Khơi dậy ý chí tự lực, tạo nền tảng giảm nghèo bền vững
Tại thôn Quang Hưng, xã Ngọc Lặc, câu chuyện thoát nghèo, phát triển kinh tế của gia đình anh Lê Văn Vũ (sinh năm 1976) cho thấy ý nghĩa của việc hỗ trợ sinh kế gắn với nhu cầu và điều kiện thực tế của người dân.
Từng là một hộ nghèo, nhiều năm qua, gia đình Lê Văn Vũ loay hoay với câu hỏi làm gì để sinh sống, để con cái học hành và thoát khỏi cái nghèo, cái khó bủa vây. Mua lại 8 sào đất đồi tại thôn Quang Hưng, cũng như các gia đình khác, anh Vũ chủ yếu trồng sắn, trồng mì nhưng hiệu quả kinh tế không cao. Không nao núng, anh Vũ bắt đầu tham gia các lớp học trao đổi kinh nghiệm khoa học kỹ thuật và đưa cây, con giống mới có năng suất, giá trị kinh tế cao vào sản xuất do địa phương và các sở ngành tổ chức.
Tiếp đó, anh Vũ bắt tay vào trồng các loại cây trồng khác như sắn dây, củ từ, ngô, lạc, mướp đắng, mướp hương, dưa chuột, rau theo mùa… Ngoài ra, anh Vũ còn mạnh dạn ứng dụng khoa học - kỹ thuật, đầu tư hệ thống tưới tự động để giảm bớt nhân công chăm sóc. Hiện các sản phẩm rau, quả của gia đình anh Vũ có đầu ra ổn định, cung cấp cho các nhà hàng trên địa bàn và các xã phường trong tỉnh.
Anh Lê Văn Vũ (xã Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa) chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật nuôi, trồng với các hộ ở thôn, xã xung quanh.
Chia sẻ về hành trình thoát nghèo của mình, anh Lê Văn Vũ cho biết, trải qua nhiều lần loay hoay với bài toán trồng cây gì, nuôi con gì, tôi bắt tay lên trán suy nghĩ và tìm ra cách làm riêng, do quỹ đất ít nên thay vì 1 năm chỉ trồng 1 vụ sắn dây hay ngô, lạc…, gia đình tôi chia làm nhiều vụ, quay vòng đất liên tục, không cho đất nghỉ. Ví dụ người ta có 1 mẫu đất, mình chỉ có 1 sào đất, nhưng 1 sào đất của mình phải quay vòng làm sao để giá trị mang lại bằng 1 mẫu đất của người ta. Tính ra, một năm gia đình tôi xoay vòng đất, trồng 5 - 6 vụ/năm.
Song song với trồng trọt, khi đã có một số vốn nhất định gia đình anh Vũ đã đầu tư hơn 350 m2 chuồng trại với đầy đủ hệ thống làm mát, quạt, dàn lạnh… để nuôi thỏ. Ban đầu, anh Vũ chỉ nuôi khoảng 100 con thỏ, vừa nuôi vừa học hỏi kinh nghiệm. Sau khi nắm vững kỹ thuật nuôi thỏ, anh Vũ tăng đàn và hiện đang duy trì quy mô khoảng 1.000 con, vừa cung cấp thỏ thịt vừa bán thỏ giống. Một năm anh xuất khoảng 2 lứa thỏ thịt và 5 lứa thỏ giống. Anh Vũ còn tận dụng toàn bộ nguồn phân thỏ để bón cho rau củ, cây trồng trong vườn, tạo ra chuỗi sản xuất khép kín, an toàn và tiết kiệm chi phí. Không dừng lại ở đó, hiện, anh Vũ đang tiếp tục học hỏi kinh nghiệm nuôi con dúi để tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên trong vườn đồi và nhân lực trong gia đình.
