khắc phục sau giám sát. Đặc biệt, cần theo dõi đến cùng việc thực hiện các kiến nghị giám sát, gắn với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.
Về phía cơ sở, phải lấy cơ sở làm trọng tâm trong phòng ngừa tội phạm. Từ thực tiễn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần phát huy hơn nữa vai trò của chính quyền cơ sở, lực lượng công an, nhà trường, gia đình và người có uy tín trong cộng đồng. Đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật phù hợp với ngôn ngữ, phong tục, điều kiện tiếp cận thông tin của người dân; kết hợp hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm để bảo vệ thanh thiếu niên trước nguy cơ bị lôi kéo phạm tội.
Phòng, chống tội phạm phải bắt đầu từ phòng ngừa, không chỉ từ xử lý. Sự phối hợp phải được đánh giá bằng kết quả thực tế, không chỉ bằng các quy chế được ký kết. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về những nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của mình. Mỗi kiến nghị sau giám sát cần có cơ quan thực hiện và thời hạn khắc phục cụ thể. Và trên hết, hiệu quả phòng, chống tội phạm phải được thể hiện bằng sự bình yên, an toàn của người dân, kể cả ở những địa bàn khó khăn nhất.
Trân trọng cảm ơn đại biểu!
