Theo báo Wall Street Journal ngày 19/1, sự xuất hiện của Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar trong Ban Điều hành Gaza do Mỹ thành lập đã châm ngòi cho một cuộc đối đầu công khai hiếm hoi giữa Thủ tướng Benjamin Netanyahu và chính quyền Tổng thống Donald Trump. Israel khẳng định không thể chấp nhận những quốc gia từng "hỗ trợ" Hamas tham gia vào tiến trình tái thiết và phi quân sự hóa khu vực này.
Mối quan hệ đồng minh chiến lược giữa Mỹ và Israel đang trải qua một phép thử nghiêm trọng sau khi Nhà Trắng công bố thành lập Ban Điều hành Gaza. Đây là cơ quan then chốt trong kế hoạch hòa bình 20 điểm nhằm giám sát việc tái thiết và phi quân sự hóa Dải Gaza sau lệnh ngừng bắn.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đưa ra một tuyên bố cứng rắn, gọi nỗ lực của Nhà Trắng là "không được phối hợp với Israel và trái với chính sách của nước này". Đây được xem là một động thái phản đối công khai đặc biệt, trong bối cảnh ông Netanyahu đang chuẩn bị cho cuộc tái tranh cử đầy áp lực vào cuối năm nay.
Tâm điểm tranh cãi
Nguyên nhân chính dẫn đến sự phản đối của phía Israel nằm ở danh sách thành viên của Ban Điều hành Gaza. Trong khi các quan chức Ai Cập, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và cựu Thủ tướng Anh Tony Blair nhận được sự đồng thuận, thì sự hiện diện của Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan và quan chức cấp cao Qatar Ali Thawadi đã vấp phải rào cản lớn.
Về lý do phản đối Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar, Israel cho rằng những nước này có mối liên hệ với Hamas: Cả Ankara và Doha đều là nơi cư trú của các quan chức chính trị cấp cao của Hamas. Israel cũng cho rằng các quốc gia này không thể đóng vai trò khách quan trong việc phi quân sự hóa một phong trào mà họ vốn ủng hộ. Ngoài ra, Thổ Nhĩ Kỳ từng hạ cấp quan hệ ngoại giao với Israel.
Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich nhấn mạnh trên mạng xã hội X: “Những quốc gia đã nuôi dưỡng Hamas thì không thể là những bên tham gia. Thủ tướng (Netanyahu) buộc phải giữ vững lập trường, ngay cả khi điều đó đòi hỏi phải quản lý một tranh chấp với đồng minh vĩ đại của chúng ta”.
Liên quan đến cấu trúc quản lý Gaza theo kế hoạch của Mỹ gồm Hội đồng Hòa bình (Board of Peace): Đây là cơ quan cấp cao nhất trong cấu trúc ba tầng do Mỹ dẫn dắt, có nhiệm vụ giám sát chiến lược và huy động nguồn lực quốc tế. Hội đồng này gồm 12 thành viên do ông Trump đứng đầu (với các nguyên thủ quốc gia từ Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Canada, Argentina...).
Về Ban điều hành Gaza (Gaza Executive Board): Cơ quan này chịu trách nhiệm điều phối thực địa và hỗ trợ chính quyền kỹ trị Palestine. Về Ủy ban Quản lý Gaza (NCAG): Một nhóm gồm 12 chuyên gia kỹ trị người Palestine sẽ trực tiếp điều hành các lĩnh vực dịch vụ công (y tế, giáo dục, tài chính) dưới sự giám sát của các hội đồng trên.
Thách thức phi quân sự hóa
Mâu thuẫn không chỉ dừng lại ở nhân sự mà còn nằm ở cách thức thực hiện mục tiêu cốt lõi: giải giáp vũ khí của Hamas. Theo các nguồn tin, Hamas đã đồng ý từ bỏ vũ khí nặng như tên lửa chống tăng, nhưng kiên quyết giữ lại vũ khí hạng nhẹ. Trong khi đó, ông Netanyahu khẳng định Hamas đang sở hữu khoảng 60.000 súng tự động và yêu cầu toàn bộ số vũ khí này phải được giao nộp như một phần của tiến trình giải giáp.
Việc Mỹ đưa Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ vào Ban Điều hành cho thấy một khoảng cách lớn trong chiến lược giữa Washington và Tel Aviv. Các chuyên gia nhận định đây sẽ là một "cuộc chiến ảnh hưởng" nhằm tác động lên các quyết định cuối cùng của Tổng thống Trump.
Ofer Guterman, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (NISS) ở Tel Aviv, nhận định: “Cuối cùng, vấn đề sẽ là ai sẽ thành công trong việc thuyết phục ông Trump”. Hiện tại, phía Israel vẫn đang nỗ lực vận động hành lang để thay đổi thành phần của Ban Điều hành trước khi kế hoạch chính thức đi vào vận hành sâu rộng.