Từ sự chăm chỉ, cần cù đó, gia đình anh Vũ hiện là một trong những hộ sản xuất, kinh doanh giỏi ở xã miền núi Ngọc Lặc với tổng thu nhập từ 600 - 700 triệu đồng/năm. Không chỉ phát triển kinh tế gia đình, anh Vũ còn không ngại chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật nuôi, trồng với các hộ ở thôn, xã xung quanh. Với anh, giúp người dân biết cách làm ăn, chủ động phát huy lợi thế đất đai và áp dụng tiến bộ kỹ thuật chính là hướng hỗ trợ thiết thực để thoát nghèo lâu dài.
Ông Nguyễn Công Thắng, Trưởng thôn Quang Hưng, xã Ngọc Lặc cho biết, anh Lê Văn Vũ là tấm gương điển hình về việc nỗ lực vượt khó, mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, thoát nghèo, từng bước vươn lên làm giàu trên chính mảnh đất quê hương mình. Việc anh Vũ chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm đã giúp khơi dậy tinh thần tự lực trong cộng đồng. Đây chính là động lực để người dân địa phương chủ động vươn lên, từng bước nâng cao đời sống, góp phần xây dựng quê hương phát triển bền vững.
"Điểm tựa" an sinh vững chắc cho các hộ nghèo
Với tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”, Chương trình giảm nghèo bền vững thực hiện ở xã miền núi Ngọc Lặc trở thành “điểm tựa” an sinh vững chắc cho các hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn giúp nhóm yếu thế ổn định cuộc sống.
Tuổi cao, sức yếu nhưng suốt hơn 30 năm qua bà Đỗ Thị Lan (64 tuổi, thôn Ngọc Sơn, xã Ngọc Lặc) vẫn phải vừa làm lụng vừa chăm sóc người chồng bị động kinh, ốm đau, bệnh tật. Mọi thu nhập của gia đình bà Lan chỉ trông chờ vào mức trợ cấp dành cho người tàn tật 1,2 triệu đồng/tháng của người chồng và 500.000 đồng tiền chăm sóc.
Nguồn lực từ Dự án 2 “Đa dạng hóa sinh kế, phát triển mô hình giảm nghèo” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững năm 2025 đã tiếp thêm động lực cho gia đình bà Đỗ Thị Lan. Từ chương trình, bà Lan được hỗ trợ 10 triệu đồng, kết hợp vốn đối ứng để mua một con bò cái sinh sản trị giá 14 triệu đồng. Đến nay, con bò đã sinh sản được một lứa và trở thành tài sản lớn của gia đình bà Lan. Cuối năm 2025, gia đình bà Lan được đưa ra khỏi danh sách hộ cận nghèo.
Bà Đỗ Thị Lan cho biết, "được hỗ trợ con giống, hướng dẫn kỹ thuật, gia đình tôi phấn khởi lắm, tôi sẽ cố gắng chăm sóc tốt cho bò sinh sản thêm nhiều lứa nữa để có thêm thu nhập, trang trải cuộc sống và chăm sóc sức khỏe cho chồng tôi.”
Ở tuổi 50, gia đình chị Phạm Thị Hương (thôn Ngọc Lan, xã Ngọc Lặc) đã trải qua nhiều năm tháng sống cảnh thiếu thốn, chật vật trong căn nhà tạm bợ, xuống cấp, dột nát. 2 vợ chồng hay lam hay làm, xoay đủ thứ nghề nhưng chỉ đủ trang trải cuộc sống và nuôi 2 con trai ăn học. Năm 2024, trong 1 lần khám sức khỏe, chị Hương phát hiện mình bị suy thận nặng, phải chạy thận 3 lần/tuần. Thấy mẹ bệnh tật, con trai đầu của chị Hương đang theo học năm thứ nhất ở trường Cao đẳng nghề buộc phải bỏ dở việc học đi làm thuê lấy tiền chữa bệnh cho mẹ. Với vợ chồng chị Hương, việc tự xây dựng một ngôi nhà kiên cố gần như nằm ngoài khả năng.
Thấu hiểu hoàn cảnh của gia đình chị Hương, cấp ủy, chính quyền thôn Ngọc Lan đã rà soát, đề xuất xã Ngọc Lặc hỗ trợ gia đình chị Hương 80 triệu đồng từ nguồn kinh phí thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững để xây nhà. Cùng với nguồn hỗ trợ của Nhà nước, anh em, họ hàng, cuối năm 2024 căn nhà mới khang trang đã hoàn thiện trong niềm vui vỡ òa của cả gia đình chị Hương.
