Một loại nấm chết người đã khiến ít nhất 90 loài lưỡng cư tuyệt chủng và làm suy giảm hơn 500 loài khác trên toàn cầu, khiến nó trở thành căn bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại lớn nhất từng được ghi nhận ở động vật có xương sống. Loại nấm này, có tên khoa học Batrachochytrium dendrobatidis, gây ra bệnh chytridiomycosis bằng cách tấn công lớp da mỏng và thiết yếu của động vật lưỡng cư.
Da không chỉ là lớp bảo vệ bên ngoài, mà còn đóng vai trò sống còn đối với loài lưỡng cư. Chúng sử dụng da để hô hấp, hấp thụ nước và duy trì cân bằng sinh lý. Khi lớp da bị phá hủy, các chức năng này sụp đổ, khiến cơ thể mất khả năng điều hòa và dẫn đến tử vong.
Theo các nhà khoa học, đại dịch này đã lan rộng đến mọi châu lục có lưỡng cư sinh sống và tiếp tục đe dọa hàng trăm loài khác. Bà Bree Rosenblum, giáo sư sinh học tiến hóa tại Đại học California, Berkeley, cho biết hơn một phần ba số loài lưỡng cư hiện đang đối mặt nguy cơ tuyệt chủng. Bà nhấn mạnh rằng mục tiêu quan trọng nhất hiện nay là kéo dài thời gian để các loài có thể thích nghi và phát triển khả năng kháng bệnh tự nhiên.
Tại New South Wales (Australia), nhà nghiên cứu Anthony Waddle từ Đại học Macquarie đã tạo ra các “phòng xông hơi” dành cho ếch. Những cấu trúc đơn giản này được tạo ra từ các viên gạch xếp dưới mái che, hấp thụ nhiệt từ ánh nắng và tạo ra môi trường ấm hơn so với xung quanh.
Loài ếch chuông xanh và vàng, vốn đang suy giảm nghiêm trọng, nhanh chóng tìm đến những nơi trú ẩn này. Khi nhiệt độ cơ thể của chúng tăng lên khoảng 30°C, loại nấm không còn khả năng tồn tại. Các thí nghiệm cho thấy nhiều cá thể có thể tự loại bỏ nhiễm trùng sau khi tiếp xúc với môi trường ấm. Đáng chú ý, những con từng được làm ấm có khả năng sống sót cao hơn tới 23 lần khi tiếp xúc lại với mầm bệnh.
Theo ông Waddle, đây là một giải pháp chi phí thấp và có thể triển khai trên diện rộng. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng phương pháp này không phù hợp với tất cả các loài, đặc biệt là những loài thích nghi với môi trường lạnh, vì nhiệt độ cao có thể gây nguy hiểm cho chúng.
Tại dãy Cascade Range ở Bắc California, nhà sinh học Jonah Piovia-Scott từ Đại học Bang Washington đã tiến hành điều trị cho ếch non bằng itraconazole, một loại thuốc chống nấm phổ biến. Những con ếch được ngâm trong dung dịch thuốc trong vài phút mỗi ngày, liên tục trong sáu ngày.
Kết quả cho thấy tỷ lệ sống sót của những con được điều trị trong mùa đông đầu tiên cao gấp bốn lần so với nhóm không được điều trị. Đây là giai đoạn quan trọng, vì những cá thể sống sót có thể trưởng thành và sinh sản, góp phần duy trì quần thể.
Tuy nhiên, các nhà khoa học thừa nhận rằng đây chỉ là giải pháp tạm thời. Mục tiêu dài hạn không phải là phụ thuộc vào điều trị liên tục, mà là giúp các quần thể tồn tại đủ lâu để tiến hóa khả năng kháng bệnh tự nhiên.
Một số dấu hiệu tích cực đã xuất hiện. Ở một số khu vực, các quần thể lưỡng cư từng suy giảm nghiêm trọng đang bắt đầu phục hồi. Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện rằng một số loài có khả năng sản sinh các hợp chất kháng nấm tự nhiên trên da. Những phát hiện này có thể mở đường cho các chiến lược bảo tồn mới trong tương lai.
Việc bảo vệ loài ếch không chỉ quan trọng đối với riêng chúng, mà còn đối với toàn bộ hệ sinh thái. Lưỡng cư đóng vai trò thiết yếu trong chuỗi thức ăn, đặc biệt là trong việc kiểm soát quần thể côn trùng. Nếu chúng biến mất, sự mất cân bằng sinh thái có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, bao gồm sự gia tăng của các loài gây bệnh cho con người.
Ngoài ra, da của loài ếch còn chứa nhiều hợp chất có tiềm năng ứng dụng trong y học. Một số nghiên cứu cho thấy các protein từ da ếch có thể chống lại vi khuẩn và virus, mở ra triển vọng phát triển các phương pháp điều trị mới.
Dù vậy, các nhà khoa học cảnh báo rằng không có giải pháp duy nhất nào có thể chấm dứt cuộc khủng hoảng này. Thay vào đó, việc kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, từ thay đổi môi trường sống, điều trị tạm thời đến hỗ trợ tiến hóa tự nhiên, có thể mang lại cơ hội sống sót tốt nhất cho các loài lưỡng cư.