“Từ nay, gia đình tôi không còn phải thấp thỏm mỗi khi trời mưa gió. Nhưng điều tôi yên tâm nhất là tới đây, dù bệnh tật của tôi có trở nặng, tôi không còn nữa nhưng 2 con trai tôi cũng có ngôi nhà khang trang để sau này có dựng vợ gả chồng, các con không cảm thấy tủi phận…”, chị Hương cho biết.
Ông Lê Ngọc Sơn, Phó chủ tịch UBND xã Ngọc Lặc khẳng định, từ việc hỗ trợ xây dựng nhà ở, hỗ trợ con giống cho hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn như bà Lan, chị Hương hay việc khơi dậy ý chí tự lực, phát triển kinh tế của gia đình anh Vũ chỉ là những lát cắt rất nhỏ trong bức tranh lớn về công cuộc giảm nghèo ở xã miền núi Ngọc Lặc nói riêng, tỉnh Thanh Hóa nói chung. Đây là những hoạt động có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng doanh nghiệp trong việc giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội, chăm lo đời sống nhân dân, góp phần thực hiện mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau".
Thời gian tới, từ Quý IV năm 2026 đến Quý IV năm 2029, xã Ngọc Lặc tiếp tục triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững với 3 dự án hỗ trợ phát triển sản xuất cộng đồng gồm chăn nuôi bò sinh sản, chăn nuôi trâu sinh sản và chăn nuôi trâu, bò sinh sản kết hợp với 70 hộ nghèo và cận nghèo tham gia. Tổng kinh phí thực hiện 3 dự án hơn 2,05 tỷ đồng; trong đó, ngân sách nhà nước hỗ trợ hơn 1,09 tỷ đồng, phần còn lại hơn 963 triệu đồng do các hộ dân đối ứng.
Hoàn thiện Đề án giảm nghèo giai đoạn 2026 - 2030
Theo báo cáo của tỉnh Thanh Hóa, toàn tỉnh hiện còn 12.275 hộ nghèo và 46.752 hộ cận nghèo; trong đó, nguy cơ tái nghèo vẫn lớn. Hộ nghèo tập trung chủ yếu ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với nguyên nhân nghèo khác nhau, đòi hỏi các giải pháp hỗ trợ phù hợp về sinh kế, việc làm, tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản và bảo đảm an sinh.
Tỉnh Thanh Hóa đã giao cho Sở Dân tộc và Tôn giáo chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, địa phương xây dựng đề án “Giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2026 - 2030”, trọng tâm là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ưu tiên khu vực biên giới, các xã, thôn đặc biệt khó khăn. Đối tượng thụ hưởng gồm hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và người dân tộc thiểu số theo điều kiện của từng chính sách. Dự thảo đề án đặt mục tiêu giảm nghèo bền vững, bao trùm, hạn chế tái nghèo, cải thiện đời sống, nâng cao thu nhập và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng miền núi với khu vực đồng bằng, đô thị.
Qua đề án này, tỉnh Thanh Hóa cũng đặt mục tiêu phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân hằng năm từ 1% trở lên; tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân từ 3% trở lên mỗi năm.
Trong Hội nghị nghe báo cáo, thảo luận dự thảo Đề án giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2026 - 2030 mới đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Cao Văn Cường đánh giá cao việc xây dựng Đề án, đồng thời yêu cầu các sở, ngành và các địa phương liên quan khẩn trương hoàn thiện dự thảo Đề án, bảo đảm chất lượng, tiến độ và tính khả thi; trong đó, việc phân công tổ chức thực hiện Đề án phải theo phương châm “6 rõ, 1 xuyên suốt”, xác định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, địa phương.
Với sự vào cuộc quyết liệt và các giải pháp mang tính chiến lược, đồng bộ, tin rằng đề án “Giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2026 - 2030” sẽ là đòn bảy quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Thanh Hóa phát triển bền vững.